24 Σεπτεμβρίου 2022

Μπαϊρακτάρης Χρήστος (1906 – 1981) & Παπαβραμίδης Νίκος (1907 – 1995)

πρώτη δημοσίευση Ιανουάριος 2015

 1. Μπαϊρακτάρης Χρήστος (1906 – 1981)
Σπουδαίος λυράρης και τραγουδιστής από την Κρώμνη, έγινε γνωστός ως Μπαϊρακτάρης αν και το πραγματικό του όνομα ήταν Σημαιοφορίδης.
Γεννήθηκε στην Κρώμνη του Πόντου το 1906 και μεγάλωσε στην Τραπεζούντα, όπου έμαθε να παίζει λύρα και να τραγουδάει με δάσκαλο τον Δήμο Κωνσταντά. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη Μακεδονία αλλά αργότερα πήγε στην Αθήνα.


Ο Μπαϊρακτάρης τραγουδούσε κι έπαιζε σε ποντιακούς συλλόγους ενώ είχε κάνει ηχογραφήσεις και σε ειδικές εκπομπές της Δόμνας Σαμίου και στον ραδιοφωνικό σταθμό Αθηνών. Ήταν επίσης μέλος του "Συλλόγου προς διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής". Υπήρξε από τις πιο αξιόλογες μορφές του ποντιακού τραγουδιού. Πέθανε στην Αθήνα το 1981. Κόρη του η Ελένη Μπαϊρακτάρη-Κοταλακίδη.
(από το Pontos news)

Στο ψηφιακό αρχείο της ΕΠΜ, στο περιοδικό Ποντιακή Ηχώ, τεύχος 3 υπάρχει ένα άρθρο δύο σελίδων με τίτλο "Καλλιτεχνικό μνημόσυνο του Πόντιου λυράρη Χρίστου Μπαϊρακτάρη", για όποιον ενδιαφέρεται.

2. Παπαβραμίδης Νίκος (1907 – 1995)

Από παιδί εξοικειωμένος με τη λύρα, την αγάπησε και την υπηρέτησε όσο λίγοι. Ο Παπαβραμίδης ήταν κορυφαίος λυράρης και τραγουδιστής.
Γεννήθηκε στην Αργυρούπολη του Πόντου το 1907, αλλά μεγάλωσε στην Τραπεζούντα, όπου εργαζόταν ο Κρωμναίος πατέρας του. Έμαθε να παίζει λύρα από την ηλικία των 10-12 ετών. Η πρώτη λύρα του μάλιστα ήταν καμωμένη από τον ίδιο με κλωστές καρουλιού – παιχνίδι, με άλλα λόγια, ο ίδιος όμως έκανε τάχα ότι παίζει, προκαλώντας το ενδιαφέρον των μικρότερων παιδιών που έτρεχαν από πίσω του. Ο πατέρας του, όταν διαπίστωσε την αγάπη του για τη λύρα, παράγγειλε σε κάποιον μαραγκό να του φτιάξει μία, την οποία του την έδωσε αποβραδίς για να πει τα κάλαντα. Από τότε αφοσιώθηκε στη λύρα και δεν ήθελε να πάει στο σχολείο. Όταν έμαθε ο δάσκαλος τι συνέβαινε, του είπε γελώντας: "Τα γράμματα φαντάγματα, υιέ μ’ την λύραν παίξον".

Το 1923, με την Ανταλλαγή, έφηβος ήρθε με την οικογένειά του στην Ελλάδα. Το καράβι, στο οποίο πλήρωσαν ναύλο, τους άφησε στη Μακρόνησο, όπου έμειναν σε σκηνές τρεις μήνες, και από εκεί πήγαν και εγκαταστάθηκαν στον Πειραιά. Μαζί του είχε και τη λύρα και άρχισε να παίζει, μαθαίνοντας τους σκοπούς των τραγουδιών από μεγαλύτερους λυράρηδες. Ο Παπαβραμίδης φέρεται να είχε δάσκαλο τον σπουδαίο λυράρη Δήμο (τον "Κωνσταντά").
(από το Pontos news)

δείτε ένα πολύ καλό video της ΕΠΟΝΑ εδώ

🔻 το 1989 τον είχαμε στο Ποντιακό τριήμερο του συλλόγου ΑΡΓΩ Καλλιθέας στην πλατεία Δαβάκη. Θυμάμαι ότι είχε ευχαριστηθεί πολύ γιατί στα 82 του τον ανεβάσαμε στην σκηνή με μεγάλο ακροατήριο.

