μαρτυρίες... - χωριά Κερασέα, Σάνα και Χάλτ

➤ από τον Δ' τόμο της Εξόδου του ΚΜΣ

[πρώτη δημοσίευση 6.5.2016]

η φωτογραφία είναι από λεύκωμα ΠΟΝΤΟΣ του Κώστα Καλλίδη

Φουντουτσάχ Σαμψούντας

➤ διαβάστε τις θύμισες του αντάρτη Ευστάθιου Αθανασιάδη από το Φουντουτσάχ, το πλησιέστερο χωριό στο Αγιού τεπέ Σαμψούντας
➤ δείτε την περιγραφή της παραλαβής των όπλων στα Τεβρένια
➤ είναι μια συγκλονιστική εικόνα της αντάρτικης ζωής στο Αγιού τεπέ από έναν απλό μαχητή
➤ από την Έξοδο Ε' του ΚΜΣ

το Φουντουτσάχ και το Αγιού τεπέ - φώτο Μιχάλης Καϊκουνίδης

 

χωριό Τοϊγάρ Σαμψούντας

➤ το χωριό αυτό ήταν πάνω στην στράτα για να βγει κανείς από την Σαμψούντα στο Αγιού τεπέ
➤ από εδώ πέρασαν και ο Κουτσογιαννόπουλος με τον φίλο του όταν ανέβηκαν στο βουνό - ανάρτηση μας εδώ
➤ το κείμενο που ακολουθεί είναι από την Έξοδο, τόμος Ε' του ΚΜΣ
➤ υπάρχει ένα λάθος στην τοπογραφία. Το ρέμα του χωριού δεν είναι αυτό του Φουντουτσάχ (στο τέλος της ανάρτησης εικόνα με τα ρέματα της περιοχής)
➤ χρόνια τώρα ψάχναμε να βρούμε την ακριβή θέση του χωριού Αλάν κιοϊ, Ήταν ένα από τα μετερίζια του αντάρτικου της περιοχής. Τελικά από το κείμενο προκύπτει ότι ήταν οικισμός κοντά στο Τοϊγάρ. Υποθέτουμε στο ψηλότερο σημείο της περιοχής (όποιος γνωρίζει ας σχολιάσει).

[πρώτη δημοσίευση Ιανουάριος 2018] 

1. ρέμα Τοϊγάρ, 2. ρέμα Φουντουτσάχ, 3. ρέμα Γαράτουσλας ή Καράμπογάζ

μοναστήρια & εκκλησίες στον Δυτικό Πόντο : εκκλησία της Παναγίας του Αγιαχλάλαν

πρώτη δημοσίευση στις 12.12.2015

➤ όλοι γνωρίζουμε για τα μοναστήρια και τις εκκλησίες του Ανατολικού Πόντου (ΑΠ). Σουμελά, Περιστερεώτας, Βαζελών, Γουμερά κλπ. Ο Δυτικός Πόντος (ΔΠ) δεν είχε εκκλησίες & μοναστήρια ; Και βέβαια είχε, δεν ήταν όμως τόσα πολλά και τόσο φημισμένα όσο αυτά του ΑΠ. Δεν θα προσπαθήσουμε να το ερμηνεύσουμε. Δεν είναι άλλωστε στις δυνατότητες μας.
➤ διαβάζουμε το βιβλίο του Νίκου Λαπαρίδη, "η Ματσούκα του Πόντου", σελ. 50. Αναφέρεται στα "μοναστήρια της Ματσούκας". Μεταξύ των άλλων λέει :
"προσωπική μας άποψη είναι ότι το ορεινό και απρόσιτο της χώρας προφύλαξε τη Ματσούκα και δεν επέτρεψε την τέλεια υποταγή της –όπως συνέβη στο Δυτικό Πόντο– και ως εκ τούτου τα ψηλά και απρόσιτα βουνά έσωσαν τη Ματσούκα, τον Χριστιανισμό και τα μοναστήρια".
➤ τούτο μόνο θα σχολιάσουμε, στο παραπάνω κείμενο του συγχωρημένου Νίκου Λαπαρίδη. Δεν καταλαβαίνουμε τι σημαίνει "τέλεια υποταγή" του Δ. Πόντου...

