Σάββατο, 20 Ιανουαρίου 2018

η χαλαρδία

από την ΠΕ, 1956, τ. 83-84


από το λεξικό της ΕΠΜ, του Άνθιμου Α. Παπαδόπουλου - ανάρτηση μας εδώ

ο Μάραντον

από τα Ποντιακά Φύλλα, έτος 1936, τεύχος 9-10


ακούστε το τραγούδι από τον Γιώργο Αμαραντίδη εδώ

Κορήαννα : ο τόπος που δολοφονήθηκε η Άννα Κομνηνή

➤ η ευρύτερη περιοχή της Χαλδίας βρίθει από τοπωνύμια των οποίων το 2ο συνθετικό τους όνομα έχει σχέση (ή είναι θρυλούμενη η σχέση) με την Άννα Κομνηνή
➤ μερικά από αυτά είναι η Αυλίανα, η Χερίανα, η Χαβίανα, ίσως τα Φυτίανα. Μπορεί να υπάρχουν κι' άλλα. Υπάρχει όμως και η Κορήαννα, ο τόπος που δολοφονήθηκε η Άννα Κομνηνή κατά τον Γ.Θ. Κανδηλάπτη
μάλλον εντοπίσαμε το χωριό. Είναι κοντά στην Άρδασα όπως φαίνεται στον χάρτη. Συμπληρώνουμε την παρούσα ανάρτηση με ένα άρθρο ("από την ζωήν της Άννας Κομνηνής") που έχουμε ξαναβάλει
➤ είναι από τα Ποντιακά Φύλλα, έτος 1938, τείχος 30

από το βιβλίο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη, γεωγραφικόν & ιστορικόν λεξικόν



Δ. Κουτσογιαννόπουλος, αναμνήσεις από τον Πόντο

➤ τον Δ.Κ. τον γνωρίσαμε σ' αυτή τη σελίδα. Έχουμε δύο σχετικές αναρτήσεις. Η πρώτη αφορά το βιβλιαράκι του "ανάμεσα στους αντάρτες του Πόντου εδώ & εδώ και η δεύτερη με τίτλο "λαχταρούσα χώμα ελεύθερο, ποθούσα αέρα ελεύθερο .." εδώ

και αυτό είναι ένα μικρό βιβλιαράκι (59 σελ.), έκδοση 1972. Περιλαμβάνει περιληπτικά ότι μας περιγράφει στο προηγούμενο του 1936 αλλά προσθέτει αρκετά όσον αφορά την προσωπική του ζωή στην Τραπεζούντα, στο Βατούμ, στην Ελλάδα.

➤ ξεχωρίσαμε τις πρώτες σελίδες του βιβλίου που παρουσιάζουν ιστορικό ενδιαφέρον. Είναι το καλοκαίρι του 1908. Στην Σαμψούντα όπως μας λέει ο Δ.Κ. υπάρχει ήδη μυστική οργάνωση. Σημειώστε ότι ο Γερμανός Καραβαγγέλης έχει έλθει μήνες πριν στην Σαμψούντα, από τις 25.3.2008. Δείτε επίσης ότι τρεις μήνες μετά έκανε την πρώτη περιοδεία από Πάφρα … ("και τα πιο απόμακρα ορεινά χωριά") - ανάρτηση μας εδώ

από την υποδοχή του Μητροπολίτη Γ. Καραβαγγέλη στις 25.3.1908
από το λεύκωμα "Μικρασιατικά παράλια" εκδ. Rodos Image
στο σημείο (1) αφορά προγενέστερη του 1908,
εννοεί την σφαγή των Αρμενίων του 1896

Παρασκευή, 19 Ιανουαρίου 2018

η Παναγία της Κλεισέπορης Τριπόλεως

➤ από το βιβλίο του Γεωργίου Η. Σακκά "η ιστορία των Ελλήνων της Τριπόλεως του Πόντου"
 δώδεκα αναρτήσεις μέχρι τώρα για την Τρίπολη του Πόντου εδώ



από το Google Earth - Panoramio
μάλλον στην θέση της εκκλησίας ότι βλέπουμε...

