Κυριακή, 28 Μαΐου 2017

τιμούμε τους νεκρούς μας ...

➤ την περασμένη Κυριακή έγιναν τα αποκαλυπτήρια του μνημείου για την γενοκτονία στον Πειραιά, "εν χορδές και οργάνοις" ...
➤ την γνώμη μας την είπαμε, δεν μας άρεσε καθόλου. Αναρωτιόμαστε εάν ο χορηγός ή τέλος πάντων η ομάδα διαχείρισης έδειξε τα σχέδια του εγχειρήματος αυτού στις ομοσπονδίες μας για να ακούσουν την γνώμη αυτών που μας εκπροσωπούν
➤ μάλλον όχι γιατί δεν νομίζω ότι θα υπήρχε κάποιος από αυτούς να συνηγορήσει θετικά
➤ με αφορμή το παραπάνω θυμηθήκαμε μια παλιά μας ανάρτηση, διαβάστε την ...


1η δημοσίευση 19.5.2015

μέρα που ξημερώνει, είπαμε να ξαναφέρουμε στην επιφάνεια μια παλαιότερη μας ανάρτηση, λίγο τροποποιημένη …


Το παραπάνω άρθρο μας θύμισε την δική μας τοποθέτηση σε κάποια μάζωξη των συλλόγων της Ν. Ελλάδας στα γραφεία των Αργοναυτών στην Καλλιθέα. Εκεί λοιπόν βάλαμε την ιδέα για την δημιουργία ενός μεγάλου μνημείου, κάπου στην μέση της απόστασης Αθήνα – Θεσσαλονίκη, στην εθνική οδό. Ένας πυλώνας με τεράστιο ύψος 100 ή ακόμη 200 μέτρα ψηλός, όπου στην κορυφή του θα έκαιγε μόνιμα μια φλόγα. Φλόγα που θα ήταν ευδιάκριτη από μακριά. Θα συμβόλιζε όλα τα παραπάνω, την αλησμόνητη πατρίδα, την άρνηση στην λήθη της γενοκτονίας και του ξεριζωμού, στην ενότητα των Ποντίων, την ευθύνη μας για την διατήρηση της ράτσας μας …

Ας αναλάβουν πρωτοβουλία Πόντιοι μηχανικοί - αρχιτέκτονες να εκπονήσουν κάποια σχέδια που θα είναι σχετικά χαμηλού κόστους. Δεν χρειάζονται υπερβολές. Σε ένα κτήμα 5-10 στρεμμάτων (*), μπορεί να υλοποιηθεί το έργο. Όταν αργότερα ευνοήσουν οι συνθήκες μπορεί το έργο να συμπληρωθεί με επιπλέον υποδομές. Οι αρχιτέκτονες θα υποβάλουν τα σχέδια στην ομοσπονδία και αυτή με την σειρά της θα ασχοληθεί με όλα τα υπόλοιπα. Είναι σίγουρο ότι ο απλός Πόντιος πατριώτης θα συμβάλει με τον οβολό του μέσω των πρωτοβάθμιων οργάνων. Έτσι γινότανε και στον Ιστορικό Πόντο. Με την συνδρομή των Ρωμιών χτιζόντουσαν σχολεία και εκκλησίες, πληρωνόντουσαν οι δάσκαλοι κλπ.


πρέπει να το καταλάβουμε, αυτό το μνημείο το "χρωστάμε" σε όλους αυτούς που σήμερα 19.5.2015 μνημονεύουμε.

(*)
Αυτό θα μπορούσε να είναι στην ευρύτερη περιοχή του Βερμίου κάπου σχετικά κοντά στην Παναγιά Σουμελά.

