αμφιέσεις του Πόντου

Ποντιακά Φύλλα, 1937 - τ. 13

χάρτης Μικράς Ασίας του 1843...

➤ έχουμε αναφερθεί πολλές φορές στις στράτες επικοινωνίας της κατεφορίας [Τραπεζούντα και εν γένει ο παραλιακός Πόντος] με την ενεφορία, δηλ. την Χαλδία (*). Στις σχετικές μας αναρτήσεις μας (βλέπε ετικέτα στράτες) μπορείτε να διαβάσετε περισσότερες λεπτομέρειες.

➤ στο δίκτυο βρήκαμε ένα ψηφιακό χάρτη του 1843 - download μεγάλο μέγεθος 4,1 ΜΒ  εδώ  - στον οποίο παραθέτουμε με μερικά σχόλια :

σχόλια :

• διαδρομή μέσω : 1-Τσεβιζλούκ, 2-Καράκαπαν (δηλ. χάνια Γοργόρογλη), 3-Madden (**), δύο κλάδοι 4-νότια και 5-βόρεια, ενώνονται στο 6 και μετά Παϊπούρτ, Ερζερούμ, 7-Χασάν καλέ και νότια για Περσία.
• δείτε ότι από την Αργυρούπολη δεν διέρχεται καμία στράτα, ούτε από την Ζύγανα (ο δρόμος εκεί έγινε το 1860-70). Επίσης Κρώμνη-Λαραχανή έγινε πολύ αργότερα, αρχές 1900. 
• το σημείο 4 (νότιος κλάδος, χωριό Τέκε) πρέπει να είναι η διαδρομή μέσω Λερί που περιγράψαμε εδώ 
• η στράτα αυτή πρέπει να ήταν η ίδια που χρησιμοποιούσαν οι Σουλτάνοι στις εκστρατείες τους καθώς και οι Μεγαλοκομνηνοί - Βυζαντινοί.

παραπομπές :
(*)
βιβλίο του Γ. Θ. Κανδηλάπτη, "Επί των οχθών του Πυξίτου", σελ. 102 :
"Υπήρχε συνήθεια παρά τοις κατοίκοις των παραλιακών πόλεων του Εύξεινου Πόντου τους ανά την Χαλδίαν ν' αποκαλώσιν ανηφορίτας, ούτοι τους των παραλίων κατηφορίτας".

(**)
Α. από το βιβλίο του Δ.Κ. Παπαδόπουλου, "αρχείον Σταυρί" σελ. 17 :
" … καθώς σημειώνει ο Κων. Λεοντίδης, μαθητεύσας παρά Μαρνοπούλω και εν τη Μονή Βαζελώνος, ο διδάσκαλος του Μαρνόπουλος κατά την διδασκαλίαν του επωνόμαζε :
1. Το Σταυρίν και Κρόμνην "Μεταλλοχώραν" δια τα εν αυτοίς μεταλλοία.
2. …………………………………."

Β. από το βιβλίο του Γ. Φιρτινίδη, Κρώμνη

τα χωριά του Κιρίκ ή Γουρούχ

πρώτη δημοσίευση Μάιος 2016

1. εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, τόμος 3ος
🔻 ορεινή περιοχή, σε υψόμετρο 800 μ. ανατολικά (*) της Κερασούντας. Κατάφυτη από πυκνά δάση ελάτου και οξιάς, με κλίμα εξαιρετικά υγιεινό. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν τρία (**) Ελληνικά χωριά, η Σίλλη, το Γιατμούς και το Ενεγιάτ που αξιοποιήθηκαν με το δημόσιο δρόμο "Γενή-γιόλ", που συνδέει την Κερασούντα με τη Νικόπολη......

(*) νότια για την ακρίβεια...
(**) είναι πολύ περισσότερα από τρία χωριά...

2. οδηγός Ανατολικός Πόντος της Infognomon
🔻 τα χωριά του Κιρίκ που ήταν στο σύνολό τους ελληνόφωνα και ανήκαν εκκλησιαστικά στο τμήμα του Κουλάκ καγια της μητρόπολης Κολωνείας (Γαράσαρης), απομονωμένα καθώς ήταν στα βουνά και τα όρη της περιοχής κατά την περίοδο 1916 – 1923 υπέστησαν τα πάνδεινα από του "ατάκτους" του Τοπάλ Οσμάν. Ήταν τέτοια η καταστροφή την οποίαν υπέστησαν, που υπολογίζεται ότι μόνον το 10 – 15 % των Ελλήνων κατοίκων τους διασώθηκαν, για να καταφύγει στη Ρωσία και στην Ελλάδα...