      • λόγω έλλειψης μοναστηριών ;
      • χάθηκε ο Χριστιανισμός στον ΔΠ ; (είναι γνωστό ότι οι περισσότεροι αλλαξοπιστήσαντες και κρυφοί ήταν στον ΑΠ ενώ οι του ΔΠ επέλεξαν (όχι το σύνολο) τον Χριστιανισμό και άλλαξαν την γλώσσα τους, βλέπε περιοχή Πάφρας, Έρπαα κλπ.)
      • υποτάχθηκε ο δυτικός Πόντος στον Τούρκο δυνάστη ενώ η Ματσούκα ήταν ελεύθερη η μήπως εννοεί την Ρώσικη κατοχή ;
      • για ποια υποταγή μιλάει όταν το μεγαλύτερο και πολυπληθέστερο αντάρτικο εναντίον του δυνάστη ήταν ο Δυτικός Πόντος !!!

➤ και βέβαια δεν είναι έτσι τα πράματα. Μάλλον ήταν μια ατυχής έκφραση του συγγραφέα ίσως και λίγη υπεροψία...

Παναγία του Αγιαχλάλαν, περιφ. Σαμψούντας

1.    από ΚΜΣ – αρχείο προφορικής παράδοσης
Πληροφορητής : Αναστάσιος Ορφανίδης, χωριό Σταυρός Βεροίας
Γεν. το 1882 – όταν έφυγε από τον Πόντο ήτανε 32 χρονών. Σήμερα είναι 86  χρονών (η συνέντευξη δόθηκε στις 19.9.1968)
" ………………………..
Αγιαχλάλαν είναι Τούρκικη λέξη (ayak=πόδι, alan=ανοιχτός χώρος, άπλωμα)
Το χωριό είχε 50 οικογένειες των 10-15 νοματαίων κάθε σπίτι.
Βουνά κοντά στο χωριό δεν είχε. Είχε πυκνά δάση, μεγάλα
Κοντά στο χωριό είχε τσάϊ, (ποταμάκι) που ερχότανε από το Κιρέζτεπε.
Από την Σαμψούντα απείχε 7-8 ώρες με το πόδι, ΒΑ από μας είτανε.
Η δική μας εκκλησία ήτανε ξακουστή εκκλησία. Ήταν η εκκλησία ή Παναγία του Αγιαχλάλαν
Τούρκοι και Χριστιανοί ξέραν το μεγάλο θαύμα.
Στην γιορτή, τον 15-Αύγουστο, έρχονταν από πολλά Χριστιανικά χωριά. Κάναμε μεγάλο πανηγύρι. Ο κάθε οικογενειάρχης έδινε στην επιτροπή του χωριού το μερίδιο του. Κρέας, κότα, μπλιγούρι, αυγά, ότι μπορούσε. Βάζανε μεγάλα καζάνια, ψήνανε τα φαγιά και έτρωγε όλος ο κόσμος πού έρχονταν. Η διασκέδαση, χορός, όργανα, τραγούδια κρατούσε μέχρι την άλλη μέρα το πρωί. Ήταν πετροκτισμένη εκκλησία με κεραμίδια στη στέγη.
…………………………….."

Σημείωση : στον Ε' τόμο της ΕΞΟΔΟΥ του ΚΜΣ η αντίστοιχη σελίδα και μαρτυρία του Ορφανίδη δεν περιλαμβάνει τα παραπάνω τα οποία είναι από το χειρόγραφο που εμείς αντλήσαμε. Άλλη μια απόδειξη ότι δεν έχουν μεταφερθεί στο βιβλίο το σύνολο των αφηγήσεων. 

