Ποντιακά ιστορικά ανάλεκτα - #2 : δύο εικόνες της Τραπεζούντος

πρώτη δημοσίευση 2.9.2022

🔻 δεύτερη ανάρτηση από το μάλλον σπάνιο βιβλίο του Γ. Θ. Κανδηλάπτη "Ποντιακά ιστορικά ανάλεκτα" που εκδόθηκε το 1925 στην Αλεξανδρούπολη

🔻 άρθρο με τίτλο "δύο εικόνες της Τραπεζούντος" - προηγούμενο "το τέλος του τοπάλ οσμάν" εδώ

🔻 Τραπεζούντα 14 Απριλίου 1913 : ο Κανδηλάπτης περιδιαβαίνει την πόλη και μας περιγράφει μια μαγική Τραπεζούντα, μέρες Λαμπρής...

🔻 Τραπεζούντα 26 Μαρτίου 1923 - Πάσχα, δέκα χρόνια μετά : διαβάστε τι συμβαίνει στην πόλη...

🔻 και καταλήγει "ιδού δύο εικόνες - συγκρίνατε, ζυγοστατήσατε και αποφασίσατε. μη κοιμάσθε. οι πατέρες ημών εκ των μνημάτων του Πόντου βοώσι την λέξιν : Εκδίκησις"

ο τονανμάς...

➤ ο Δ. Χατζηϊωαννίδης μας δίνει μια αναλυτικότατη περιγραφή του τονανμά στο χωριό Κρηνίτα, ενός από τα χριστιανικά και μη εξισλαμισθέντα χωριά (*) του Όφι (βλ. χάρτη)
➤ ο τονανμάς ήταν προς "...εκδήλωσιν πάσης φύσεως χαράς και ευθυμίας, εκτός από το τραγούδι και το χορό, την επλαισίωναν οι πατέρες μας και με τον ήχο των πυροβολισμών..."
➤ ακόμα και στις μέρες μας συνεχίζεται αυτό το επικίνδυνο έθιμο σε πολλά μέρη
➤ οι Τόνυαλιδες στον ιστορικό Πόντο, πολλοί στην Κρήτη με τις μπαλοθιές και δεν γνωρίζουμε που αλλού...
➤ σε πολλές φωτογραφίες κυρίως Κρωμνέων, έχει αποτυπωθεί το έθιμο αυτό. Διάφοροι λόγιοι έχουν γράψει για την άφιξη ομάδων νέων στην Παναγία Σουμελά. Ξεκινούσαν οι τονανμάδες από μακρυά και όσο πλησίαζαν γινόντουσαν πιο έντονοι. Τότε χτυπούσαν οι καμπάνες του μοναστηριού για να τους προϋπαντήσουν κατά κάποιον τρόπο
➤ διαβάστε για τους τονανμάδες και την ανάσταση στο χωριό Κρηνίτα του Όφι (ΠΕ, 1963, τ. 157-163)

[πδ 25.4.2019]

(*) βλέπε σχετικές αναρτήσεις μας στις ετικέτα Οφις - Όφις εδώ

1954 : δεύτερη Λαμπρή στην Π. Σουμελά Βερμίου...

πρώτη δημοσίευση 18.4.2020

➤ από την ΠΕ, 1954, τ. 52 - γράφει ο Φίλων Κτενίδης
➤ είναι η δεύτερη Λαμπρή που γίνεται στην Π. Σουμελά του Βερμίου
➤ "κινηματογραφική" και ολοζώντανη η εικόνα που μας δίνει ο μέγας νοσταλγός μέσα από αυτό το χρονικό...

Δ. Ψαθάς : τα φουσέκια του Πάσχα στην Τραπεζούντα

πρώτη δημοσίευση 14.4.2020

➤ ο καθηγητής Χρυσουλίδης απαγορεύει στα παιδιά του φροντιστηρίου Τραπεζούντας να κάνουν φουσέκια για το Πάσχα... 
     - τι είπε ο Σκορπόν ;
     - τρελός είναι ;
➤ τα υπόλοιπα διαβάστε τα
➤ η περιγραφή του Ψαθά είναι σα να είμαστε παρόντες...

