16 Νοεμβρίου 2022

Air Pontus # 15.1 : το σεφκιέτ του θανάτου της Τρίπολης - 1916

πρώτη δημοσίευση στις 16.5.2016 

λόγω των ημερών είπαμε να ετοιμάσουμε μια μεγάλη ανάρτηση (αξίζει να διαβασθεί!!!) που να αφορά τις εκτοπίσεις, δηλ. τις εξορίες - λευκές πορείες, κοντολογίς τα σεφκιέτ του θανάτου. Τέτοια σεφκιέτ γίνανε δεκάδες, ίσως εκατοντάδες, μικρά και μεγάλα, σ’ ανατολή και δύση, στην πρώτη καθώς και στην δεύτερη περίοδο, επί μουσταφά κεμάλ 
➤ δείτε παρακάτω το video της πορείας του σεφκιέτ, διάρκεια 7 λεπτά
κάναμε μια δεύτερη, βελτιωμένη έκδοση του ίδιου σεφκιέτ, διάρκεια 9 λεπτά εδώ


➤ η πιο αναλυτική καταγραφή εξορίας - λευκής πορείας είναι αυτή που μας περιγράφει ο Γεώργιος Η. Σακκάς στο βιβλίο του "η ιστορία των Ελλήνων της Τριπόλεως του Πόντου". Ξεκινάει από την σελίδα 132 και τελειώνει στην 175. Η Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ στο δικό της βιβλίο "η Τρίπολη του Πόντου" μας μεταφέρει τις αναμνήσεις του Χατζηγιώργη Δημητριάδη σε περίπου 20 σελίδες. Θα προσπαθήσουμε να σας παρουσιάσουμε αυτό το σεφκιέτ του θανάτου παίρνοντας στοιχεία και από τα δύο βιβλία. Θα "παρακολουθήσουμε" την πορεία βήμα-βήμα πάνω στον χάρτη με την γνωστή μέθοδο της υπερπτήσης με την Air Pontus. Τέλος να σημειώσω ότι υπάρχουν δεκάδες διαδρομές που ακολουθήθηκαν από ανάλογα σεφκιέτ. Όλες είχαν τα ίδια και χειρότερα χαρακτηριστικά. Πολλές φορές τα σεφκιέτ έφτασαν μέχρι τα βάθη της Ανατολίας, Μαλάτια – Χαρπούτ – Ντιγιαρμπακίρ (Άμιδα) - Μπιτλίς. Για παράδειγμα Σαμψούντα – Χαρπούτ (σημερινή Elasig) είναι 660 χιλιόμετρα. Δικαίως ο Σάββας Π. Ιωακειμίδης στο βιβλίο του "συμβολή εις την γενικήν ιστορίαν του Πόντου" γράφει…

"άπασαι αι ανωτέρω μνημονευθείσαι οδοί, αι πόλεις και τα χωρία της Τουρκίας είναι κατεσπαρμέναι από Ελληνικά κόκαλα τα οποία εδημιούργησαν δικαιώματα και περιμένουν την εκδίκησην και αποκατάστασην της φυλής μας εις τα μέρη εκείνα, εις τα οποία έζησε και εμεγαλούργησεν".