Ανατολικός & Δυτικός Πόντος

➤ Ανατολικός Πόντος - Δυτικός Πόντος. Το γράφουμε, το λέμε στις μεταξύ μας κουβέντες καθημερινά...
➤ τελικά, που είναι το όριο, που αρχίζει και που τελειώνει το κάθε τμήμα ;
δεν υπάρχει σαφής γεωγραφικός διαχωρισμός
➤ παρακάτω θα δείτε μια αναφορά στο θέμα, στον 44ο τόμο του Αρχείου του Πόντου της ΕΠΜ
είναι μια ενότητα στην μεγάλη μελέτη του Χρήστου Γ. Ανδρεάδη με τίτλο "ιστορικό σχεδίασμα της δράσεως των Ελλήνων ανταρτών του Πόντου"
➤ για την μελέτη αυτή έχουμε κάνει μία μεγάλη ανάρτηση εδώ  
➤ στις σελίδες 178-179 ο συγγραφέας αναφέρεται στην ερμηνεία που δίνει ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος.

[πρώτη δημοσίευση Οκτώβριος 2016]

Αργοναύται - Κομνηνοί : Ο Ελληνικός Πόντος - 1ο μέρος

➤ πρώτη δημοσίευση στις 25.2.2015
➤ το 1947 ο σύλλογος Αργοναύται-Κομνηνοί εξέδωσε ένα μικρό λεύκωμα 62 σελίδων. Τα κείμενα ήταν του Νίκου Ι. Καπνά και οι εικόνες του Χρήστου Γ. Δημάρχου - ανάρτησή μας εδώ
➤ αυτήν την έκδοση θα την αναρτήσουμε σε έξι συνέχειες
➤ δίνει μια πολύ καλή εικόνα της ζωής στην πόλη, στο χωριό, στα παρχάρια του Πόντου
➤ για διάβασμα, για μελέτη. είναι μοναδικό...

23 Σεπτεμβρίου 2022

Ποντιακά τάγματα - #2

πρώτη δημοσίευση 23.9.2022
 
🔻 δεύτερη συνέχεια του άρθρου για τα Ποντιακά τάγματα. Στην περίπτωση αυτή δεν έχουμε ακριβώς την στρατιωτική έννοια του τάγματος μια και η δημιουργία αυτής της ένοπλης ομάδας έγινε στον τουρκοκρατούμενο Πόντο. Τάγμα λοιπόν χάριν συντομίας...
🔻 η ομάδα αυτή αποτελείτο (κατά την γραφή του Αντωνιάδη) από 500 μάχιμους από τον δυτικό Πόντο με προορισμό να ενωθεί με τα ελληνικά στρατεύματα του Σαγγάριου
🔻 από το βιβλίο του Π. Τανιμανίδη & Γ. Αντωνιάδη "το αντάρτικο στον Πόντο" αναρτούμε  τμήμα του κεφαλαίου "Κυριάκος Παπαδόπουλος - Κισά Μπατσάκ" που αναφέρεται σε αυτήν την ομάδα - πορεία
🔻 γνώμη μας ότι ήταν μια απερίσκεπτη ενέργεια χωρίς άλλα τμήματα, χωρίς εφεδρείες, χωρίς εφοδιασμό σε μια πορεία πολλών χιλιομέτρων μέσα από στρατοκρατούμενες περιοχές των αγαρηνών
🔻 να σημειώσουμε επίσης ότι ο επίσκοπος λέγεται Ευθύμιος Αγριτέλλης και όχι Ζήλων Ευθύμιος. Ήταν ο Ζήλων Ευθύμιος Αγριτέλλης - Ζήλα είναι η πόλη και όχι το όνομα του επισκόπου.