μικρό λεξικό : 3ο μέρος

➤ το 3ο μέρος του λεξικού από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
 

➤ 1ο μέρος εδώ
➤ 2ο μέρος εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

το Τσάμπαση Κοτυώρων #1

1η δημοσίευση

➤ ίσως είναι το πιο φημισμένο παρχάρι του Πόντου και μάλλον υστερεί σε ομορφιά από άλλα παρχάρια όπως αυτά της Ζύγανας, της Σάντας, της Τόνυας κλπ.
➤ φημισμένο λόγω του πασίγνωστου τραγουδιού "εκάεν και Τσάμπασιν …" που τραγουδήθηκε από πολλούς καλλιτέχνες
➤ από τις ελάχιστες αναφορές – περιγραφές που έχουμε είναι αυτή του Ξενοφώντα Άκογλου την οποία θα παραθέσουμε παρακάτω. Συνοπτικά το κείμενο του Άκογλου …
      • Τσάμπαση, απέχει περί τα 45 χιλιόμετρα νότια των Κοτυώρων
      • απόλυτο ύψος 2.000 μέτρα (εμείς με το Google Earth το είδαμε στα 1.820 μέτρα)
      • οι οικογένειες αναχωρούσαν μετά τις 15 Ιουνίου, όταν έκλειναν τα σχολεία
      • η μεταφορά φυσικά γινότανε με τα ζώα
      • το σύνολο των μεταγωγικών το λέγανε (και εδώ) κέτσ’, τα κέτσια. Θυμίζουμε τις αντίστοιχες αναρτήσεις μας "τα κέτσια για την Κρώμνη"
      • λίγο έξω από την πόλη των Κοτυώρων, "σο βασιλικόν την στράταν" υπήρχε μια πέτρα που την ήξεραν ώ "πινέκ-τασούν". Εκεί πάνω πατούσαν για να ανέβουν στα ήδη φορτωμένα ζώα. Υπάρχει μια ωραία περιγραφή του Άκογλου στο σημείο αυτό. Οι εκδρομείς ξεκινούσαν με τον σκοπό τον "αχπαστικό" …
      • η διαδρομή μέχρι το Τσάμπασι ήταν περίπου 1,5 ημέρα.
      • κατά την διαδρομή, (την οποία θα ακολουθήσουμε και εμείς κατά την διάρκεια της πτήσης μας) υπήρχαν χάνια ή τοποθεσίες για διανυκτέρευση ή ξεκούραση
      • δυστυχώς δεν βρήκαμε τα τοπωνύμια που αναφέρει ο Άκογλου στο κείμενο του παρά μόνο το χωριό/τοποθεσία Τουρναλού
      • Ο Ιωακείμ Σαλτσής, σε μια φωτογραφία που παραθέτουμε αναφέρει τα μέρη :
            🔻 πρώτη στάση "τη Σουτσμέζ το Χάν"
            🔻 σταθμός για διανυκτέρευση το Πουατζάκ ή το Χάνγερη
            🔻 τελευταία στάση η Τουρναλού
      • δεν το αναφέρει ο Άκογλου σε αυτό το άρθρο αλλά ήταν πασίγνωστα "τη Γλυκή τα πεγάδια", ανάρτηση μας εδώ
      • οι καλοφαγάδες ας ρίξουν μια ματιά τι γράφει ο συγγραφέας για τα "γιαγλία" και τα "κιουβέτζια" καθώς επίσης και το φάσιμον του γιαουρτιού "απέσ’ σο κοβλάκ, με το μαχαίρ’ εκόφκουντουν τ’ ευλογημένον"
      • έϊ κιτι πατρίδα ...

ΠΦ, 1938, τ. 31
από το βιβλίο "Χρονικά Κοτυώρων" του Ι. Σαλτσή
είναι "τη Γλυκή τα πεγάδεα" από την ΕτΠΕ

μικρό λεξικό : 2ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 31.3.2015

➤ το 2ο μέρος του λεξικού. Βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη.
➤ 1ο μέρος : εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Air Pontus #2 : Παραλιακός Δυτικός Πόντος - από Σινώπη μέχρι την Βώνα

➤ 1η δημοσίευση 3.2.2015

➤ μια από τις πρώτες πτήσεις με την Air Pontus
➤ να την ξαναθυμηθούμε ;
μάλλον πρέπει να την ξανακάνω ...

