Κυριακή, 30 Ιουνίου 2019

Ποντιακά δημοτικά τραγούδια

πρώτη δημοσίευση
 
➤ από τα ΠΦ, έτος 1937, τ. 13
γράφουν ο Γ.Θ. Κανδηλάπτης και ο Δ. Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης)
αυτό του Κανδηλάπτη το κλασικό "είχεν κι' ένα πετεινόν π' εκούϊζεν παρώρας..." 

[30.6.2019]



Κατίγκω Καλευρά ή Καλεβρά

πρώτη δημοσίευση 30.6.2018

➤ η εγκυκλοπαίδεια του Π.Ε. δεν την έχει, υπάρχουν δύο ποιήματα της στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ που φρόντισε ο συμπατριώτης της ΦΙΚΑ - Φίλων Κτενίδης να δημοσιευθούν
είναι μια λαϊκή ποιήτρια της Κρώμνης που την καλύτερη εξιστόρηση θα την βρείτε στην σελίδα του Λυκούργου Βιόπουλου εδώ


ΠΕ, 1955, τ.65

υπαγορεύθηκε το 1947
ΠΕ, 1960, τ. 127
για όποιον ενδιαφέρεται, το ποιήμα είναι 7 σελίδες
(στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ)

βιογραφίες : Γεώργιος Σουμελίδης ( - 1956 )

πρώτη δημοσίευση 4.8.2017

από την ιστοσελίδα της ΕΠΜ
➤ Γεννήθηκε στο Μεταλλείο Δενέκ (Κεσκίν), κοντά στην Άγκυρα. Οι γονείς του κατάγονταν από τη Βαρενού και ανήκαν στην μεγάλη και πολύκλωνη οικογένεια των Σουμελιδών.


➤ Μετά τις σπουδές του στην Ιερατική Σχολή Ζιντζίδερε Καισαρείας και στη Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάστηκε ως καθηγητής σε πολλές Κοινότητες του υπόδουλου Ελληνισμού. Δίδαξε στην Ιερατική Σχολή Ζιντζίδερε και στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας. Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους βρέθηκε στην Ελλάδα όπου εργάστηκε στην αρχή ως καθηγητής και αργότερα ως γυμνασιάρχης σε πολλά σχολεία στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στην Κρήτη, στη Χίο και στην Κέρκυρα αφήνοντας παντού άριστες εντυπώσεις.

➤ Παράλληλα ανέπτυξε συγγραφική και κοινωνική δράση. Δημοσίευσε πλήθος επιστημονικά άρθρα στο περιοδικό της Επιτροπής μας "Αρχείον Πόντου", στην "Ποντιακή Εστία" και συνέταξε Λεξικό της Ποντιακής Διαλέκτου. Απεβίωσε το 1956 στη Ραφήνα Αττικής.

μερικά από τα άρθρα του στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ

ΠΕ, 1956, τ.77

Σάββατο, 29 Ιουνίου 2019

Κίζ καλεσί, το κάστρο της κοπέλας (2)

νέα δημοσίευση 

➤ Νότια της Πάφρας, παρακάτω από το σημερινό χωριό Ασάρ, επί της τεχνητής λίμνης που σχηματίζει ο Άλυς ποταμός, βρίσκεται ένας ορεινός όγκος. Είναι το κάστρο της κοπέλας (Κιζ καλεσί)
από την Ποντιακή Εστία, τόμος 1992, τεύχος 90 
του Γεωργίου Θ. Αντωνιάδη







αφιέρωμα : Στάθης Χριστοφορίδης - Σάρπογλης ( 1905 - 1984 ) #3

➤ τρίτο και τελευταίο μέρος του αφιερώματος
πρώτο μέρος εδώ - δεύτερο εδώ
περιοδικό Ποντιακά, στο τεύχος #6 (Απρίλιος 2008)

δεν μπορέσαμε να βρούμε στοιχεία για τον Στοφόρο για να κάνουμε μια ανάρτηση
Video από μουχαπέτια υπάρχουν άπειρα...