Τσάλ Κερασούντας

➤ δεν βρήκαμε πολλά στοιχεία. Ούτε η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού αλλά ούτε σε κανένα παλαιό περιοδικό της ψηφιακής βιβλιοθήκης βρήκαμε κάτι. Το μόνο που εντοπίσαμε είναι από τον οδηγό του Ανατολικού Πόντου της Infognomon.

από το Google Earth - Panoramio

Τσάλ - Κογιουμτζάντων

➤ ένα μικρό περιστατικό από την καθημερινότητα στα χωριά του Πόντου
 ο χρόνος που διαδραματίζεται είναι τα μέσα Φεβρουαρίου του 1915 δηλ. νωρίτερα και από την μαζική γενοκτονία των Αρμενίων. με άλλα λόγια, ήδη είχαν ξεκινήσει να δρούν οι τσέτες της περιοχής
 ο χώρος για μας έχει μεγάλη σημασία. το Τσάλ ήταν το κεφαλοχώρι της περιοχής και το Κογιουμτζάντων ένα από τα χωριουδάκια του
 το δεύτερο ήταν το χωριό της εκ μητρός γιαγιάς μου. επέζησε γιατί ήταν στο βουνό μαζί με τ' αδέλφια της, απλοί αντάρτες - ανάρτηση μας εδώ
 χρόνια ψάχνω και τα δυο χωριά να τα εντοπίσω σε χάρτη. λίγο καιρό πριν βρήκα και κατέβασα ένα Τούρκικο γεωγραφικό άτλαντα (*) όπου εντόπισα μόνο το κεφαλοχώρι, το Τσάλ
 δυστυχώς και τα δύο χωριά δεν υπάρχουν ούτε στα αρχεία προφορικής παράδοσης και στις εκδόσεις του ΚΜΣ
 το κείμενο είναι από το βιβλίο του Παντελή Αναστασιάδη - Παντέλ Αγά "μνήμες του Ποντιακού έπους 1913-1922"

(*) αναζητήστε το για download : koy koy Turkiye yol atlasi - κλιμακα 1 : 400.000




Πέμπτη, 18 Ιανουαρίου 2018

ύμνος στη λύρα

του Πόλυ Χάϊτα

η Άρδασα του Πόντου 1916 - 1924

➤ ένα μικρό βιβλίο μόλις 87 σελίδων μας "κούρασε" μέχρι να το διαβάσουμε
➤ πρόκειται για το βιβλίο "η Άρδασα του Πόντου 1916-24" του Γεώργιου Θ. Χρηματόπουλου (αρχική έκδοση του 1927, επανέκδοση Αφοί Κυριακίδη 1996). Γραμμένο σε άπταιστη καθαρεύουσα γι’ αυτό δυσκολοδιάβαστο
➤ αναφέρεται στην περίοδο της Ρώσικης κυριαρχίας του Αν. Πόντου και ειδικά τον τόπο καταγωγής του συγγραφέα, την Άρδασα. Συγκεκριμένα, την προέλαση των Ρώσικων στρατευμάτων από την Τραπεζούντα προς τα χωριά της Άνω Ματσούκας, Ζύγανα, Άρδασα κλπ.
➤ γίνεται εκτενής αναφορά των θηριωδιών ενάντια στον Χριστιανικό πληθυσμό από τους Τούρκους χωρικούς (τονίζουμε την λέξη ... "χωρικούς", είναι αυτοί για τους οποίους οι δικοί μας λέγανε ότι "ζούσαν σαν αδέλφια", για να καταλαβαινόμαστε...) που έφευγαν από τις περιοχές προέλασης του Ρώσικου στρατού. Αντίστοιχες και βιαιότερες συνθήκες επικράτησαν όταν αποχώρησαν οι Ρώσοι και επανήλθαν οι Αγαρηνοί στα μέρη εκείνα, ρημάζοντας κάθε τι Ρωμαίικο σε ανθρώπινες ζωές και περιουσιακά στοιχεία.