δίστιχα περιοχής Σταυρίν

➤ από την ΠΕ 1977, τ.15 - του Δ.Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη)

 

τερέμπεηδες... - #1

πρώτη δημοσίευση 23.9.2022

🔻 τερέμπεηδες ή ντερέμπεηδες ή τερέ-βεήδες ήταν οι μπέηδες του ποταμού
🔻 τοπικοί άρχοντες με απόλυτη εξουσία από τον σουλτάνο στις περιοχές που έλεγχαν και ανελέητοι χριστιανομάχοι
🔻 μάλλον υπήρξαν οι πλέον αιμοβόροι άρχοντες μετά αυτούς της σύγχρονης γενοκτονίας. θα μπορούσαμε ακόμα να θεωρήσουμε ότι η γενοκτονία ξεκίνησε από αυτούς τον 17ο αιώνα
🔻 άρθρο από την εγκυκλοπαίδεια του Π.Ε. σε δύο συνέχειες
 
🔻 από την Britannica
Ντερεμπέι, (τουρκικά: «valley lord»), οποιοσδήποτε από πολλούς φεουδάρχες στην Ανατολία, οι οποίοι, από τις αρχές του 18ου αιώνα, έγιναν ουσιαστικά ανεξάρτητοι από την οθωμανική κεντρική κυβέρνηση. Αφού εξαφανίστηκαν αυτές οι φεουδαρχίες τον 19ο αιώνα, ο όρος άρχισε να ορίζει μεγάλους κληρονομικούς ιδιοκτήτες στη νότια και ανατολική Τουρκία που ασκούσαν «οιονεί φεουδαρχικά» δικαιώματα στους αγρότες.  
Οι οικονομικές και στρατιωτικές υποχρεώσεις των ντερεμπέι προς την κεντρική κυβέρνηση άρχισαν να καθορίζονται καλά: σε καιρό πολέμου υπηρέτησαν, με τους δικούς τους άνδρες, στους οθωμανικούς στρατούς και έλαβαν τίτλους από τον σουλτάνο, ως αναπληρωτές κυβερνήτες και φοροεισπράκτορες. Wereταν, ωστόσο, ανεξάρτητοι στα εδάφη τους, όπου έβαλαν βαθιές ρίζες και σχημάτισαν τοπικές δυναστείες με ισχυρή πίστη. Επιπλέον, χωρίς να απειλούνται από σύντομες θητείες, όπως διορίστηκαν διοικητές, μπόρεσαν να αναλάβουν μακροπρόθεσμες πολιτικές που αφορούν την ευημερία των ανθρώπων τους και την ανάπτυξη του εμπορίου.
 



οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Δημήτρης Κ. Παπαδόπουλος - Σταυριώτης (1895 - 1972)

ενημέρωση 20.4.2020

➤ πολύ τυχεροί οι "Χάλυβες" !!!
➤ τα πάντα ή τα περισσότερα έχουν καταγραφεί από τους λόγιους της περιοχής
➤ ο Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος, ο Σταυριώτης όπως υπογράφει, δεν άφησε τίποτα που να μην το περιγράψει, να μην το αναφέρει στα περιοδικά της πρώτης περιόδου καθώς και στο βιβλίο του "Αρχείον Σταυρί". Ένα μικρό βιογραφικό του από τον συμπατριώτη του Ηλία Τσιρκινίδη και από το βιβλίο του πρώτου - ανάρτηση μας εδώ
ακολουθεί το λήμμα από την Εγκυκλοπαίδεια του Π.Ε.
είκοσι-μία αναρτήσεις μας μέχρι σήμερα (20.4.2020) για τον Δ. Κ. Παπαδόπουλο εδώ






καλό Φθινόπωρο - καλή Άνοιξη για τους νότιους...