μοναστήρια και εκκλησίες στον Δυτικό Πόντο : το πανηγύρι της Παναγιάς στο Τσίραχμαν Σαμψούντας

 1η δημοσίευση 12.4.2016

➤ πρέπει να ήταν η μεγαλύτερη πανήγυρη της περιφέρειας Σαμψούντας, τουλάχιστον της βόρειας περιοχής. Στον νότο είχαμε την Παναγία του Αγιαχλάλαν εδώ
➤ ο Χρήστος Σαμουηλίδης στον οποίο αναφερθήκαμε σε άλλες μας αναρτήσεις, (βλέπε ετικέτα) μας παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο την πανήγυρη στο Τσίραχμαν 
➤ μην λάβετε υπόψη το πλήθος των σελίδων που ακολουθούν, διαβάζεται εύκολα ...

Κέλκαγια - από το GE

➤ δεν ξέρουμε εάν από αυτή την εκκλησία έχει μείνει έστω ένα κεραμίδι. Στα κοντινά όμως χωριά, Κέλκαγια και Αντρεάντων, κάτι έχει μείνει από τις εκεί εκκλησίες.

Αντρεάντων - από το GE

πηγή www.pontos-news.gr

➤ Ψάχνουν θησαυρό κάτω από ελληνική εκκλησία σε χωριό της Αμισού

➤ ένοπλοι άνδρες, περίεργοι, ένας εκσκαφέας και μια βυζαντινή εκκλησία σε ένα πρώην ελληνικό κεφαλοχώρι στο δήμο Τεκκέκιοϊ του νομού Σαμψούντας, συνθέτουν το σκηνικό των… ονείρων για έναν αμύθητο θησαυρό. Μια ιδιωτική εταιρεία, αφού εξασφάλισε τη σχετική άδεια από το τουρκικό κράτος, ξεκίνησε χθες τις έρευνες στον περίβολο της εκκλησίας που βρίσκεται στο χωριό Άνω Ανδρεάντων Αμισού (τουρκικά: Andyeri).
➤ το Άνω και Κάτω Ανδρεάντων ήταν ελληνικό κεφαλοχώρι ενωμένο με την κωμόπολη Τεκκιά, έδρα μιας περιοχής με 45 ελληνικά χωριά. Οι ελληνικές εκκλησίες σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση.
 
➤ παρά το γεγονός ότι η εκκλησία έχει μετατραπεί σε ισλαμικό τέμενος, αυτή είναι η έβδομη απόπειρα των κυνηγών θησαυρού. Μέχρι σήμερα οι έξι επίσημες εκσκαφές έχουν καταλήξει σε αποτυχία αλλά οι χρυσοθήρες δεν φαίνεται να πτοούνται!
➤ σύμφωνα με τον πρόεδρο της τοπικής κοινότητας, η προφορική παράδοση από τους Έλληνες κάτοικους του Ανδρεάντων λέει ότι κάτω από την εκκλησία υπάρχει τούνελ που οδηγεί στο θησαυρό.

Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

μικρό λεξικό : 1ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 29.3.2015
➤ θα παρουσιάσουμε σε τρεις συνέχειες, το πολύ καλό (συνοπτικό) λεξικό από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ

Χαψάμανα Κοτυώρων

1η δημοσίευση

➤ Χαψάμανα, ίσως το μεγαλύτερο κεφαλοχώρι των Κοτυώρων. Το νέο του όνομα είναι Gölköy και βρίσκεται σε υψόμετρο 800 μέτρων,
➤ από εδώ περνάει ο κεντρικός δρόμος που συνδέει τα Κοτύωρα με την Μεσουδιέ και στην συνέχεια την Κολώνεια, Γαράσαρη, Νεοκαισάρεια, Τοκάκη και Σεβάστεια,
➤ είναι και αυτός ένας μαρτυρικός δρόμος γιατί οι εξορίες των παραλιακών πόλεων και χωρίων έγιναν από αυτήν την στράτα. Δείτε σχετικές μας αναρτήσεις εδώ
➤ ψάξαμε να βρούμε περισσότερα στοιχεία για την Χαψάμανα. Τέτοια δεν υπάρχουν στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ καθώς επίσης δεν αναφέρει τίποτα η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού,
➤ μόνο ο ταξιδιωτικός οδηγός του Αν. Πόντου της Infognomon αναφέρει τα παρακάτω,
➤ η Χαψάμανα ήταν ο τόπος καταγωγής του πρόσφατα αδικοχαμένου φίλου μας Λάζαρου Ιωσηφίδη, in memoriam.

