τα Μωμογέρεια του Πόλυ Χάϊτα...

➤ ο Πόλυς Χάϊτας (1902-1987), ήταν υπεύθυνος του θεατρικού τμήματος των Αργοναυτών (από το 1969) 

➤ γεννήθηκε στα Κοτύωρα (Ορντού), μάλλον στο Σεμέν.

➤ δείτε τις φορεσιές του θιάσου και συγκρίνετε με αυτά που γίνονται σήμερα...

➤ από το λεύκωμα "Αργοναύται-Κομνηνοί - ιστορική αναδρομή 1930-2010"

➤ βιογραφικό σημείωμα εδώ

➤ ομιλία της Ναυσικάς Γκάγκα - Ιασονίδου για τον Πόλυ Χάϊτα εδώ  

 

ενημέρωση :
με την βοήθεια του Νίκου Ζουρνατζίδη (μεταξύ #15 και #14) και της κας Μαργαρίτας Ξένου έχουμε επιπλέον ονόματα. Δείτε επίσης το σχόλιο από τον Δημήτρη Τριανταφυλλίδη με επιπλέον πληροφορίες.

1. Αραβόπουλος Μωϋσής
2. Μαραντίδου Νάντια
3. Σαλπιγκίδης Λευτέρης
4. Κοσμόπουλος Λάζαρος
5. Ζουρνατζίδης Κωνσταντίνος
6. Ελευθεριάδου Αγάπη
7. Μούτας Κώστας
8. Χ"Δαβιτίδης Αναστάσιος
9. Βασιλειάδου Σοφία
10. Βασιλειάδου Βασιλίσσα
13. Τσιμπίδης Δημήτρης
16. Μαρία ;
17 Χάϊτας Πόλης
18. η γυναίκα του Χάϊτα
19. Παρασκευόπουλος Φώτης
26 Τσιρκινίδης Ηλίας
29. Ζουρνατζίδου Ελένη
33. Λιανίδης Σίμος
35. Λαυρεντίδης Ισαάκ
37. Καλλιγά Αθηνά

μωμόγεροι Καλλιφύτου Δράμας - αύριο 26.12.2022 και ώρα 12:00

πρώτη δημοσίευση στις 30.12.2014

➤ οι αυθεντικοί (*) Μωμόγεροι, οι "δικοί" μας Μωμόγεροι, το Σάββατο το πρωί 3.1.2015 Τετάρτη 2.1.2019 ώρα 11:30 στην Καλλίφυτο Δράμας
➤ σελίδα τους στο fb : εδώ

... από σπίτι σε σπίτι

... όλες οι πόρτες είναι ανοιχτές
in memoriam

στο τέλος, στην πλατεία του χωριού
το αποκορύφωμα των δρώμενων.

(*)

➤ oι Μωμόγεροι αυτοί της Ανατολικής Μακεδονίας, οι "δικοί" μας Μωμόγεροι, δεν έχουν καμία σχέση με αυτούς της περιοχής της Κοζάνης. Ούτε φουστανέλες, ούτε περικεφαλαίες με καθρεφτάκια, ούτε κόκκινες γραβατούλες. Πάντα είχαμε την απορία, που στην ευχή βρέθηκαν τούτα δω στον ιστορικό Πόντο...
➤ εμπνευστής της αναβίωσης του παλαιού δρώμενου ο Μιχάλης Θ. Παπαδόπουλος
➤ οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο του Στέλιου Χ. Παπαδόπουλου
➤ σειρά πέντε (5) αναρτήσεων μας μετά από αρκετό διάβασμα στην ετικέτα "μωμόγεροι και κοτσαμάνια" εδώ

ο Στέλιος Σπεράντζας ευθύνεται ;

πρώτη δημοσίευση 17.9.2021

 

➤ αναρτούμε άρθρο από το περιοδικό ΠΟΝΤΟΣ, τεύχος 18 (1ο τρίμηνο 2021)