η σελίδα μας έχει πολλούς φίλους από το νότιο ημισφαίριο και συγκεκριμένα στην Αυστραλία

22 Σεπτεμβρίου 2022

ένα περιστατικό από τους Κρυπτοχριστιανούς του Σταυρίν

πρώτη δημοσίευση 6.4.2015

➤ εφημερίδα "Ποντιακή Φωνή" 24.5.1964
• Κάνεως, Οι δίπιστοι του Σταυρί
• Κωνστ. Αμοιρίδη



➤ Ήταν Μάιος μήνας στα 1867. Το ότι οι κάτοικοι της Κρώμνης φανερώθηκαν ως Ορθόδοξοι Έλληνες και στην ψυχή και στην καρδιά, αυτό έδωσε μεγάλο θάρρος στους Σταυριώτες, κι έλεγαν αναμεταξύ τους. "Αφού ο εκατοχρονίτης Μολλά-Μπεχρέμ' ς πέταξε το σαρίκι κι έβγαλε τον κίτρινο τσουμπέ, γιατί κι εμείς να μην πετάξουμε από πάνω μας τη ντροπή του αρνησίθρησκου ;"

➤ Γι' αυτό οι χωρικοί συγκεντρώθηκαν στο σπίτι του πρωτόπαπα του χωριού, και αφήνοντας κατά μέρος και τα ψέματα, έκαναν την εξής συμφωνία. "Δεν έχει σημασία το ότι οι παππούδες μας αρνήθηκαν το Χριστό μπροστά στους ανθρώπους. Εμείς, κι αν ακόμα μας σφάξουν, είμαστε αποφασισμένοι να κάνουμε όπως έκαναν οι Κρωμέτες. Θα φανερώσουμε την πίστη μας και θα χάσουμε όλα μας τα υπάρχοντα, αρκεί να βγούμε από αυτή την κόλαση". Και αμέσως υπόγραψαν τη συμφωνία και πήραν απόφαση να πάνε στο Κάνι (σημ. Αργυρούπολη) και να ομολογήσουν την πίστη των πατέρων τους μπροστά στο Μουτασερίφη και όλο το συμβούλιο.

➤ Και τότε έβλεπες στο Σταυρίν ένα θέαμα που να σπαράζει την ανθρώπινη καρδιά. Όλοι αγκάλιαζαν τις γυναίκες και τα παιδιά τους, έκλαιγαν και τα αποχαιρετούσαν, όχι γιατί φοβούνταν για την απόφαση που έπαιρναν, αλλά για τα βάσανα που θα τους επέβαλε η βάρβαρη κυβέρνηση του τόπου, η οποία ούτε νόμο είχε ούτε πίστη, και η οποία ήταν εξοργισμένη γιατί οι Σταυριώτες πήραν θάρρος από τους Κρωμέτες και από τους Γιαγλί-ντερέδες (κοντινό χωριό το Γιαγλίτερε).

 
➤ Αφού πολύ το σκέφτηκαν και το συζήτησαν, πήγαν και λειτουργήθηκαν στην εκκλησία και μετάλαβαν, έκαναν το σταυρό τους και πήραν του Κανί το δρόμο κι ήρθαν μπροστά στο Μουτεσαρίφ, τον Χάμαλην Γιουσούφ πασά, και άφοβα του είπαν την απόφασή τους. Ο Μουτεσαρίφης, έξυπνος άνθρωπος, όταν βρέθηκε μπροστά σε ογδόντα ανθρώπους έτοιμους να πεθάνουν, επροσκάλεσε το Ινταρέ-Μεζλισίν και το Μουφτή της πολιτείας και μπροστά τους προσπάθησε με καλό τρόπο να τους κάνη ν' αλλάξουν γνώμη. Όταν όμως είδε πως είναι αμετάπειστοι, τους φυλάκισε.