από την εγκυκλοπαίδεια του Π.Ε.
ένα από τα βιβλία του ΣΧ

Παρασκευή, 28 Ιουνίου 2019

αφιέρωμα : Στάθης Χριστοφορίδης - Σάρπογλης ( 1905 - 1984 ) #2

➤ δεύτερη ανάρτηση του αφιερώματος στον Στάθη Χριστοφορίδη από το περιοδικό Ποντιακά, στο τεύχος #6 (Απρίλιος 2008) 
γράφει ο Πάνος Καϊσίδης και  το άρθρο έχει τίτλο "πολύτιμη η προσφορά του"
στην παρακάτω φωτογραφία είναι η Κουνάκα (από το δίκτυο εδώ ). Στο βάθος της κοιλάδας είναι ο Πρύτανις ποταμός που πηγάζει από τα βουνά της Ζύγανας.








Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2019

Τσάλ - Κογιουμτζάντων Αγιού τεπέ Σαμψούντας

πρώτη δημοσίευση Ιανουάριος 2018

➤ ένα μικρό περιστατικό από την καθημερινότητα στα χωριά του Πόντου
 ο χρόνος που διαδραματίζεται είναι τα μέσα Φεβρουαρίου του 1915 δηλ. νωρίτερα και από την μαζική γενοκτονία των Αρμενίων. με άλλα λόγια, ήδη είχαν ξεκινήσει να δρουν οι τσέτες της περιοχής
 ο χώρος για μας έχει μεγάλη σημασία. το Τσάλ ήταν ένα κεφαλοχώρι της περιοχής και το Κογιουμτζάντων ένα από τα χωριουδάκια του
 το δεύτερο ήταν το χωριό της εκ μητρός γιαγιάς μου. επέζησε γιατί ήταν στο βουνό μαζί με τ' αδέλφια της, απλοί αντάρτες - ανάρτηση μας εδώ
 χρόνια ψάχνω αυτά τα χωριά να τα εντοπίσω σε χάρτη. λίγο καιρό πριν βρήκα και κατέβασα ένα Τούρκικο γεωγραφικό άτλαντα (*) όπου εντόπισα μόνο το κεφαλοχώρι, το Τσάλ
 δυστυχώς και τα δύο χωριά δεν υπάρχουν ούτε στα αρχεία προφορικής παράδοσης (το έψαξα το 1997) και στις εκδόσεις του ΚΜΣ
 το κείμενο είναι από το βιβλίο του Παντελή Αναστασιάδη - Παντέλ Αγά "μνήμες του Ποντιακού έπους 1913-1922"

(*) αναζητήστε το για download : koy koy Turkiye yol atlasi - κλιμακα 1 : 400.000




αφιέρωμα : Στάθης Χριστοφορίδης - Σάρπογλης ( 1905 - 1984 ) #1

➤ ο Στάθης Χριστοφορίδης του Κωνσταντίνου, γνωστός με το οικογενειακό παρωνύμι "Σάρπογλης", γεννήθηκε στο χωριό Κουνάκα της Άνω Ματσούκας και με την προσφυγιά εγκαταστάθηκε στο χωριό Ξηρολίμνη του Νομού Κοζάνης
νοσταλγός της γενέτειράς του και των παραδόσεών της, στις ελεύθερες από τις γεωργικές του απασχολήσεις ώρες, κάθισε με υπομονή και με τις γραμματικές γνώσεις της έκτης δημοτικού, έγραψε ότι από την προφορική παράδοση είχε φτάσει στ' αυτιά του, καθώς και παραμύθια, ανέκδοτα και αναμνήσεις από τον τόπο που ξεριζώθηκε στα δεκαεφτά του χρόνια. (βιβλιοNET)
το περιοδικό Ποντιακά, στο τεύχος #6 (Απρίλιος 2008) είχε ένα μεγάλο αφιέρωμα το οποίο θα ανεβάσουμε σε τρεις συνέχειες.


από το βιβλίο του Σάρπογλη "μαύρα καιρούς και μαύρα ημέρας (1)




Τετάρτη, 26 Ιουνίου 2019

Ακρίτες - #1

πρώτη δημοσίευση

➤ η γνώση μου για τους Ακρίτες και τα Ακριτικά τραγούδια είναι μηδέν...
σήμερα βάλθηκα να ασχοληθώ λιγάκι
πρώτα μάζεψα σε ετικέτα όλες τις σχετικές αναρτήσεις του blog - εδώ
ακολουθεί ένα περιληπτικό κείμενο από τον ταξιδ. οδηγό του Δ. Πόντου (Infognomon) - βρίσκεται στο κεφάλαιο για την Χερίανα (οι Χεριανίτες λοιπόν είναι οι πιο Ακρίτες του Πόντου...)