Ποντιακή Εστία, 1975, τ. 5

Μεσοχαλδία

"Μεσοχάλδιο : το Βυζαντινό όνομα της περιοχής που καταλαμβάνει το υψίπεδο νότια της Τραπεζούντας, στις παρυφές του όρους Κουλάτ Ντάγ. Το υψίπεδο ονομαζόταν επίσης Μεσοχαλδία. Σ' αυτό βρίσκονταν τα χωριά Κρώμνη, Σταυρίν, Ίμερα, Τσιμερά καθώς και τα άλλα χωριά του Ντορούλ ..."
[από την εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού]
Προσωπικά την κοιλάδα του Γιαγλίτερε (Μούζενα-Σταυρίν-Κρώμνη-Ίμερα) "δυσκολεύομαι" να την κατατάξω στην γεωγραφία του Μεσοχαλδίου. Είναι μια αυτοτελής γεωγραφική περιοχή, πανταχόθεν κλειστή με μόνο ένα άνοιγμα.

Άρδασσα
1. από το βιβλίο :
•    Γ.Θ. Κανδηλάπτη "γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν των χωρίων, κωμοπόλεων και πόλεων Χαλδίας"
•    αντιβολή, υπομνηματισμοί, παρατηρήσεις, γλωσσάριο : Διαμαντής Λαζαρίδης
•    αρχική έκδοση 1931, σύγχρονη έκδοση 2004 - Αφοι Κυριακίδη,


γράφει ο Κανδηλάπτης στο λήμμα Μεσοχαλδία : "το σημερινόν Τορούλ, αποτελουμένη εκ των εξής τμημάτων με 182 χωρία χριστιανικά και τούρκικα …"
Ο συγγραφέας μάλλον λάθεψε με την έκφραση "το σημερινόν Τορούλ". Μεσοχαλδία είναι μια μεγάλη περιοχή με όσα αναφέρονται παρακάτω, πάντα από το βιβλίο του Κανδηλάπτη. Δείτε επίσης τους χάρτες που ακολουθούν.
 

2. λήμμα Μεσοχαλδία (η) – σ. 114 γράφει :
το σημερινόν Τορούλ, αποτελουμένη εκ των εξής τμημάτων με 182 χωρία χριστιανικά και τούρκικα :
1.    Κιουρτούν - Κουρδουνίου
2.    ποτάμιον Τζίζερες ή Τζίτερες ή Αμπρικάντων
3.    Τσίτες ή Τσίτης
4.    Χαβιαίννης
5.    Δερραίνης
6.    Νιβαίνης
7.    Ιμέρας
8.    Κρώμνης
9.    Σταυρίου
10.    Μουζένης
11.    Δεμιρτσήκιοην
12.    Ζύγαννας
13.    Λωρίων και Ρυακίου
με έδραν την Άρδασαν ή Αρδασόπολιν
 

3. λήμμα Τορούλ (το) - σ. 152-153 γράφει :
και Τυρόλιον και Τυρολία κατά τους λογίους, τούρκικη ονομασία της Μεσοχαλδίας ως χώρας των αρχαίων Δρίλων. Αποτελείται εκ των εξής τμημάτων ή ποταμιών …
έχει τα παραπάνω και επιπλέον ..
1.    Περίων
2.    Ζερμούδας