➤ Δυο μέρες έμειναν στη φυλακή πεινασμένοι, διψασμένοι, άυπνοι, και κατόπι τους έβγαλε και τους έστειλε σε καταναγκαστικά έργα. Και έβλεπες τους νέους μάρτυρες του χριστιανισμού να κουβαλούν με τη ράχη τους από μέσα από την πολιτεία μεγάλες πέτρες, κάτω από το μαστίγιο των ζεπτιέδων, και να χτίζουν ντουβάρια στη Ρωμαίϊσσα, στο τούρκικο νεκροταφείο, άλλους να καθαρίζουν αποχωρητήρια σε δημόσια γραφεία, άλλους να κουβαλούν στα λουτρά τα σκεύη των χανουμισσών, άλλους να καθαρίζουν τα χάνια της πολιτείας από τις ακαθαρσίες των υποζυγίων, άλλους να κάνουν κατώτερες δουλειές, ενώ τους έφτυναν, τους ύβριζαν, τους έσπρωχναν και τους ράβδιζαν.

➤ Τί έκαναν οι πρόκριτοι και οι δημογέροντες του Κανί; Η αλήθεια είναι πως δεν κάθισαν με σταυρωμένα χέρια. Ο δεσπότης ο Γερβάσιος Καρνέτης προσκάλεσε σε συνεδρίαση τη Δημογεροντία, που αποτελούνταν από το Χατζή Αναστάση Τσαμουρλή, τον αδελφό του Χατζή Κωνσταντίνο, το Χατζή Κωνσταντίνο Τσαμκιόζη, τον Αναστάση Βαφειάδη, το Γιάννη Τουλούμη, το Χατζή Δημήτρη Μουμτζή, τον Αγαθάγγελο Δημητριάδη. Η Δημογεροντία αποφάσισε και έκρινε καλό να στείλουν πεζοδρόμους στην Τραπεζούντα -γιατί τότε τηλεγραφεία δεν υπήρχαν, και στο ταχυδρομείο τα ελληνικά γράμματα πάντα ανοίγονταν από τους ταχυδρομικούς υπαλλήλους- να δώσουν είδηση στην Αδελφότητα των Αργυροπολιτών και τον εκεί σχολάρχην Γεώργιον Παπαδόπουλον τον Κυριακίδην για τα όσα έγιναν στο Κάνι, και εκείνοι να ειδοποιήσουν τις Πρεσβείες και το Πατριαρχείο και να προλάβουν το κακό.

➤ Βρήκαν και έστειλαν τέτοια παλληκάρια, και γρήγορους σαΐδες, το Γιάννη του Λουκά και τον Παντελή Ζαμανόπουλο, που σε 15 ώρες έφτασαν από το Γουλάτι (σημ. από το πέρασμα του Κουλάτ) στην Τραπεζούντα. Απ' εκεί ο Κυριακίδης έγραψε αμέσως στο Πατριαρχείο και στις Πρεσβείες και έστειλε αναφορά στην Υψηλή Πύλη και πέτυχαν να σταλούν γρήγορα κυβερνητικές διαταγές, να σταματήσουν οι βασανισμοί των Σταυριωτών και να τους αφήσουν να παν στα σπίτια τους (**)


➤ Και ύστερα από κάμποσες μέρες, στις 29 Ιουνίου, ελεύθεροι, και χωρίς σαρίκι και τσουμπέ, με χαρούμενο το πρόσωπο και γαληνεμένη την καρδιά, γύρισαν τρεχάτοι στα χωριά τους, πήγαν στις εκκλησίες, άναψαν μεγάλες λαμπάδες, χτύπησαν τις καμπάνες, δόξασαν την Αγία Τριάδα, που οι γονείς τους μπροστά τους την αρνούνταν, και άρχισαν τις χαρές και τις διασκεδάσεις. 


➤ Μονάχα οι Κασίμ-ζαντέδες (*), επειδή είχαν την πόστα της Τραπεζούντας ως το Ερζερούμ, δεν πήραν μέρος ως τον καιρό της Ανταλλαγής, οπότε κρυφά-κρυφά ένα δυο ήρθαν κι εκείνοι στο Ωραιόκαστρο της Θεσσαλονίκης και φανερώθηκαν και δόξασαν το Θεό.