στην συνέχεια σας δίνουμε έναν σύνδεσμο από ένα video - επίσκεψη του Νίκου Πετρίδη στην περιοχή Κελώρια Χερίανας - κάστρο Λευκόπετρας -  Ν. Πετρίδης
και τέλος ένα σύνδεσμο στο You Tube Γιώργος Αμαραντίδης - Ακρίτας Όντας Έλαμνεν

οι ορδές των βαρβάρων ερχόντουσαν από την περιοχή
του Ερζερούμ και δεξιά του κάστρου

Παρασκευή, 21 Ιουνίου 2019

οι μουριές του Πόντιου...

...τα στέκια της καρδιάς μας


➤ εις μνήμην Μυρώδη Λυκίδη - 20.6.2019

➤ οικογενειακό "ουζερί μεζεδοπωλείο" με πολύ καλό φαγητό και κυρίως καλούς ανθρώπους. Η ψυχή του μαγαζιού ο Γιάννες, ο μονόΓιαννες. Σπάνιος και αυθεντικός τεμέτερον ο Γιάννες, ασο Κιλκίς μερέαν. Στην πλατεία της Νέας Πεντέλης, στον πεζόδρομο. Μην ξεχάσετε να παραγγείλετε κεμπάπια (τα φέρνει από Θεσσαλονίκη) και καβουρεμένα καρτόφ(εα)

[πδ Ιανουάριος 2015]

ο Μυρώδης με τον Γιάννεν
Μυρώδης, Πολυχρόντς, ο Σωτήρης ο Λυκίδης και ο Γιάννες

Air Pontus #3 : Όφης ή Όφις ή Αρχαία Οφία

➤ πρώτη δημοσίευση Φεβρουάριος 2015

 

Πέμπτη, 20 Ιουνίου 2019

βιογραφίες : Νικόλαος Λιθοξόος ( 1868 - 1938 )

πρώτη δημοσίευση Σεπτέμβριος 2017

ο Νικόλαος Λιθοξόος γεννήθηκε το 1868 στις Σαράντα Εκκλησιές της Θράκης, όπου σπούδασε και τα πρώτα γράμματα. Μετά μπήκε στην Πατριαρχική Κεντρική Ιερατική Σχολή της Κωνσταντινούπολης και συνέχεια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας σπουδάζοντας φιλολογία
➤ μετά το πέρας των Πανεπιστημιακών του σπουδών υπηρέτησε για λίγο χρονικό διάστημα στην Ελλάδα και το 1893 διορίζεται διευθυντής του Ελληνικού Φροντιστηρίου Τραπεζούντας. Το 1900 πηγαίνει για τέσσερα χρόνια στη Γενεύη και Ιένη για ανώτερες παιδαγωγικές σπουδές και το 1904 επιστρέφει πάλι στην Τραπεζούντα ως διευθυντής του Φροντιστηρίου, το οποίο περιλάμβανε πλήρες Γυμνάσιο, διδασκαλείο και εμπορική σχολή. Τη διεύθυνση του Φροντιστηρίου είχε ο Ν. Λιθοξόος ως το 1918, οπότε με την ανακατάληψη της Τραπεζούντας από τους Τούρκους, αναχωρεί με την οικογένειά του για τη Ρωσία. Καθ’ όλο το διάστημα της διεύθυνσης του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας ο Λιθοξόος προήγε την όλη παιδεία στον Πόντο τον οποίο εμπλούτισε με χρηστούς πολίτες και εμπνευσμένους δασκάλους
➤ το 1919 κλήθηκε να διευθύνει την Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης, της οποίας χρημάτισε και τελευταίος Γυμνασιάρχης μέχρι το έτος 1922. Καταφεύγοντας στην Ελλάδα διορίζεται Γυμνασιάρχης στη Νάξο και κατόπιν στην Αθήνα, από όπου και συνταξιοδοτείται. Έζησε ευτυχής ανάμεσα στα μέλη της οικογένειάς του μέχρι το θάνατό του το 1938
➤ υπήρξε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.
(από την σελίδα της ΕΠΜ)