➤ αφορά το γνωστό θέμα με τους μωμόγερους και τα κοτσαμάνια που έχουμε αναρτήσει σε 5 συνέχειες

➤ όποιος/α θέλει να τις διαβάσει βρίσκονται στην ετικέτα (συνολικά 8 αναρτήσεις) - εδώ

 

Μωμόγεροι & Κοτσαμάνια #5 - καλοπροαίρετα και θαρρετά

➤ μετά από αρκετό διάβασμα για το θέμα το οποίο παραθέσαμε σε 4 συνέχειες, έχουμε καταλήξει σε ορισμένα συμπεράσματα. Αυτά καλείστε να τα διαβάσετε ψύχραιμα και καλοπροαίρετα. Κάθε αντίλογος δεκτός στα σχόλια εδώ ή με e-mail, αλλά με τεκμηρίωση. Και τεκμηρίωση δεν νοείται "μα έχω από τον παππού μου μια φουστανέλα στο σεντούκι ..."

δεν σας ζητάμε να υιοθετήσετε τα συμπεράσματα μας, διαβάστε και βγάλτε τα δικά σας

➤ τα προηγούμενα μέρη του άρθρου…
    • 1ο μέρος : εδώ
    • 2ο μέρος : εδώ
    • 3ο μέρος : εδώ
    • 4ο μέρος : εδώ

➤ τα σχόλια μας :

• το δηλώσαμε από την αρχή, δεν είμαστε ειδικοί και πολύ περισσότερο δεν είμαστε ειδικοί στον χορό, στο τραγούδι, στο θέατρο, στην λαογραφία. Απλά, βάζουμε ερωτήματα, διαβάζουμε, μελετούμε, συγκρίνουμε…

• τα δρώμενα στον Πόντο ήταν δύο, διαφορετικά μεταξύ τους : Μωμόγεροι και Κοτσαμάνια (αναφέρεται σε διάφορα άρθρα, κάνουμε ειδική μνεία στον Ματσουκέτα Ν. Λαπαρίδη, #10 στην Ποντιακή Εστία & στο βιβλίο του). Στην Ελλάδα, τα Κοτσαμάνια βαπτίσθηκαν Μωμογέρια, δεν ξέρουμε γιατί, ποια η σκοπιμότητα, δεν μας αρέσει το όνομα Κοτσαμάνια ; είναι Τούρκικο ; Παράδοση αλά κάρτ ;

• ΝΑΙ, υπήρξαν χωριά που φόρεσαν φουστανέλες, περικεφαλαίες κλπ. (ΠΕ, 1954 άρθρο Δημητριάδη Χρ., άρθρο & βιβλίο Νίκου Λαπαρίδη κλπ. κλπ.). Αυτά δεν πρέπει να ήταν παραπάνω από εφτά (7) κατά τον Δημητριάδη, δύο (2) κατά τον Λαπαρίδη. Και βέβαια το ερώτημα είναι : γιατί μόνο στα 7 χωριά (2 κατά τον Λαπαρίδη) και όχι στα διπλανά, π.χ. στην Κούτουλα, Άγουρσα, Λαραχανή, στην Γαλίαινα, στα χωριά της κοιλάδας του Χαμψίκϊοϊ και Κουσεράς. Δεν λέμε στην Χαλδία ούτε ακόμα πιο μακριά, π.χ. στα δικά μας χωριά του Δ. Πόντου !!! Όταν έχουμε την ίδια γλώσσα απ’ άκρη σε άκρη σε όλο τον Πόντο, αναρωτιόμαστε γιατί ΜΟΝΟ ΕΚΕΙ το κατ’ αυτούς "αρχαιοπρεπές" και "Αλεξανδρινόν" έθιμο ; 

• η "αιώνια" απορία μας για το πώς βρέθηκαν οι φουστανέλες και οι περικεφαλαίες στην Ματσούκα, απαντιέται από τον Ν. Λαπαρίδη στο άρθρο της Ποντιακής Εστίας του 1979 τεύχος 26 (βλέπε παρακάτω)