από τον χάρτη των εκδόσεων Κεσόπουλος.
αριστερά το χωριό Αγ. Αντώνιος είναι το χωριό της
Σάνο Χάλο (Ευθυμία Βαρυτιμίδου).
από τον ταξιδιωτικό οδηγό της Infognomon

οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Ιορδάνης Παμπούκης (1915 - 1985)

1η δημοσίευση στις 28.5.2016

➤ τον Ιορδάνη Παμπούκη τον γνώρισα. Θα ήταν περίπου το 1982 όταν μαζί με τον Βλάση Αγτζίδη τον επισκεφθήκαμε στο σπίτι του, στα προσφυγικά της οδού Σοφοκλέους & Σκοπευτηρίου στην Καλλιθέα
➤ στο γραφείο του, θυμάμαι με δέος την βιβλιοθήκη του, παντού βιβλία ...
➤ κουβεντιάσαμε, δηλ. τον ακούγαμε μόνο. Οι δυό μας αναφερθήκαμε και στην Οινόη του Πόντου
➤ ο Παμπούκης γεννήθηκε εκεί το 1915, ήταν δηλ. συντοπίτης με τον εκ πατρός παππού μου
➤ έγραψε πολλά άρθρα στα περιοδικά της πρώτης περιόδου καθώς και το βιβλίο "μύθοι της Οινόης του Πόντου"
➤ ο Παμπούκης είναι αυτός που πρωτοείπε το περίφημο "η ποντιακή γλώσσα δεν έχει το κουράγιο να πεθάνει". Ελπίζουμε, πασχίζουμε και πρέπει όλοι να κάνουμε να βγει αληθινή η ρήση του
➤ αναρτήσεις μας για την Οινόη του Πόντου : εδώ και εδώ 

από την εγκυκλοπαίδεια του
Ποντιακού Ελληνισμού - 11ος τόμος
από τον οδηγό "Αν. Πόντος"
της Infognomon

Πέμπτη, 25 Μαΐου 2017

ρίζα μ'

➤ δεν υπάρχει άλλη λέξη που να με συγκινεί, να με παθιάζει, να με εξιτάρει τόσο πολύ όσο αυτή. Την αγαπώ, την λατρεύω, είμαι ερωτευμένος με μια λεξούλα.
Ρίζα μ' …
➤ την άκουσα για πρώτη φορά όταν ήμουν παιδί από μια πρώτη ξαδέλφη του πατέρα μου. Την θεία μας την Δέσπω Σαλπιγκτή από την Προσοτσάνη Δράμας. Γεννημένη στην Φάτσα όπως ο πατέρας μου. Σπάνια μας φώναζε με τ’ ονόματα μας. Ρίζα μ' εμένα, ρίζα μ' τα αδέλφια μου. Ήμασταν όλοι από την ίδια ρίζα, από το ίδιο δένδρο.
➤ χθες μιλώντας με φίλο στην  Θεσσαλονίκη, την άκουσα δυο-τρεις φορές από τον φίλο Δημήτρη α'σο Γιαγλίτερε της Χαλδίας.
-Ρίζα μ' ντε φτας ;
-Ρίζα μ'
...
➤ είμαστε όλοι από την ίδια ρίζα, το ίδιο μεγάλο δένδρο, τον Πόντο.


φρ. ρίζα μ' ! = στοργική προσαγόρευσις προσώπου προσφιλούς
(ιστορικόν λεξικόν της Ποντικής διαλέκτου, Άνθιμος Παπαδόπουλος - ΕΠΜ 1958)

χάρτης για download : Νικόπολις - Γαράσαρη

➤ πρώτη ανάρτηση χάρτη ευρύτερης περιοχής Νικοπόλεως - Γαράσαρης.
➤ έκδοση 11.7.2016
➤ για τυχόν λάθη, σχολιάστε ή στείλτε μας e-mail
  • αρχείο : εικόνα σε .jpg
  • σελίδες : μία
  • pixels : 6506 Χ 5320
  • μέγεθος αρχείου : 16,4 ΜΒ
  • πηγή : Internet το γεωγραφικό υπόβαθρο - επεξεργασία δική μας
  • κλίμακα : 1 : 200.000
  • έκδοση : 1941
  • download : εδώ
  • δείγμα : 