σύζυγός του ήταν η Σοφία Βελισσαρίδου του Ιωάννη
άρθρο της θυγατέρας του Ζηνοβίας με τίτλο "η χώρα του Πόντου..." εδώ
➤ δείτε επίσης την σελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού εδώ

χάρτες Βυζαντίου & Μ. Ασίας 740 - 780 - 842 μΧ

➤ από το δίκτυο

Τετάρτη, 19 Ιουνίου 2019

Ηλίας Τσιρκινίδης

οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Ηλίας Τσιρκινίδης (1915 - 1999)

πρώτη δημοσίευση Νοέμβριος 2016

➤ από την νεότερη γενιά των δασκάλων του Ποντιακού Ελληνισμού που φιλοξενεί αυτή η σειρά των αναρτήσεων μας. Παραθέτουμε την βιογραφία του Ηλία Τσιρκινίδη, από την ιστοσελίδα της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.


[ Γεννήθηκε στο Νοβοροσίσκ της Ρωσίας το 1915 από γονείς καταγόμενους από το χωριό Σταυρίν της Χαλδίας. Το 1925 ήρθε με την οικογένειά του στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Καλλιθέα Αττικής.

Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών Επιστημών και το 1941 διορίστηκε στο Δημόσιο, αφού προηγουμένως είχε εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις και μετά τη συμμετοχή του στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, ως έφεδρος ανθ/γός. Διετέλεσε έπαρχος Σιντικής, Γρεβενών, Παιονίας, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας και νομάρχης Θεσπρωτίας, Λευκάδας και Καβάλας, από όπου και συνταξιοδοτήθηκε το 1965. Εξαιρετική κρίθηκε παντού η διοικητική του ικανότητα και γι’ αυτό τιμήθηκε με το Μετάλλιο εξαιρέτων πράξεων, με τον Χρυσούν Σταυρόν του Τάγματος των Ταξιαρχών του Γεωργίου Α’ και το παράσημο της Λεγεώνος της Τιμής της Ιταλικής Δημοκρατίας.

Στον ποντιακό λογοτεχνικό ορίζοντα πρωτοεμφανίστηκε ο Ηλίας Τσιρκινίδης το 1939, με το ποίημά του "Το Γήτεμαν", που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Ποντιακά Φύλλα". Το πρώτο ποίημα ακολούθησαν κι άλλα : "Ο Τσοπάνον, Η Μάννα, Ο Τραβωδιάνον, Ο Δήμον ο Κεμεντζετσής" κι άλλα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό "Χρονικά του Πόντου".

Το 1958 τυπώνει την πρώτη ποιητική του συλλογή με 15 ποιήματα και με τίτλο "Το Γήτεμαν και άλλα ποιήματα", και το 1983 τη δεύτερη με 29 ποιήματα και με τίτλο "Το Μένεμαν κι άλλα ποιήματα". Όλα τα ποιήματα του Ηλία μιλούν για τον Πόντο, για τη ζωή στον Πόντο. Αποτελούν αναδρομή νοσταλγική ανθρώπου που γεννήθηκε, έζησε και μεγάλωσε στον Πόντο, παρότι δεν γεννήθηκε εκεί.

Βαθύς γνώστης της ποντιακής διαλέκτου, ο Ηλίας Τσιρκινίδης άφησε τη σφραγίδα του και στο Ποντιακό Θέατρο. Ένα από τα έργα του "Δαβίδ ο Μέγας Κομνηνός", σε σκηνοθεσία του ιδίου, ανέβηκε από την Ποντιακή Σκηνή του Καλλιτεχνικού Οργανισμού Ποντίων Αθηνών, το 1983.

Όπως και τα ποιήματά του, έτσι και τα θεατρικά του έργα, "Τ’ όρωμαν και το κρίμαν" 1985, "Ο πόλεμον κατάρα έν", "Ιωάννης Καλογιάννης Μ. Κομνηνός" και με τον ίδιο τίτλο στη δημοτική, "Τη Τρίχας το γεφύριν", χαρακτηρίζονται για το πλούσιο λεξιλόγιο, την ομαλή και γνήσια ποντιακή διάλεκτο και τη λατρεία για καθετί ποντιακό.