ΥΓ
➤ είμαστε πολύ τυχεροί που έχουμε αυτό το βιβλίο που μας άφησε ο Δ. Ψαθάς
➤ μακάρι να ήταν διπλάσιο, τριπλάσιο σε όγκο
➤ θα το ξαναπώ... εάν σας είναι δύσκολο το διάβασμα, διαβάστε μόνο αυτό το βιβλίο στην ζωή σας...

το κύλισμα των αυγών...

➤ του Παντελή Μελανοφρύδη - ΠΕ, 1953, τ.44-45
➤ "...την ημέραν της αναστάσεως έφερνε κάθε οικογένεια πέντε αυγά ψημένα στην εκκλησία. Ο παππάς "ευχίαζεν ατά" (διάβαζεν ευχή) και εκρατούσε τα δύο..."
➤ δηλ. "προμήθεια" 40% !!!

[πρώτη δημοσίευση28.4.2019]

δύο ποιήματα - ένας καημός...

πρώτη δημοσίευση 19.4.2020

➤ γράφει ο μεγάλος νοσταλγός, ο Φίλων Κτενίδης
➤ το πρώτο το γράφει στην πατρίδα. το 1911
➤ το δεύτερο το γράφει στην νέα πατρίδα. το 1962
➤ πέρασαν 50 χρόνια και ο νους' ατ' επέμνε σην πατρίδαν...

 

ΠΕ, 1975, τ. 3

ΠΕ, 1962, τ. 147-148

Λαμπρή 1953 : η πρώτη ανάσταση στη Παναγία Σουμελά Βερμίου

➤ Πάσχα του 1953 στην Παναγία Σουμελά Βερμίου, ύστερα από 30 χρόνια...
➤ Καστανιά Βερμίου, ώρα τρίτη πρωινή "...ένας άνθρωπος, σαν σκιά μέσα στη νύχτα, προχωρεί από πόρτα σε πόρτα και μ' ένα χοντρό ραβδί χτυπά δυνατά -τέσσερα πέντε χτυπήματα- στην κάθε μία, αρκετά δυνατά ώστε να ξυπνήσουν οι ένοικοι...
➤ είναι ο "ζαγκότζον" ο νυχτοφύλαξ που ξυπνούσε τον σκλάβο χριστιανό την νύχτα του Πάσχα για την εκκλησία. Γιατί οι καμπάνες ήταν απηγορευμένες...
➤ και το έθιμο αυτό παρέμεινε στον Πόντο
➤ σε λίγο όλο το κατασκότεινο χωριό άρχισε να δείχνει φωτισμένα τα παράθυρα των σπιτιών του..."
➤ είναι η πρώτη ανάσταση που έγινε στο νέο ναό της Παναγίας Σουμελά
➤ ο μέγας νοσταλγός, ο Κτενίδης είναι εκεί...

φώτο δική μας - η Καστανιά από την Π. Σουμελά

ΠΕ, 1953, τεύχος 40

το "Λεύτερον Πάσχα" του Ν. Καπετανίδη

➤ "...στον Πόντο δεν έλεγαν ποτέ Πάσχα παρά μόνον Λαμπρή"
➤ από το περιοδικό Ποντιακά, 2008, τεύχος 6

[πρώτη δημοσίευση 27.4.2019]

Πάσχα στην Τραπεζούντα, του Αγαθάγγελου Φωστηρόπουλου

➤ Πάσχα στην Τραπεζούντα (ΠΕ, 1975, τ.3)
➤ γράφει ο Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος, της μεγάλης οικογενείας των Φωστηρόπουλων - ανάρτηση μας εδώ
➤ διαβάζουμε : το απόγευμα "...εκαίετο ομοίωμα του Ιούδα, που εσυμβόλιζε τον Ασιάτη εισβολέα"...
➤ πάμε να δούμε τον εορτασμό του Πάσχα στην Τραπεζούντα με τους "εννέα ενοριακούς ναούς"

[πρώτη δημοσίευση Απρίλιος 2015]

ΠΕ, 1975, τ. 3

 

η Λαμπρή στην Λαραχανή...