(*) 
"Κασίμ-ζατέ, μεγάλη οικογένεια κρυπτοχριστιανών εν τω συνοικισμώ Γαραουλτζάντων. Η δράσις της οικογενείας Κασίμ-ζατέ (Κασιμίδαι και Δημητριάδαι) ήτο ποικίλη, εκτεινομένη από Τραπεζούντος μέχρι Σταυρί και εκείθεν μέχρι Κιμισχανέ και Ερζιγκιάν ..." Δ.Κ. Παπδαδόπουλος (Σταυριώτης), αρχείον Σταυρί, σελίδα 50
 
(**)
αν δεν είναι από την ίδια ιστορία, είναι από κάποια αντίστοιχη. ο γιολγοβάνον εδώ


πολύτιμα προσωπικά αντικείμενα...

➤ Σεπτέμβριος 1921
στα κολαστήρια της Αμάσειας βρίσκονται προφυλακισμένοι μεταξύ των άλλων ο Ιάκωβος Κουλοχέρης, μέλος του ΔΣ του συλλόγου ΟΡΦΕΥΣ και ο γιατρός από την Σαμψούντα Πελοπίδας Επιφανίδης
➤ για τον πρώτο έχουμε γράψει σε προηγούμενες μας αναρτήσεις. Ο Πελοπίδας Επιφανίδης υπηρέτησε στον Τούρκικο στρατό στην πρώτη γραμμή ως γιατρός και ήταν σχεδόν σίγουρο ότι θα αθωωθεί. Τον Κουλοχέρη τον είχαν ξεγραμμένο ότι θα καταδικασθεί εις θάνατον. Να τι γράφει στο βιβλίο του...

(πρώτη δημοσίευση Μάρτιος 2017)

"για να μην ξεχαστούν ποτέ..."

➤ στο βιβλίο του Γιώργου Ανδρεάδη "στην μοίρα των Μυρίων" υπάρχει μια εκτενής περιγραφή 20 σελίδων με τίτλο "η δίκη της Αμάσειας". Από αυτό το κεφάλαιο θα αναρτήσουμε τον κατάλογο των απαγχονισθέντων στην Αμάσεια "για να μην ξεχαστούν ποτέ" όπως λέγει ο συγγραφέας

➤ θα υπάρχουν σίγουρα κάποιοι οι οποίοι αναρωτιούνται πως και γιατί αθωώθηκαν μερικοί Πόντιοι και δεν τους καταδίκασαν και αυτούς όπως τόσους άλλους. Μερικοί από αυτούς είναι ο Παντελής Βαλιούλης και ο Ιάκωβος Κουλοχέρης. Η απάντηση είναι : τα δικαστήρια της Αμάσειας ξεκίνησαν με πρόεδρο του δικαστηρίου έναν "παχύσαρκο και αγαθό πρόεδρο, τον συνταγματάρχη Ταχσήν Μπέη". Ο αγαθός αυτός "στρατιώτης" αντιμετώπισε με δικαιοσύνη τις δίκες στις οποίες προέδρευσε. Έτσι υπήρξαν μερικές αποφάσεις σε πολύχρονη φυλάκιση και όχι τον δι’ αγχόνης θάνατο. Φαίνεται ότι πιέσθηκε πολύ γι’ αυτή του την συμπεριφορά και πέθανε, ποιος ξέρει πως. Τον διαδέχθηκε στο προεδρείο το τέρας της Πάφρας, δικηγόρος στην Σαμψούντα, Εμίν Μπέης. "Τα επίχειρα της κακίας του επλήρωσε κατόπιν ο ίδιος με την φυματίωση που τον προσέβαλε και πέθανε κακήν κακώς" (τα εντός εισαγωγικών είναι από τα βιβλία του Π. Βαλιούλη και του Ι. Κουλοχέρη).