4. Έχουμε την γνώμη ότι η Μεσοχαλδία ήταν ένα από πιο πυκνοκατοικημένα μέρη του Πόντου με Ρωμαίικο πληθυσμό. Είχε επίσης την τύχη να έχει αρκετούς λόγιους οι οποίοι συνέγραψαν στα περιοδικά της πρώτης περιόδου τις θύμισες τους.
•    Αβραμάντης Ιωάννης (Τσίτε)
•    Μελανοφρύδης Παντελής (Άδυσσα)
•    Τσιτενός, ψευδώνυμο, άγνωστο ονοματεπώνυμο σε μας (μάλλον ο Ιωάννης Αβραμάντης), και όλοι οι άλλοι των περιοχών Κρώμνη, Σταυρίν, Μούζενα


Στο βιβλίο του Κανδηλάπτη, το οποίο είναι ένας θησαυρός, αναφέρονται όλα τα χωριά της Χαλδίας, Μεσοχαλδίας. Δίνουμε παρακάτω δύο μόνο από αυτά.

τμήμα από τον χάρτη του ΚΜΣ

Τετάρτη, 17 Ιανουαρίου 2018

τραγούδια δίστιχα της Ματσούκας #3

➤ τρίτο και τελευταίο μέρος με τα δίστιχα της Ματσούκας από το βιβλίο του Ε. Ελευθεριάδη, "λαογραφικά Λαραχανής"
➤ πρώτο μέρος εδώ
➤ δεύτερο μέρος εδώ
από το δίκτυο




Ρωμαϊκή Μικρά Ασία & Πόντος

➤ βρήκαμε στο δίκτυο ένα βιβλίο στα Αγγλικά με τίτλο Atlas of Classical History. Είναι έκδοση του 1985, σελίδες 224, συγγραφέας Richard J.A. Talberd
➤ από αυτό το βιβλίο που περιλαμβάνει και την Μικρά Ασία αναρτούμε μία μόνο σελίδα και τον χάρτη του Ρωμαϊκού Πόντου δηλ. της περιόδου της Ρωμαϊκής κυριαρχίας ολόκληρης της περιοχής
➤ παρατηρήστε τις ονομασίες με κίτρινο που είναι οι γνωστές μας πόλεις και με τα άλλα χρώματα οι λιγότερο γνωστές έως σε μας άγνωστες
➤ μια πόλη που είχε στρατηγική θέση και σημασία ήταν τα Σάταλα - περισσότερα εδώ
➤ να σημειώσουμε επίσης ότι στο δίκτυο υπάρχει αυτή η σελίδα που αφορά τον Ελληνο - Ρωμαϊκό κόσμο.



➤ ο παρακάτω χάρτης είναι από την ανάρτησή μας σύντομο ιστορικογεωγραφικό οδοιπορικό #1

Τρίτη, 16 Ιανουαρίου 2018

οι κρυφοχριστιανοί Σταυριώτες

➤ ακόμα ένα άρθρο για τους κρυφοχριστιανούς
➤ είναι από το Μακεδονικό Ημερολόγιο του 1984 και το υπογράφει ο Ελισαίος Χ. Μουρατίδης
 διαβάζουμε για πρώτη φορά τα :
     • #1 : οι κάτοικοι του Σταυρίν ήταν 33.000 άτομα το 1924 - υπερβολικό / ατεκμηρίωτο.
     • #2 : ο αφανισμός 5.000 κρυφών μέσα στην "απρόσιτη γαλαρία" από έλλειψη οξυγόνου - δεν αναφέρει ο αρθρογράφος την πηγή αυτής της πληροφορίας. ποιός/ποιοί το έγραψαν, σε ποιό έγγραφο-βιβλίο-κείμενο. Δεν θυμόμαστε ο Δ.Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) να αναφέρει κάτι σχετικό. Φυσικά όποιος γνωρίζει παρακαλώ ας σχολιάσει
➤ άλλες σχετικές αναρτήσεις μας για τους κρυφούς του Σταυρίν :  1   -  2   -  3 




τραγούδια δίστιχα της Ματσούκας #2

➤ δεύτερο μέρος με τα δίστιχα της Ματσούκας από το βιβλίο του Ε. Ελευθεριάδη, λαογραφικά Λαραχανής.