• ενδεχόμενη πιθανή για να μην πω βέβαιη εμπλοκή για "εθνική ενδυμασία" από τον "εθνικό μας δαφνοστεφή ποιητή" Στέλιο Σπεράντζα ο οποίος ήταν διευθυντής στο σχολείο της Λιβεράς επί μια πενταετία. Ο Σπεράντζας γεννήθηκε στην Σμύρνη και σπούδασε στην Αθήνα. (βιβλία Ν. Λαπαρίδη & Ανέστη Παπαδόπουλου, Αναμνήσεις και νοσταλγήματα από τον Πόντο μας – έκδοση 1962, σελ. 69).

• παραθέτουμε (παρακάτω) δύο φωτογραφίες από θεατρικές παραστάσεις στην Κερασούντα και Τραπεζούντα στις αρχές του αιώνα. Μπορεί σε κάποιους κάτι να λέει...

• είναι αναμφισβήτητο λοιπόν ότι υπήρξαν και Μωμόγεροι και Κοτσαμάνια. Η δική μας ένσταση συνίσταται στην καθιέρωση (ή στην προσπάθεια καθιέρωσης) μιας ξένης για τον Πόντο φορεσιάς. Αυτή μάλλον υπαγορεύτηκε στις αρχές του αιώνα από μια προσπάθεια "απόδειξης" της Ελληνικότητας του Πόντου σε στενό όμως γεωγραφικό χώρο. Σ’ αυτό βοήθησαν διάφοροι παράγοντες όπως ταξίδια και μετανάστευση κατοίκων της Λιβεράς στην Πόλη, ενδεχομένως κάποια προνόμια λόγω Γκιούλ Μπαχάρ (πχ ελευθερία έκφρασης), ο Σμυρνιός-Ελλαδίτης δάσκαλος Στέλιος Σπεράντζας που έμεινε πέντε χρόνια διευθυντής στο σχολείο της Λιβεράς, οι θεατρικοί θίασοι στην Τραπεζούντα κλπ. κλπ.  

• η/οι Ομοσπονδία/ες πρέπει να αναθέσει σε μια ομάδα μελετητών να ξεδιαλύνει το θέμα μια για πάντα. Μελετητές, όμως ανεπηρέαστοι από τοπικισμούς, εμμονές, ιδεοληψίες κλπ. κλπ. Η άλλη λύση είναι να μην γίνει τίποτα, που είναι και η πιο πιθανή.

• ο διαχειριστής αυτής της σελίδας δηλώνει κατηγορηματικά ότι η μόνη μας πρεμούρα είναι η διατήρηση της ράτσας μας, η γνώση της ιστορίας και του πολιτισμού μας, η σύμπνοια μεταξύ μας. Γι’ αυτό πασχίζαμε και συνεχίζουμε να πασχίζουμε. Όλα όμως τα παραπάνω σε σωστές βάσεις, χωρίς αυτοσχεδιασμούς, χωρίς ιδιοτέλειες, χωρίς αρχηγιλίκια, χωρίς κανένα αντάλλαγμα κάθε μορφής…

• αυτά...  

ΠΕ, 1979, τ. 26

ο Νίκος Λαπαρίδης, επίτ. λυκειάρχης,
γεννήθηκε το 1920 στο Νοβοροσίσκ της Ρωσίας.
Έλκει την καταγωγή από τη Ζάβερα της Ματσούκας

Μωμόγεροι & Κοτσαμάνια - #4

➤ συνεχίζουμε την ανάρτηση μας για τους Μωμόγερους – Κοτσαμάνια με το τέταρτο μέρος
➤ για άσους/ες θέλουν πρώτα να διαβάσουν τα προηγούμενα μέρη… 
1ο μέρος : εδώ
2ο μέρος : εδώ
3ο μέρος : εδώ