2.    βιβλίο Δημοσθένη Κελεκίδη, απομνημονεύματα από το αντάρτικο του Πόντου

από την ψηφιακή έκδοση του βιβλίου

➤ επικοινωνήσαμε με τον κ. Θωμά Περ. Αλεξιάδη ο οποίος έγραψε το θαυμάσιο βιβλίο 570 σελίδων, "Αμισός - Σαμψούς". Ο κ. Αλεξιάδης κατάγεται από εκείνα τα μέρη και έχει κάνει σχετική έρευνα για τους Ρωμιούς της περιοχής, τα χωριά τους, τον πολιτισμό τους. Μας έγραψε λοιπόν ένα κείμενο για την Παναγία του Αγιαχλάλαν.

➤ " ... ο Ορφανίδης καλά τα λέει και ο Κελεκίδης συμπληρώνει το κείμενο σωστά, εκτός του ότι την Εκκλησία της Παναγίας του Αγιαχλάλαν την ονομάζει Αγία Αχλάρα και εννοεί ότι ήταν μοναστήρι ή ότι υπήρχε τέτοιο όνομα αγίας. Ήταν η πιο διάσημη εκκλησία του δυτικού Πόντου, με πολλούς προσκυνητές από παντού. Τα κελιά που αναφέρει ήταν πρόχειρα παραπήγματα για τη διαμονή των προσκυνητών του Δεκαπενταύγουστου, αλλά και όποτε άλλοτε κάποιος ήθελε να επισκεφτεί τη Θαυματουργή Παναγία του Αγιαχλάλαν. Έλεγαν οι παππούδες ότι "έρχονταν άνθρωποι δεμένοι με αλυσίδες και έφευγαν καλά". Μέχρι το 2004 πήγαιναν Τούρκοι προσκυνητές τις νύχτες με τα μουλάρια, περιέφεραν τον άρρωστό τους τρεις φορές γύρω από την εκκλησία και έφευγαν. Όλα αυτά γίνονταν κρυφά. Το γεγονός αυτό το γνώριζαν όλοι οι σημερινοί κάτοικοι, και τελευταία στον αυλόγυρο της εκκλησίας έχουν κτίσει τζαμί, για να αποτρέψουν την επίσκεψη των μουσουλμάνων στην ερειπωμένη εκκλησία. Η καταγωγή των κατοίκων της περιοχής είναι από την όμορη Πάφρα, Παυρενοί, οι οποίοι μετακινήθηκαν στην περιοχή μετά τα Μεταρρυθμιστικά Διατάγματα Χάτι Σερίφ (1839) και Χάτι Χουμαγιούν (1856). Ο ελληνόφωνος Κελεκίδης προσπαθεί να ρίξει μομφή στους Παυρενούς, αλλά τέτοια γενναία παλληκάρια δε γνώρισε ο Πόντος".

μάλλον είναι αυτή, μέσα στα δένδρα (από το Google Earth)

ΚΜΣ - αρχείο προφορικής παράδοσης

πρώτη δημοσίευση  19.1.2015

➤ Όπως γράψαμε στην προηγούμενη ανάρτηση μας - εδώ - , το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ) διαθέτει μάλλον το μοναδικό σε όλη την Ελλάδα αρχείο προφορικής παράδοσης δηλ. η βιωμένη ιστορία. Ήταν μάλλον Μάιος του 1997 όταν για περίπου δύο ή τρεις εβδομάδες καταγράφαμε τις μαρτυρίες ανθρώπων από τα χωριά των παππούδων μας.
➤ Δείτε π.χ. τι αντιγράψαμε για το χωριό Τσάμαλαν της Σαμψούντας, χωριό του εκ μητρός παππού μου. Εκείνο τον καιρό δεν επιτρέπονταν οι φωτοτυπίες, οι φωτογραφίες, τα σκαναρίσματα. Δεν γνωρίζω τι ισχύει τώρα μετά από 20+ χρόνια. Δεν γνωρίζω εάν ξεκίνησαν την ψηφιοποίηση και διάθεση όλων στο δίκτυο. Έτσι πρέπει να γίνει τώρα. Να είναι προσβάσιμα από όλους μας και από κάθε γωνιά του πλανήτη...