Το 1990 σε μία έκδοση με τίτλο "Ο Τραβωδάνον", περιλαμβάνει τις δύο προηγούμενες συλλογές, "Το Γήτεμαν" και "Το Μένεμαν" και τα ποιήματα που μέχρι τότε έγραψε, εννέα στο σύνολο, με εισαγωγικό τίτλο "Στοχασία".

Ακούραστος εργάτης του ποντιακού πνεύματος τα τρία τελευταία χρόνια μας άφησε δύο πρωτότυπες εργασίες του :

α) Το 1996, την εργασία με τίτλο "Πόντιοι Ποιητές – Ανθολόγιο", έκδοση του Συλλόγου Ποντίων "Αργοναύται-Κομνηνοί" και
β) Το 1998, την εργασία με τίτλο "Ποντιακά Δημοτικά Τραγούδια", έκδοση του ιδίου.

Το 1967 ο Ηλίας Τσιρκινίδης πρωτοστατεί στην ίδρυση του Καλλιτεχνικού Οργανισμού Ποντίων Αθηνών, του οποίου αναλαμβάνει την Προεδρία. Με αξιόλογους Πόντιους σκηνοθέτες και θερμούς νέους Πόντιους καλλιτέχνες, δημιουργεί την Ποντιακή Σκηνή του Κ.Ο.Π.Α. και ανεβάζει μέχρι το 1991 έντεκα ποντιακά θεατρικά έργα. Προκηρύσσει και φέρνει σε πέρας πέντε θεατρικούς διαγωνισμούς συγγραφής έργων στην ποντιακή διάλεκτο και παίρνει μέρος σε διεθνή φεστιβάλ ερασιτεχνικού θεάτρου (Detroit, Los Angeles, Κύπρος). Επιβράβευση των προσπαθειών του ήταν το Ευρωπαϊκό βραβείο Λαϊκής Τέχνης, από το ίδρυμα F.V.S. του Αμβούργου, το 1980.

Για την προσφορά του στα Ποντιακά, τιμήθηκε με δίπλωμα τιμής από το σωματείο "Παναγία Σουμελά" Θεσ/νίκης, από την Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων Γερμανίας, από τον Κ.Ο.Π.Α., την Ένωση Ποντίων Σουρμένων κ. ά. Ο ίδιος με την μετριοφροσύνη που τον διέκρινε δεν αποζητούσε τιμές ούτε δικαιώματα για τον πλούσιο θησαυρό που μας άφησε. Στο "Τετράδιο", τελευταίο ποίημα της Συλλογής του "Ο Τραβωδάνον", γράφει :

Έναν εγκάλιαν μάραντα έγκα ασ’ σόν παρχάριν
κ’ εντάμαν το τετράδιον όθεν τα τραβωδίας
ντό έγραψα με την σειράν, ‘ς σα χρόνια ντό εδέβαν.
Ευρετικά ‘κι ψαλαφώ, τάξιμον ‘κι αναμένω

Οι Πόντιοι τον τίμησαν ιδιαίτερα, τον έβαλαν στην καρδιά τους, στην ψυχή τους. Τον αποκάλεσαν "ο Παλαμάς των Ποντίων".

Στην Επιτροπή Ποντιακών Μελετών υπήρξε ενεργό μέλος και μέλος του Δ.Σ. Στη Βιβλιοθήκη και στο αρχείο της ΕΠΜ έχει δωρίσει τις εργασίες του καθώς και ένα μέρος του προσωπικού του αρχείου. Απεβίωσε την 1η Μαρτίου 1999 ]

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

➤ η σελίδα μας έχει μέχρι τώρα αναρτήσει αρκετά ποιήματα του Ηλία Τσιρκινίδη. Δείτε την ετικέτα με τ' όνομα του. Παρακάτω θα αναρτήσουμε μια επιστολή που εστάλη στα ΧτΠ και δημοσιεύτηκε στο τεύχος 14 του 1945. Αυτήν την φορά το ποίημα το γράφει ο συμπατριώτης του ΗΤ, ο Παντελής. Στην επιστολή προσέξτε την φράση ...

"Νέπε! Εσύ πολλά αφωρισμένον μωρόν εξέβες ..."