3. Γιάννης Νικολαΐδης, Ακριτών Γενεά, Σύλλογος Ποντίων Νεολαίας νομού Ροδόπης "Η Τραπεζούντα"
🔻 το μεταναστευτικό αυτό ρεύμα είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία των δέκα ελληνικών χωριών της επαρχίας Γουρούχ Κερασούντας : 
Πασλάχ, Κιούρτιν, Ενεέτ, Γάαλαν, Σιούνλιου, Κουλακκαγιά, Σπαχού, Γιάτμου, Κιόπλη, Παΐράμ-Τανουσμάν
🔻 τον πληθυσμό τους προστέθηκαν αργότερα μετανάστες από το χωριό Λαχανά της Τρίπολης του Πόντου, αλλά και από άλλες περιοχές, κυρίως, της Αργυρούπολης
🔻 η περιοχή του Γουρούχ ήταν ως τότε ακατοίκητη και καλύπτονταν από μεγάλα δάση με πλούσια βοσκοτόπια και άφθονα νερά. Αφού κατοικήθηκε από Έλληνες, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν μεταξύ αυτών και λίγες τούρκικες οικογένειες με τις οποίες οι Έλληνες διατηρούσαν αδερφικές σχέσεις
🔻 λέγεται μάλιστα ότι κι αυτοί κατάγονταν από την περιοχή της Άρδασας και έτσι ένιωθαν πατριώτες
🔻 οι οικογένειες των Γουρουχλήδων που έχουν εγκατασταθεί στο Θρυλόριο προέρχονται κυρίως από τα χωριά Γιατμούς, Γάαλαν, Κιόπλη και Σιούνλιου. Ήταν όλοι τους ελληνόφωνοι και μιλούσαν ένα ιδίωμα της ποντιακής διαλέκτου χαρακτηριστικό για την ιδιομορφία της μουσικότητάς του και το λεξιλόγιό του. Οι Γουρουχλήδες φημίζονται για την εργατικότητά τους αλλά και την ιδιορρυθμία του έκρυθμου χαρακτήρα τους.

4. χάρτης ευρύτερης περιοχής Κερασούντας - download εδώ

5. πτήση με την Air Pontus "η Κερασούντα και τα χωριά της" εδώ

Ερζιγκιάν

πρώτη δημοσίευση 23.2.2021

 

➤ δύο σελίδες από τον ταξιδιωτικο-ιστορικό οδηγό Αν. Πόντος της Infognomon

➤ κάπου γράφει... "στην πόλη εκδόθηκε το περιοδικό "Πόντος" που κυκλοφόρησε από το 1909 έως το 1913" 

➤ έδρα του Δ' σώματος στρατού που επισκεφθήκαν διάφοροι Ρωμιοί για να συναντήσουν του Βεχήπ πασά. Μεταξύ αυτών και ο Γερμανός Καραβαγγέλης

 

διδακτήριο Αργυρούπολης

➤ από ένα μικρό βιβλιαράκι με τίτλο "ένα ταξίδι στο Κάρς Καυκάσου" του Κώστα Δ. Ανδρεάδη (Αφοι Κυριακίδη, 1997, σελίδες 85) ξεχωρίσαμε και αναρτούμε τις παρακάτω σελίδες
➤ "…αποφάσισαν και τεμάχισαν τα πλεονάζοντα, κατά τη γνώμη τους, ιερά σκεύη των ναών της Αργυρούπολης και σε συνέχεια πούλησαν το πολύτιμο μέταλλο για να χτιστεί το περίλαμπρο διδακτήριο…"

[πρώτη δημοσίευση 22.1.2018] 

οι αετοί της Σάντας, Χριστόφορος Μουρατχανίδης - #3

πρώτη δημοσίευση 21.2.2021 

➤ το αφήγημα "οι αετοί της Σάντας" είναι ένα ανέκδοτο έργο του Χριστόφορου Μουρατχανίδη (1888-1948) - θα κάνουμε ξεχωριστή ανάρτηση για τον συγγραφέα

➤ υπήρξαν τουλάχιστον τρεις δημοσιεύσεις από αυτό το πόνημα. η πρώτη στα Ποντιακά Φύλλα του 1937, τεύχος 16

➤ ακολούθησαν δύο δημοσιεύσεις, κάτι σαν συνέχεια της πρώτης, στα Χρονικά του Πόντου (ΧτΠ)

➤ η ανάρτηση αυτή είναι η δεύτερη από τις δύο που δημοσιεύθηκαν στα ΧτΠ, 1943, τεύχος 4

➤ διαβάστε το!!! δίνει μια ρεαλιστική εικόνα της μάχης με τους αγαρηνούς...