     🔻 "το Τσάμαλαν είχε 400-500 κατοίκους Έλληνες. Τούρκους δεν είχαμε. Ήμασταν ντόπιοι εμείς. Δεν ακούσαμε από τους γέρους ότι ήρθαν οι παππούδες μας από αλλού. Εκεί γεννήθηκαν και οι παππούδες και οι προπαππούδες μας. Όλο το χωριό μας το αποτελούσαν 4-5 μεγάλα σόγια. Απ’ αυτά τα σόγια είναι όλες οι οικογένειες. Ήταν οι Κιαχαγιάντ', οι Κωνσταντίνογλαρου, οι Γαρακεχαγιάντ’, οι Ταγκουρλάντ’ και οι Πατμανάντ'.

     🔻 Μιλούσαμε ποντιακά. Ποντιακά τραγούδια τραγουδούσαμε και χορεύαμε ποντιακούς χορούς. Τα όργανα που παίζανε οι οργανοπαίχτες ήταν ο "κεπσές" (κεμεντζές), το ταούλ’, ο ζουρνάς.
Το Αγιούτεπεσι ήταν μισή ώρα από το χωριό μας (είναι βουνό του Φουντουτσάχ).
Η εκκλησία μας ήταν του Αγίου Γεωργίου. Είχαμε και ένα μικρό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου. Είχε σχολείο με κάτω μαγαζιά. Τρεις δασκάλους πλήρωνε το χωριό.
Γειτονικά χωριά ήτανε το Φουντουτσάχ (μισή ώρα απόσταση), το Τσιμενλί (μισή ώρα), το Γαράτουσλα (μία ώρα), το Τοϊγάρ (1-2 ώρες) και η Τέκια (2-3 ώρες).
Το 1916 έκαναν εξορία, έκαψαν το χωριό. Απ’ τα 1500 άτομα (μάλλον εννοεί 150 άτομα ή κάτι άλλο) του χωριού μας, 4 άτομα ζήσαμε. Αυτούς ξέρω. Όσοι πήγαν εξορία, πέθαναν. Ίσως να γλίτωσαν 2-3 άτομα από το χωριό μας, αλλά μέχρι τώρα (συνέντευξη δόθηκε στις 29.10.1962), δεν έμαθα τίποτε.
Μπήκαμε στο "Μαρία" και ήρθαμε στον Πειραιά πρώτα και από κει στην Ηγουμενίτσα. Ήμαστε 35-40 οικογένειες από το Τσάμαλαν αλλά ένας - ένας σκορπίσαμε".
 
     🔻 προφορική μαρτυρία Χαράλαμπου Κοσέογλου ή Καλαϊτζίδη, από Μπάφρα Ιωαννίνων. Γεννήθηκε το 1895.

➤ Σημειώστε ότι υπάρχει αρχείο σε μορφή excel που αναφέρονται όλα τα χωριά για τα οποία υπάρχει καταγραφή.
στην σελίδα :

αρχείο προφορικής παράδοσης

η ακτινογραφία του Ελληνισμού της Μ. Ασίας κατά το ΚΜΣ

πρώτη δημοσίευση Ιούνιος 2017

➤ το αναγνωρίζουμε, ο τίτλος είναι βαρύγδουπος, θέλαμε όμως να καταδείξουμε τα όντως αξιόλογα στοιχεία που περιλαμβάνει το βιβλίο, μέσα σε τρεις πίνακες…
➤ είναι έκδοση του 1974 του ΚΜΣ και έχει τίτλο "ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας"