➤ α/α 9 : 
πλήρης περιγραφή του δρώμενου Κοτσαμάν

➤ α/α 10 και 11 : 
το άρθρο του Ν. Λαπαρίδη στην ΠΕ το 1979 και στην συνέχεια μικρή αναφορά στο βιβλίο του

από το βιβλίο του Ν. Λαπαρίδη

➤ α/α 12 :
Καμία αναφορά για τα Μωμογέρια ή Κοτσαμάνια όσον αφορά το δικό του χωριό, την Άγουρσα η οποία είναι κοντοχώρι με την Λιβερά, Άλλωστε ο ίδιος πήγε στο σχολείο στην Λιβερά. Γι' αυτό έχει εκτενή αναφορά στον Στέλιο Σπεράντζα
Ακολουθεί η ανάρτηση #5 με τα σχόλια μας μας για το θέμα...

Μωμόγεροι & Κοτσαμάνια - #3

➤ συνεχίζουμε την ανάρτηση μας για τα Μωμογέρια με το τρίτο μέρος
➤ παρουσιάζονται τα επόμενα τρία άρθρα.

ανάρτηση #1 : εδώ
ανάρτηση #2 : εδώ

α/α 6, 7, & 8
Ο Δ. Κ. Παπαδόπουλος από το Σταυρίν της Χαλδίας και στα τρία του άρθρα (# 6, 7 και 8) περιγράφει τα Μωμογέρια, όπως αυτά γινόντουσαν στα χωριά της Χαλδίας. Κάνει αναφορά στην προέλευση τους, περιγράφει τους ρόλους και το δρώμενο. Δίνει επίσης στο τρίτο άρθρο (#8) αναλυτική περιγραφή του δρώμενου στο χωριό του Σταυρίν αλλά ο θίασος είναι από το γειτονικό χωριό Τσιμερά. Περιγράφει επίσης και μερικές τριβές που δημιουργήθηκαν μεταξύ θιάσου και των ντόπιων. Πουθενά δεν αναφέρεται χορευτικός όμιλος. Είναι καθαρά ένα θεατρικό δρώμενο. Ο θίασος περιλαμβάνει και ένα λυράρη. "ούτος συνήθως εφόρει ζίπκας …"

• Από το βιβλίο του Χρήστου Τσαρτιλίδη, "Η Κρώμνη-από τον παππού στον εγγονό" σ. 144 είναι το παρακάτω κείμενο :

Ο συγγραφέας γεννήθηκε σε μία από τις ενορίες της Κρώμνης και αναφέρεται σ’ εκείνη την περιοχή. Και εδώ γίνεται αναφορά σε θεατρικό δρώμενο.

άρθρο πίνακα #6:
 

άρθρο πίνακα #7: 

άρθρο πίνακα #8: 

Μωμόγεροι & Κοτσαμάνια - #2

➤ συνεχίζουμε την ανάρτηση μας για τα Μωμογέρια με το δεύτερο μέρος
➤ παρουσιάζονται τα επόμενα τρία άρθρα (με κίτρινο)

ανάρτηση #1 : εδώ

α/α 3 :
Καμία αναφορά σε όμιλο χορευτών. Περιγράφει λεπτομερώς τον θίασο, το θεατρικό δρώμενο, τους χαρακτήρες, τους ρόλους και το θέαμα. Ένα μέλος του θιάσου, ο Άραψ (αράπης) που είναι ο πατέρας της απαχθείσης κόρης (μέλος του θιάσου επίσης), είναι «ανήρ μελαψός φορών είδος φουστανέλλλας, ως τους Βυζαντινούς εφίππους αξιωματικούς και έχων περί την οσφύν πολεμικήν ζώνην …» (σελίδα 3 παρακάτω). Αναφορές για τους μουσικούς, τους χορούς ομάλ, τικ (σελ. 2) κλπ.