➤ γράφει ο Λευτέρ Μπέης - Ελευθέριος Ελευθεριάδης (*)
➤ "...άλλοι έρχονται "άρμα-πύρμα" στην εκκλησιά να αυξήσουν με τα τουφέκια τους τον ήχο, ν' ακουσθή πέρα από το Βόσπορο, στη γη του Περικλέους η βροντή των όπλων της Χριστιανοσύνης του Πόντου, που περιμένουν κάποια άλλη Εθνική Ανάσταση, στη χώρα των Κομνηνών, από το 1461..."
➤ και παρακάτω, αφιερωμένο σ' αυτούς που δεν γνωρίζουν ότι όπλα δεν είχε μόνο το αντάρτικο "...διότι κάθε σπίτι έχει "πάππον προς πάππον" τουφέκι κάπου στο ταβάνι του σπιτιού πεταμένο..."
➤ διαβάστε το...

(*) όλες οι αναρτήσεις μας εδώ

[πρώτη δημοσίευση26.4.2019]

ΠΕ, 1957, τ. 88

η Λαμπρή στον Πόντο...

➤ "...εδώ στην ελευθέρα πατρίδα, το Πάσχα είναι μιά καθαρώς θρησκευτική εορτή. Εκεί, στον Πόντο και σε κάθε υπόδουλη Ελληνική περιφέρεια, το Πάσχα ήταν και εθνική τοιαύτη..."
➤ ΠΕ, 1960, τ. 123-124
➤ γράφει "Ο παλαιός", άγνωστο ποιος...

[πρώτη δημοσίευση Απρίλιος 2019]

Μεγάλη Παρασκευή

ο ποπά-Πάνον και ο Καρασάκαλης ο Χότζας

πρώτη δημοσίευση 6.10.2021

 

➤ διαβάστε άλλη μια ιστορία για τους κρυπτοχριστιανούς

➤ πρωταγωνιστές ο ποπά-Πάνος από την Μούντα και ο χότζας-παπά Θόδωρος

➤ "...θα έρται ημέρα και θα εβγαίνομε ας σην σκοτεινασέαν και θα ζούμε κ' εμείς όπως τ' άλλα τ' αδέλφ(ε)α μουν, όπως εσείς..."

➤ "...'σ σα 1888, όλεν τη Μεγάλ Σάββα την ημέραν οι χριστιανοί ελά' ναν το Ποπά-Πάνον ΄ς  σα σπίτια τουν και εποίναν ευκέλαιον..."
➤ διήγηση "ο γέρων ο Χριστόφορον..." στον Αβραάμ Καπουργά από τους Κομνηνάδες Καστοριάς

➤ επιμέλεια κειμένου Ιωακείμ Σαλτσής - ΠΕ, 1960, Τ. 125-126

 

το Τσαγράκ της Κερασούντας - #2 : Πάσχα στο Τσαγράκ

➤ από το βιβλίο των Γεωργίου Α. Ανδρεάδη & Χρήστου Γ. Ανδρεάδη "το Τσαγράκ της Κερασούντας του Πόντου" αναρτούμε σήμερα τέσσερις σελίδες που αναφέρονται στην ημέρα του Λαζάρου, των Βαΐων, την Μ. Εβδομάδα και το Πάσχα
➤ πρώτη ανάρτηση εδώ
➤ τρίτη εδώ


[πρώτη δημοσίευση Απρίλιος 2016]

Μεγάλη Πέμπτη

Λαμπρή στο χωριό μου, το Καπίκιοϊ

➤ μαθητής στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας ο συγγραφέας περιμένει το Πάσχα να γυρίσει στο χωριό του, να δει τους γονείς, τ' αδέλφια, τον παππού...
➤ προμηθεύεται τα δώρα τους και τραβά για το Καπίκιοϊ, το χωριό του
➤ στο άρθρο αυτό της ΠΕ (έτος 1951, τ.16), ο Δημ. Χρ. Λαζαρίδης μας δίνει μια πολύ καλή εικόνα του χωριού και των εθίμων της Λαμπρής
➤ άλλη ανάρτησή μας για το Καπίκιοϊ εδώ