1ος πίνακας : συμπεράσματα…
➤ σύνολο οικισμών με ελληνικό πληθυσμό ή μικτό στην Μ.Ασία : 2.174
➤ εξ αυτών οι 1.457 είναι στον Πόντο, με τις 37 περιφέρειες (*) όπως ορίζονται από το ΚΜΣ, δηλ. το 67% του συνόλου της Μ. Ασίας είναι στον Πόντο
➤ ακολουθεί η επαρχία της Βιθυνίας με 181 οικισμούς και η Ιωνία με 122 (για σύγκριση : μόνη της η περιφέρεια της Σαμψούντας έχει 279 οικισμούς)
➤ προσέξτε το πλήθος των σελίδων που υπάρχουν στο αρχείο προφορικής παράδοσης της επαρχίας της Καπαδοκίας : 42.454 με μόνο 81 οικισμούς. Ο Πόντος με 1.457 οικισμούς έχει μόνο 52.862 σελίδες. Λαλίστατοι οι Καπαδόκες...
➤ από 674 οικισμούς στην επαρχία του Πόντου δεν υπάρχουν στοιχεία, σε ένα σύνολο 818 οικισμών της Μ. Ασίας, δηλ. το 82% του συνόλου. Αυτό από μόνο του κάτι λέει.

(*) αναρτήσεις μας  εδώ  και  εδώ

2ος και 3ος πίνακας
➤ εδώ θα αναφέρουμε τα :
• περιφ. Σαμψούντας 279 οικισμοί - 177 οικισμοί χωρίς υλικό, δηλ. το 63%
• περιφ. Πάφρας 171 οικισμοί - 114 οικισμοί χωρίς υλικό, δηλ. το 67%
• περιφ. Τραπεζούντας 137 - 11 οικισμοί χωρίς υλικό, δηλ. το 8%
• περιφ. Νικοπόλεως 112 - 38 οικισμοί χωρίς υλικό δηλ. το 34%
• περιφ. Αργυρούπολης 94 - 12 οικισμοί χωρίς υλικό δηλ. το 13%

εγώ έκλαιγα την βιβλιοθήκη μου που ήταν πλούσια σε συγγράματα... - #2

➤ δεύτερο μέρος του παραπάνω άρθρου από το χειρόγραφο του Ανανία Νικολαΐδη - πρώτο μέρος εδώ
➤ από την Έξοδο, τόμος Γ' του ΚΜΣ, χωριό Κορόνιξα
➤ περιγράφει (μεταξύ των άλλων) την κατάληψη του χωριού του από τους Ρώσους και την περίεργη συμπεριφορά τους...

από την σελίδα kotsari. com - εδώ

εγώ έκλαιγα την βιβλιοθήκη μου που ήταν πλούσια σε συγγράματα... - #1

➤ από το χειρόγραφο του Ανανία Νικολαΐδη που κατέθεσε στο ΚΜΣ
➤ μόνο όσοι είναι βιβλιόφιλοι και συλλέκτες μπορούν να καταλάβουν την σπαρακτική φωνή του δάσκαλου για την απώλεια των βιβλίων του...
➤ από την Έξοδο, τόμος Γ' του ΚΜΣ, χωριό Κορόνιξα
➤ πρώτη από δύο αναρτήσεις.

[πρώτη δημοσίευση 11.4.2018]

από το περιοδικό ΠΟΝΤΙΑΚΑ, τεύχος 29

χωριό Κοτζέρ-Ουσαγί Πάφρας

πρώτη δημοσίευση 14.6.2020

➤ από τον 5ο τόμο της Εξόδου του ΚΜΣ το άρθρο που ακολουθεί
➤ δεν εντοπίσαμε το χωριό αλλά δίνουμε τον χάρτη της περιοχής. Ίσως είναι χρήσιμος σε κάποιους
➤ άλλος ένας κάτοικος - μάρτυρας της περιοχής που μιλά για κάψιμο τούρκικων χωριών...
➤ "καίγανε κι οι δικοί μας αντάρτες τούρκικα χωριά για να εκδικηθούν" ...δεν μένανε με σταυρωμένα χέρια και εμείς αυτό το θεωρούμε ηρωικό και το εντάσσουμε και στην ετικέτα με αυτό το όνομα...
➤ οι φωτογραφίες του θρυλικού βουνού Νεπιέν Ντάγ είναι από το 13ο τεύχος του περιοδικού ΠΟΝΤΟΣ και του αφιερώματος στην Τολίκα.