➤ διαβάστε επίσης την μεγάλη διαχρονική αλήθεια που γράφει ο συγγραφέας...

"... η περιουσία του γκιαούρη είναι χαλάλι στον μουσουλμάνο !... - έτσι έλεγε το κοράνι, κι' αν δεν τόλεγε, έτσι τουλάχιστο το ξηγούσανε οι μολλάδες τους..."

 

➤ προηγούμενες αναρτήσεις πρώτη - δεύτερη

🔻 παράκληση : όποιος/α έχει τον παρακάτω χάρτη σε υψηλή ανάλυση, παρακαλώ να μου τον στείλει με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή messenger

 

Παντελής Βαλιούλης, η απελευθέρωση από το Ερζιγκιάν - #2

➤ δεύτερο μέρος "η απελευθέρωση από το Ερζιγκιάν" - από το βιβλίο του Π. Βαλιούλη "σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου 1921-1924" - πρώτο μέρος εδώ
➤ άλλες αναρτήσεις : 

•      "Βαλιούλης – Κουλοχέρης – Γαβριηλίδης – Ιωακειμίδης : οι σταυρωτές της Τουρκίας" - εδώ
•      όρθρος ήτο βαθύς της 21ης Σεπτεμβρίου 1921... - εδώ

[πρώτη δημοσίευση 27.5.2019]

Άνω ρους του Ευφράτη ποταμού

➤ από την έξοδο, τόμος Γ' του ΚΜΣ το κεφάλαιο "χώρα πηγών του Ευφράτη ποταμού"
➤ εδώ το ΚΜΣ διευκρινίζει την διαίρεση που έκανε σε μεσογειακό και παραλιακό Πόντο
➤ επίσης αναφέρονται τα λίγα χωριά της περιφέρειας Ερζερούμ (στον χάρτη 1), Ερζιγκιάν (2) και Εγκίν (3)
   • (1) Ερζερούμ - Χελέγκ
   • (2) Ερζιγκιάν - Χογούζ / εμείς έχουμε σημειώσει επίσης ένα χωριό με το όνομα Κεμάχ
   • (3) Εγκίν - Βάγκ - Σορζού - Τσοράκ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο "στο σύνορο του Ευφράτη" εδώ

[πδ 1.3.2019]

ανάρτηση μας για το "σύνορο του Ευφράτη" εδώ

οι αετοί της Σάντας, Χριστόφορος Μουρατχανίδης - #2

πρώτη δημοσίευση 20.2.2021 

➤ το αφήγημα "οι αετοί της Σάντας" είναι ένα ανέκδοτο έργο του Χριστόφορου Μουρατχανίδη (1888-1948) - θα κάνουμε ξεχωριστή ανάρτηση για τον συγγραφέα

➤ υπήρξαν τουλάχιστον τρεις δημοσιεύσεις από αυτό το πόνημα. η πρώτη στα Ποντιακά Φύλλα του 1937, τεύχος 16

➤ ακολούθησαν δύο δημοσιεύσεις, κάτι σαν συνέχεια της πρώτης, στα Χρονικά του Πόντου (ΧτΠ)

➤ η ανάρτηση αυτή είναι η πρώτη από τις δύο που δημοσιεύθηκαν στα ΧτΠ, 1943, τεύχος 3 

➤ οι Ρώσοι έχουν αποχωρήσει από τον Αν. Πόντο. η Σάντα προετοιμάζεται να αντιμετωπίσει τους αγαρηνούς που επιστρέφουν εκδικητικά

➤ γνωρίζουμε έστω για λίγο τον πρώτο καπετάνιο της Σάντας, τον Γιάννη Σπαθάρο και διαπιστώνουμε πόσο συνετός υπήρξε...