α/α 4 :
Μικρό κείμενο 15 γραμμών. Αναφέρει «εφόρνανε ελλενικόν φορεσίαν με φουστανέλλας και περικεφαλαίας». Επίσης αναφέρει δύο χωριά της Ματσούκας, Καπήκϊοϊ και Λιβερά

α/α 5 :
Ο Π. Μελανοφρύδης είναι σκληρός στους χαρακτηρισμούς για τον τρόπο παρουσίασης του δρώμενου στα χωριά (Κομνηνά, Ασβεστόπετρα, Καρυοχώρι) της Μακεδονίας. Αλλά και συγκαταβατικός. Στο τέλος γράφει «ας φορέσουν και οι Μωμόγεροι φουστανέλλαν, προτιμώτερον χιλιάκις από τα ανυπόφορα κουρέλια και τα εκκωφαντικά κουδούνια και από τον διάλογον που εγίνετο συνήθως εις την τουρκικήν γλώσσαν»


άρθρο πίνακα #3:

άρθρο πίνακα #4

άρθρο πίνακα #5: 

Μωμόγεροι & Κοτσαμάνια - #1

[πρώτη δημοσίευση 3.5.2015] 

πρώτη από πέντε αναρτήσεις (βλέπε ετικέτα "Μωμόγεροι & Κοτσαμάνια"

➤ δεν είμαστε ειδικοί και πολύ περισσότερο δεν είμαστε ειδικοί στον χορό, στο τραγούδι, στο θέατρο. Απλά διαβάζουμε. Και διαβάζουμε τους παλιούς, δηλ. αυτούς που έζησαν στον ιστορικό Πόντο και που ήλθαν σε μια σχετικά μεγάλη ηλικία. Κανδηλάπτης, Παπαδόπουλος (Σταυριώτης), Φωστηρόπουλος, Κτενίδης, Μελανοφρύδης, Αβραμάντης, Μεταλλείδης, Άκογλου, Σακκάς, Φυλλίζης και πολλοί - πολλοί άλλοι.

➤ για τα Μωμογέρια επικρατεί μεγάλη σύγχυση αναφορικά με την αμφίεση των χορευτών δηλ. της φουστανέλας, της περικεφαλαίας, όχι σπάνια και της γραβάτας κλπ. Θα προσπαθήσουμε να ταξινομήσουμε τα άρθρα (*) και τις απόψεις των αρθρογράφων-μελετητών σχετικά με το εν λόγω θεατρικό δρώμενο. Κατόπιν, θα παραθέσουμε τις δικές μας θύμισες για τον τρόπο με οποίο παρουσιάζονταν τα Μωμογέρια στα δικά μας χωριά της Δράμας, την δεκαετία του 50 - αρχές 60. Στο τέλος ίσως προτείνουμε μερικά πράματα στις ομοσπονδίες οι οποίες πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες σχετικά με όποια αυθαιρεσία επιχειρείται στον χώρο της παράδοσης.

α/α 1.    Καμία αναφορά για φουστανελοφόρους, ούτε καν για όμιλο χορευτών. Δίνει κυρίως βάρος στην προέλευση του δρώμενου και ανάλυση των ρόλων των συντελεστών του θεατρικού σκέλους και του δρώμενου.
α/α 2.    Αναφέρεται στην πόλη της Τραπεζούντας, «εις την Τραπεζούντα ελάμβανον χρώμα εθνικόν με τον σπαθοφόρον φουστανελλοφόρον …». Δεν δίνει περισσότερες πληροφορίες για την ομάδα των χορευτών ενώ αντίθετα δίνει στοιχεία για το θεατρικό δρώμενο. Ο τονισμός στην φράση "χρώμα εθνικόν ..." χρήζει ερμηνείας.


(*) Ανατρέξαμε στο ψηφιακό αρχείο της ΕΠΜ καθώς επίσης στην δική μας βιβλιοθήκη, στο δίκτυο κλπ.
(**) Περιοδικά της 1ης περιόδου θεωρούμε αυτά στα οποία συγγραφείς και αρθρογράφοι υπήρξαν εκείνοι που γεννήθηκαν στον ιστορικό Πόντο, ήταν σε ηλικία που είχαν γνώση των πραγμάτων, δηλ. δεν ήλθαν στην Ελλάδα σε παιδική ηλικία. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται όλοι εκείνοι που πρωταγωνίστησαν προκειμένου να καταγραφεί η παράδοση και όχι μόνο.