➤ σημειώσεις – σχόλια
χρονικό
  • Οι Ρώσοι είναι ήδη στην Τραπεζούντα από τις 5 Απριλίου 1916
  • Οι στρατός των Ρώσων στρατοπεδεύει στην ανατολική ακτή του Χαρσιώτη ποταμού τον Ιούνιο του 1916
  • Το σεφκιέτ του θανάτου της Τρίπολης ξεκινά στις 16 Νοεμβρίου 1916 δηλ. περίπου 6 μήνες μετά από την στρατοπέδευση των Ρώσων σε απόσταση 3 χιλιομέτρων ανατολικά.
  • Το "κράτος δολοφόνος" τα είχε προσχεδιάσει όλα. Περίμεναν να χειμωνιάσει για να ξεκινήσει η εξορία. Τους προόριζαν να περάσουν πάνω από την διάβαση του Εγριμπέλ στα 2200 μέτρα εν καιρώ χειμώνος και όποιος επιζήσει…
  • Γεώργιος Σακάς (ΓΣ): "η πορεία προς το άγνωστο είχε αρχίσει. Σε λίγο η γενέτειρα θα ήτανε για όλους μας όραμα χαμένο μέσα στην ομίχλη του χρόνου"
  • ΓΣ: στο ύψωμα του προφήτη Ηλία "αυθόρμητα γυρίσαμε όλοι τα μάτια και τα βλέμματα μας καρφώθηκαν δακρυσμένα στο κομμάτι εκείνο της γενέτειρας για να αγκαλιάσουν για τελευταία φορά, αυτό που δεν θα ξανάβλεπαν ποτέ"
  • ΓΣ: "Προχωρούμε. Κοντά στη θέση Γιαρί-Τασσί το πρώτο θύμα. Αφήνεται εκεί ψυχορραγούσα η γερόντισσα της οικογένειας Βασιλειάδη"
  • ΓΣ: "φτάσαμε στο χωριό Γαράρικ… το χωριό που το κατοικούσαν αποκλειστικά Έλληνες μόνο, που το βρήκαμε άδειο εντελώς…"
  • Στην Εσπιέ τους χωρίζουν σε δύο μεγάλα τμήματα. το 1ο είναι 1500 άτομα, το 2ο πολύ μεγαλύτερο (σε επόμενες σελίδες τους αναφέρει 2000 άτομα). Ο ΓΣ με το 2ο
  • Έξω από την Κερασούντα τους ανακοινώνουν ότι ο προορισμός τους είναι η Γαράσαρη και όχι η Κερασούντα όπως αρχικά τους είχανε πει. Οι Ρωμιοί διαμαρτύρονται, αντιστέκονται, αντιδρούν. Φρικτή συμπεριφορά από τους στρατιώτες.
  • Ο κόσμος αντιδρά και πολλές οικογένειες κατορθώνουν μέσα στην νύχτα να διαφύγουν προς την Κερασούντα όσο είναι ακόμη κοντά στην πόλη.
  • ΓΣ: "Η νύχτα που περάσαμε στο Αγιού Τεπέ (της κερασούντας) ήταν η χειρότερη απ’ όλες. Και ο οδυνηρός αντίκτυπος των ταλαιπωριών της ημέρας εκείνης επεσκίασε κάθε προηγούμενο"
  • ΓΣ: "με τρόμο και απόγνωση είδαμε όλα τα γύρω βουτηγμένα σε παχύ στρώμα χιόνι, που ήλθε να ολοκληρώσει τη φοβερή δοκιμασία μας" (την άλλη μέρα το πρωί στο Αγιού Τεπέ)
  • Να τι γράφει ο ΓΣ για το πέρασμα από το Εγριμπέλ … "επίμονες φήμες έλεγαν πως η προηγούμενη αποστολή των 1500 υπέφερε τα πάνδεινα κατά τη διάβαση του βουνού. Η ανεπιβεβαίωτη αυτή πληροφορία μας κατατάραξε και η ανησυχία μας ήτανε μεγάλη"
  • 15. Για το ίδιο πέρασμα διηγείται ο Χατζηγιώργης Δημητριάδης (βλέπε παρακάτω)
  • 16. Πίρκ : το έρημο Αρνενοχώρι που εγκαταστάθηκαν. Να τι θυμάται ο Χ. Δημητριάδης : "…και μείναμε στο Πίρκ. Στο Πίρκ που στάθηκε το απέραντο νεκροταφείο χιλιάδων χριστιανών, στο Πίρκ που σαν το συλλογιστούμε βλέπουμε έναν τεράστιο ξύλινο σταυρό, στο Πίρκ που αφήσαμε ότι πιο αγαπημένο, πατεράδες, γέρους και τρυφερά παιδιά, τις μάνες και τις γυναίκες μας" (δυσεντερία, τύφος, πανούκλα)
  • Συνολικά μείνανε 4 μήνες στο Πιρκ
  • Τελικά : "από τις 13.000 που είχαμε ξεκινήσει δεν μένανε πια παρά 800" (Γ. Σακκάς, σελίδα 153 - αναφέρεται φυσικά στο γενικό σύνολο των σεφκιέτ της Τρίπολης).