 

Παντελής Βαλιούλης, η απελευθέρωση από το Ερζιγκιάν - #1

➤ Βαλιούλης, Κουλοχέρης και μερικοί ακόμη, γλύτωσαν από τις κρεμάλες της Αμάσειας και κατέληξαν στις φυλακές του Ερζιγκιάν - βλ. ανάρτησή μας "Βαλιούλης – Κουλοχέρης – Γαβριηλίδης – Ιωακειμίδης : οι σταυρωτές της Τουρκία" εδώ
➤ Απρίλιος 1924, ένα χρόνο μετά από την συμφωνία ανταλλαγής των πληθυσμών "ανέτειλε και δι' ημάς το φως της απελευθερώσεως..."
➤ διαβάστε πως περιγράφει την απελευθέρωσή τους, την πορεία τους μέχρι την Τραπεζούντα...
➤ πρώτο μέρος - από το βιβλίο του Π. Βαλιούλη "σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου 1921-1924"
➤ ακολουθεί ο χάρτης της πορείας τους

➤ αναζητήστε περισσότερες αναρτήσεις μας στο πεδίο "αναζήτηση θεμάτων..." για τον Βαλιούλη και Κουλοχέρη 

[πρώτη δημοσίευση26.5.2019]

(1) είναι εμφανές ότι έκανε λάθος, είναι το Τσεβιζλούκ

Κιοσουρούφ η Κοσρούφ Κάβζας - #3

➤ από τον 3ο τόμο της Εξόδου του ΚΜΣ η μαρτυρία - συνέντευξη του Βασιλείου Παυλίδη από τον χωριό Κούκος Πιερίας
➤ το χωριό του στον Πόντο ονομάζονταν Κιοσουρούφ η Κοσρούφ (σήμερα Μεσουδιέ) το οποίο ήταν στα ριζά του Ταφσάν Ντάγ, μεγάλο ανταρτολημέρι της περιοχής και των καπετάνιων Πιτς Βασίλ, Κισά Μπατζάκ και άλλων
➤ ανάρτηση μας για το κεφαλοχώρι της Κάβζας και τον Πιτς Βσίλ εδώ
➤ ανάρτηση μας για τον Κισά Μπατζάκ (Κυριάκος Παπαδόπουλος) εδώ
➤ επίσης για την περιοχή υπάρχει ένα βιβλίο του Γεώργιου Ανδρεάδη "Φουρτούνα ήταν… - η γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού μέσα από τα απομνημονεύματα του παπα-Πρόδρομου Ηλιάδη" - αναζητήστε τις αναρτήσεις στην ετικέτα του Γ.Α.
➤ ένα δεύτερο βιβλίο είναι "ξεχασμένοι αντάρτες του Πόντου". Το έγραψε ο Λάζαρος Τσακιρίδης - έχουμε μια ανάρτηση.

το χωριό - φωτό από το Google Earth

Κουλάκ Καγιά Κερασούντας

➤ το πιο φημισμένο παρχάρι της Κερασούντας ήταν το Κουλάκ Καγιά, οικισμός που ανήκε στη περιφέρεια του Κιρίκ ή Γουρούχ - ανάρτηση μας εδώ
➤ τα παρακάτω είναι από το βιβλίο του Σάββα Ασλανίδη "η ωραία Κερασούντα" και από τον οδηγό Ανατολικός Πόντος της Infognomon

[πρώτη δημοσίευση Οκτώβριος 2016]

από το Google Earth - Panoramio

update :
➤ από το βιβλίο του Χρ. Σαμουηλίδη, οδοιπορικό στον Πόντο (έγινε το καλοκαίρι του 1963). Σημειώστε ότι εκείνο τον καιρό μάλλον δεν υπήρχε ο σημερινός δρόμος κατά μήκος του Ασκάνιου ποταμού. Ο συγγραφέας περιγράφει την παλιά διαδρομή πάνω από τα βουνά.
➤ σχετική ανάρτηση μας Air Pontus #4 : Κερασούντα - Εγριμπέλ - Μπάλτσανα - Γαράσαρη
➤ την ίδια διαδρομή έκανε και το σεφκιέτ της Τρίπολης.
➤ σχετική ανάρτηση μας το σεφκιέτ του θανάτου της Τρίπολης - 1916

ΤΟ ΒΗΜΑ της ΕΛΘ - #021, ανέκδοτα...

πρώτη δημοσίευση 14.2.2021

🔻 άρθρο από ΤΟ ΒΗΜΑ της ΕΛΘ, έτος 1961, φύλλο #8 (Ιανουάριος)

🔻 τρία νέα ανέκδοτα και άλλα τρία που έχουν ήδη αναρτηθεί μόνο στο fb