άρθρο πίνακα #1: 

άρθρο πίνακα #2 :

Μωμογέρια, Κοτσιαμάνια κλπ.

Νίκος Λαπαρίδης

"Στη Λιβερά οργανώνονταν κατά το 12ήμερο των Χριστουγέννων Μωμογέρια, που τα λέγανε «Κοτσιαμάνια». Αυτά ήταν διαφορετικά από τα μωμογέρια των άλλων χωριών της Ματσούκας. Εκτός από τα σατιρικά πρόσωπα του γέρου, του κατή, του γιατρού κλπ. ο θίασος πλαισιωνόταν από 12 ευσταλείς φουστανελοφόρους με περικεφαλαίες Αλεξανδρινών χρόνων, με σπαθιά και με πιστόλες. Εκτελούσαν ομοιόμορφες και συντονισμένες κινήσεις σε κάθε δρόμο, σε κάθε σπίτι και με τη συμμετοχή και των λοιπών σατιρικών προσώπων εκτελούσαν συγκεκριμένο πρόγραμμα. Ήταν ένας υπαίθριος λαϊκός θίασος. (*)"

(*)
Ν. Λαπαρίδης «Τα Μωμογέρια», Ποντιακή Εστία 1979, τ. 26-29
Θ. Γρηγοριάδης «Τα Κοτσιαμάνια», Ποντιακό Βήμα Κοζάνης, 1995, τεύχ. 43

• οι υπογραμμίσεις δικές μας

από το βιβλίο του Νίκου Λαπαρίδη "Η Ματσούκα του Πόντου" 
Εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη - 1996 / σελ. 135-136


βιογραφία

update

Γεωργίος Θ. Κανδηλάπτης – Κάνις

 αντιγράφουμε :

"Εισαγωγή εις το παρόν διήγημα
Ήτο το έτος 1903. Εις την ανασυσταθείσαν τότε Μητρόπολιν Ροδοπόλεως του Πόντου Μητροπολίτης ήτο ο αλήστου μνήμης και βραδύτερον Αλεξανδρουπόλεως Θράκης Γερβάσιος Σαρασίτης, ιεράρχης διαπρεπής και όστις είχε την έδραν του εις την παλαίφατον κωμόπολιν Λιβεράν ή Δουβεράν, ήτις είχε τότε 215 ομογενείς οικογενείας. Και μίαν ώραν μακράν αυτής προς δυσμάς έκειτο το χωρίον Κουσπιδή με 85 οικογενείας, και εχωρίζοντο οι δύο αύται κοινότητες υπό του ποταμού Πυξίτου, όστις χύνεται εις τον Εύξεινον Πόντον, πλησίον της Τραπεζούντος, με το όνομα Δεϊρμέν δερές.

Και αι δύο αύται κοινότητες ήσαν πλούσιαι, επειδή οι κάτοικοι αυτών ξενιτευόμενοι εις την Πόλιν και φιλοτίμως και τιμίως εργαζόμενοι τα επαγγέλματα του εφαπλωματοποιού, χαλκουργού, γανωτού και αμθρακοπώλου εκέρδιζον πολλά χρήματα. Και επανερχόμενοι εις τας πατρίδας των έζων ου μόνον αυτοί ανέτως, αλλά εβοήθουν πολλούς και έκτιζον γέφυρας, βρύσεις, έδιδον δε και εις τους ναούς και τα σχολεία. ................."

από το βιβλίο του Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτου – Κάνεως «Επί των οχθών του Πυξίτου»
Εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2001 / σελ. 11
το βιβλίο γράφτηκε το 1937

βιογραφία