η μουσική είναι από τον δίσκο "στον δρόμο για το Τσιμενλί"
η εισαγωγή και το τέλος από το
"Πάρθεν η Ρωμανία" του Χρήστου Κεμανετζίδη

➤ κάναμε μια δεύτερη έκδοση του παραπάνω video - δείτε το εδώ

➤ συμπληρωματικά στοιχεία

το πέρασμα από το Εγριμπέλ
από τον οδηγό Ανατολικός Πόντος της Infognomon

Τατιάνα Γκρίτση – Μιλλιέξ, η Τρίπολη του Πόντου – ιστορική μονογραφία

το δεύτερο βιβλίο που αναφέρεται στην Τρίπολη του Πόντου είναι αυτό της Τατιάνας Γκρίτση – Μιλλιέξ
τίτλος του είναι "η Τρίπολη του Πόντου – ιστορική μονογραφία" 
είναι ένα βιβλίο έρευνας και προέκυψε από πολλές συνεντεύξεις κατά την διάρκεια των καταγραφών του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ)
περιέχει πολλά στοιχεία για την κοινωνική ζωή της πόλης και περίπου 15 σελίδες για την έξοδο του πληθυσμού, δηλ. τις λευκές πορείες
  η Τρίπολη και οι κάτοικοι της είναι μια από τις πόλεις που υπέφερε και λόγω τις γειτνίασης της με το μέτωπο (ο ποταμός Χαρσιώτης ήταν το σύνορο Ρώσων και Τούρκων)
ο πληθυσμός της αποδεκατίστηκε από την πρώτη κιόλας περίοδο. δηλ. από Μάρτιο 1916 (σε πόλεμο η Ρωσία με την Οθωμανική αυτοκρατορία) έως Μάρτιο 1918 (αποχώρηση Ρωσικών στρατευμάτων από Τραπεζούντα).
  • Τατιάνα Γκρίτση – Μιλλιέξ
  • η Τρίπολη του Πόντου – ιστορική μονογραφία
  • 4η έκδοση (1991), Καστανιώτης
  • σελ. 158
άλλη ανάρτηση μας για την Τρίπολη εδώ

[πρώτη δημοσίευση στις 1.11.2015]

15 Νοεμβρίου 2022

η ζωή κατά τον χειμώνα

πρώτη δημοσίευση 13.2.2022

🔻 άλλη μία ανάρτηση από το βιβλίο του Ανέστη Παπαδόπουλου "αναμνήσεις και νοσταλγήματα από τον Πόντο μας"
🔻 εδώ ο συγγραφέας μας περιγράφει την ζωή κατά τον χειμώνα. το μεγαλύτερο τμήμα του κεφαλαίου αφορά τον γάμο. δυστυχώς οι πληροφορίες για την ζωή τον χειμώνα είναι πολύ περιορισμένες. δεν μας αναφέρει για παράδειγμα τα χιόνια στο χωριό, τις συγκοινωνίες, την θέρμανση στο σπίτι - αν και εδώ χρησιμοποιούσαν την σάγκα (*) κλπ κλπ.