η στράτα των καραβανιών μέσω Ματέν Κρώμνης - Λερί - Μουράτ Χαν

1η δημοσίευση 14.6.2016

➤ από καιρό διάβαζα αποσπασματικές αναφορές για μια παλιά στράτα που οδηγούσε από το Κουλάτ μέχρι την Παϊπούρτ αλλά από κάποια άλλη διαδρομή
➤ μέχρι Κουλάτ η πορεία μας είναι γνωστή. Τσεβιζλούκ – χάνια Γοργόρογλη – Χοτζά μεζαρί – Κουλάτ
➤ εδώ αναφερόμαστε στην παλαιότερη απ' όλες τις διαδρομές : Κουλάτ, Άε Ζαχαρέας, Ματέν, τα βουνά Τέβε-μποϊ & Καρά-Τας, το χωριό Λερί και νότια στο Μουράτ Χάν, πάνω στον κεντρικό δρόμο για Παϊπούρτ - Ερζερούμ 
➤ να σημειώσουμε ότι το υψηλότερο σημείο της διαδρομής είναι 2.200 μέτρα, δηλ. 100 μ. παραπάνω από αυτό της Ζύγανας
➤ δυστυχώς δεν έχουμε πολύ υλικό μέχρι σήμερα. Αυτό όμως που βρήκαμε είναι έγκυρο. Ως συνήθως, αποτυπώσαμε την στράτα στον χάρτη με βάση τις αναφορές και τις στράτες που έχει ο παλιός μας χάρτης (του 1940).

🔻 έτσι λοιπόν έχουμε τα παρακάτω :
1. από το βιβλίο του Δ. Κ. Παπαδόπουλου, Αρχείον Σταυρί

αναφέρονται οι περιοχές Ματέν, Άγγιαρη, Παλαχώρ
2. από το βιβλίο του Γ. Φιρτινίδη, Κρώμνη
 



να προσθέσουμε επιπλέον στοιχεία από το ευρετήριο του βιβλίου του Γ. Φιρτινίδη :
  • Αλγερή (η) : Λευκόν όρος, βουνό (1200 μ) μεταξύ Ίμερας - Χάκαξας και ...(;) ΝΑ του Καρά-Τας
  • Καρά-Τας : βουνό (2700 μ) προς Ν του Τεβέ-Μποϊ
  • Ματέν : βουνό Α του Άεν Ζαχαρέα με συγκρότημα χανιών 
  • Τεβέ-Μποϊ : (2800 μ) βουνό ΝΑ του Ματέν
  

3. από το βιβλίο του Γ. Κανδηλάπτη, γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν
Ματέν Χανλαρί (το). Τόπος και πανδοχείον υπέρ την Κρώμνην δια την εαρινήν διέλευσην των εκείθεν εξ Ερζερούμης εις Τραπεζούντα ποιμνίων και καραβανίων και με μεταλλεία χαλκού και αργύρου.

4. χάρτης

Προσέξτε το πλήθος των χανίων. κάπου διάβασα ότι η απόσταση μεταξύ τους έπρεπε να είναι περίπου 40 km (~ 10 ώρες για τα καραβάνια) για να υπάρχει κάλυψη όλης της διαδρομής.
  • μέγεθος χάρτη : 2738 x 2540 pixels
  • download μεγάλη ανάλυση : εδώ
η στράτα που περιγράφουμε είναι αυτή σημειωμένη με τελείες
και καταλήγει στο Μουράτ Χάν.
Δεν είναι διόλου απίθανο η Μύριοι να πορεύτηκαν από εδώ.
από Ρώσικο χάρτη με ανάλυση 1 : 100.000
μεγάλη ανάλυση :  εδώ
➤ να συμπληρώσουμε τέλος ότι από Άε Ζαχαρέα θα μπορούσε να επιλεχθεί η διαδρομή προς Καρακαπάν Σάντας - Γαλίαινα - Τραπεζούντα όπως περιγράψαμε στην ανάρτηση μας "το βουνό Θήχης του Ξενοφώντος : εκδοχή της Σάντας" εδώ