(*) σάγκα : εδώ και εδώ



Πανάρετος Τοπαλίδης, τα αντάρτικα σώματα στον Πόντο - #2

είναι το 2ο μέρος του κεφαλαίου "τα αντάρτικα σώματα στον Πόντο" από το βιβλίο "ο Πόντος ανά τους αιώνας"
πρώτο μέρος εδώ

Δημήτρης Τομπαΐδης - #3 / η Ποντιακή διάλεκτος

➤ εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο με θέμα την Ποντιακή διάλεκτο του Δημ. Τομπαΐδη
 προέρχεται από διάλεξη που δόθηκε στους Αργοναύτες - Κομνηνοί την 25.1.1989
 τα θέματα που καλύπτει ο Δ.Τ. είναι :
     • η επωνυμία της διαλέκτου (Ποντιακή ή Ποντική ;)
     • αν η Ποντιακή είναι γλώσσα, διάλεκτος ή ιδίωμα
     • μερικοί σταθμοί στην ιστορία της Ποντιακής
     • ο Ελληνικός χαρακτήρας της Ποντιακής
     • οι περιοχές στις οποίες μιλήθηκε
     • διάφορα ιδιώματα της
     • τα σημερινά Ποντιακά
θα ακολουθήσει το δεύτερο μέρος

[πδ Φεβρουάριος 2018]






14 Νοεμβρίου 2022

ο χειμώνας στην Σάντα - #1

➤ ο Κ. Τσαντεκίδης από την Σάντα μας δίνει μια πολύ καλή εικόνα του χειμώνα αλλά και της προετοιμασίας των κατοίκων για τον δύσκολο χειμώνα της Σάντας που κρατάει πολλούς μήνες 
"…θυμάμαι το γεγονός όταν στις 28 Αυγούστου παραμονή της γιορτής του Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου έπεσε πολύ χιόνι στα βουνά και μέσ’ τα χωριά μας ενώ τ’ αγελάδια βρίσκονταν ακόμα στα παρχάρια…" 
➤ μας μιλάει για τα δυστυχήματα από χιονοστιβάδες όπως το ξεκλήρισμα μιας οικογένειας στο Ισχανάντων 
ΠΕ, 1959,  τ. 118-119-120
 



Δημήτρης Τομπαΐδης - #2

➤ δεύτερη ανάρτηση με θέμα τον καθηγητή κ. Δημήτρη Τομπαΐδη - πρώτη εδώ
➤ από το Μακεδονικό Ημερολόγιο του έτους 1971
➤ ένα πρωτότυπο άρθρο με τίτλο : οι εκφράσεις του τύπου "άρτζι-μπούρτζι", αρκετές Ποντιακές.






Πανάρετος Τοπαλίδης, τα αντάρτικα σώματα στον Πόντο - #1

πρώτη δημοσίευση Φεβρουάριος 2016

➤ μία από τις παλαιότερες εκδόσεις για τον Πόντο είναι το βιβλίο του Αρχιμανδρίτη Πανάρετου Ε. Τοπαλίδη 
εκδόθηκε στην Δράμα το 1929 και κυκλοφορεί σε φωτοτυπίες και στο δίκτυο
επανεκδόθηκε το 2016 (δεύτερη έκδοση) - ανάρτησή μας εδώ
➤ από αυτό το κλασικό βιβλίο θα επιλέξουμε μερικά άρθρα. Σήμερα θα αναρτήσουμε το πρώτο μέρος από το κεφάλαιο "τα αντάρτικα σώματα (*) στον Πόντο".

(*)
το έχουμε ξαναγράψει. Ήταν αντάρτικες ομάδες και όχι σώματα. Το σώμα είναι κάτι οργανωμένο, έχει κανόνες, δομές, ιεραρχία και κυρίως πειθαρχία
ήταν αντάρτικες ομάδες με καθαρά αντάρτικα χαρακτηριστικά. Δείτε την ανάρτησή μας - εδώ - για το βιβλίο του Θόδωρου Παυλίδη, "ο Ελληνισμός του Δ. Πόντου". Από την 68 σελίδα και μετά έχει ενδιαφέρουσα ανάλυση για τα χαρακτηριστικά του αντάρτικου.

13 Νοεμβρίου 2022