Δευτέρα, 30 Απριλίου 2018

Γεώργιος Ανδρεάδης, φουρτούνα ήταν… - #4

➤ τέταρτη ανάρτηση από το βιβλίο του Γ. Ανδρεάδη - πρώτη εδώ / δεύτερη εδώ / τρίτη εδώ
έχει επέλθει συμφωνία για ανταλλαγή των πληθυσμών και οι Ρωμιοί μαζεύονται στα μεγάλα λιμάνια
ο Πρόδρομος Ηλιάδης με την γυναίκα του και τις δύο αδελφές του αποφασίζουν να περπατήσουν από την Κάβζα μέχρι την Σαμψούντα για να πάρουν το πλοίο που θα τους μεταφέρει στην Ελλάδα
είναι μια συγκλονιστική η περιγραφή αυτής της πορείας, Κάβζα - Σαμψούντα και οι περιπέτειες που είχαν στον δρόμο
έκαναν δύο διανυκτερεύσεις η πρώτη στα τρία χάνια (2) και η δεύτερη στο Τσακαλή (3) [ο παλιός δρόμος περνούσε πάνω από το βουνό Χατζηλάρ]
➤ στα χάνια του Τσακαλή δυο Ρωμιοί τους προστατεύουν από τα κτήνη μέχρι που εμφανίζεται μέσα στην νύχτα ο Οσμάν ή Θόδωρος...




Ιορδάνης Χασερής, καπετάνιος στο Αγιού Τεπέ #1

➤ ο Ιορδάνης Χασερής (ή Χασαρής ;) από τα χωριά (*) της Σαμψούντας, υπήρξε μεγάλος καπετάνιος στην περίοδο του Ποντιακού αντάρτικου. Ήταν τρόπον τινά υπαρχηγός του Ιστύλ Αγά. Μετά την ανταλλαγή εγκαταστάθηκε στο χωριό Καλλίφυτος Δράμας.
➤ δυστυχώς δεν μπόρεσα να βρω πολλά στοιχεία. Παραθέτω όσα έχω και καλώ όποιον ξέρει ας μας ενημερώσει με προσωπικό μήνυμα ή να σχολιάσει παρακάτω.
➤ σκοτώθηκε κατά την διάρκεια του εμφύλιου πολέμου, κάπου στην περιοχή των Γιαννιτσών.
➤ η φωτογραφία του καπετάνιου είναι βγαλμένη στο σπίτι των οικείων του από τον Στέλιο Παπαδόπουλο.

(*) έχω μια παλαιά σημείωση για καταγωγή του από το χωριό Τερετσίκ αλλά δεν είναι εξακριβωμένη πληροφορία.


Θεόδωρος Παυλίδης, ο Ελληνισμός του Δυτικού Πόντου #1

➤ ένα αξιόλογο βιβλίο… 
➤ και μόνο γιατί παραθέτει 17+ 7 (*) αυθεντικές μαρτυρίες (**) από γέροντες που ως επί το πλείστον γεννήθηκαν στον Πόντο. Στις 367 σελίδες του βιβλίου αναλύεται η Τουρκοφωνία του Δυτικού Πόντου, γίνεται ψύχραιμη ανάλυση του αντάρτικου, δίνει βήμα στους γέροντες με σεβασμό και τιμή, παράδειγμα η επίσκεψη του συγγραφέα στους τάφους των καπετάνιων σε όλη την Β. Ελλάδα
➤ υπάρχει συνοδευτικό έντυπο 40 σελίδων παραθέτει το κεφάλαιο "πόλεις και χωριά του Δ. Πόντου" με την πολύ χρήσιμη αναφορά των χωριών και με την σημερινή τους ονομασία
➤ διαβάζουμε τις θύμισες του καπετάνιου Λαζίκ (Λάζαρος Αβραμίδης), του Τελή Σωκράτ (Σωκράτης Παπαδόπουλος) από τον ανιψιό του, έχουμε στοιχεία για τον γραμματικό του Αντών Πασσά τον Ηλία Πάνου κλπ. κλπ.
➤ ...κοντολογίς, είναι ένα βιβλίο που και μόνο για τις 24 αυθεντικές συνεντεύξεις αξίζει και το προτείνουμε. 
  • Θεόδωρος Παυλίδης, ο Ελληνισμός του Δυτικού Πόντου
  • εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη
  • έτος έκδοσης 2009
  • σελίδες 367 + 40 σελίδες το ένθετο

(*)

οι 7 συνεντεύξεις δόθηκαν στον Γεώργιο Αντωνιάδη και περιλαμβάνονται σ’ αυτό το βιβλίο.

(**)

μερικές φορές οι μαρτυρίες αυτές διακρίνονται από μια υπερβολή. Να ένα παράδειγμα "εμείς ήμασταν 30-35.000 αντάρτες στα βουνά …" που μας λέει ο καπετάν Λαζίκ. Το νούμερο είναι υπερβολικό. Θέλει μ’ αυτό όμως να τονίσει ο καπετάνιος την μαζικότητα της αντίστασης, την συμμετοχή, τον αυθορμητισμό του κόσμου κλπ. κλπ. Επίσης σε μερικά σημεία ο συγγραφέας όταν αναφέρεται στον Αντών Πασά, του ξεφεύγει το "επιχειρήθηκε", "αρχιστράτηγος". Στο αντάρτικο φυσικά και δεν υπάρχουν στρατηγοί, υποστράτηγοι, ταξίαρχοι κλπ. Τότε δεν είναι αντάρτικο. Δείτε επίσης τι λέει ο Λαζίκ παρακάτω : "σκότωνε ο ένας τον άλλο για την αρχηγία". Αυτό είναι το αντάρτικο. Δεν έχει κανόνες, δεν έχει δομές, δεν έχει την πειθαρχία ενός στρατεύματος...


να θυμίσω το βιβλίο του Αχ. Ανθεμίδη με τον άστοχο τίτλο
"τα απελευθερωτικά στρατεύματα..."
"δεν είναι άγνωστο..."
και δεν μας λέει ο συγγραφέας από που είναι γνωστό.
η θέση μας στον σύνδεσμο εδώ
ρε μανία με τους στρατηγούς και τους αρχιστράτηγους...

Κυριακή, 29 Απριλίου 2018

ανέκδοτα 5...

ΠΕ, 1959, τ. 115

Ευρ. Χειμωνίδου, κρυπτοχριστιανοί

➤ από το βιβλίο του Νικολάου Ανδριώτη "κρυπτοχριστιανικά κείμενα" έκδοση 1974 - υπάρχει και νεώτερη εδώ
για τον συγγραφέα από την Ίμβρο περισσότερα εδώ 
είναι ένας θησαυρός με μαρτυρίες για τους κρυπτοχριστιανούς που ό Ανδριώτης έγκαιρα έχει συλλέξει από όλα τα μέρη του Ελληνισμού
ο Πόντος καταλαμβάνει τις μισές σελίδες του βιβλίου...
παρακάτω είναι η ιστορία του παιδιού που σώθηκε από πνιγμό στον Άκαμψι ποταμό (περίχωρα Ερζερούμ).





Γεώργιος Ανδρεάδης, φουρτούνα ήταν… - #3

    ➤ τρίτη ανάρτηση από το βιβλίο του Γ. Ανδρεάδη - πρώτη εδώ / δεύτερη εδώ
    ➤ το παρακάτω περιστατικό ο παπά-Πρόδρομος το είδε και το άκουσε από κοντά "σημειώνω, ότι θα τα γράψω όπως τα άκουσα ο ίδιος από απόσταση 4-5 μέτρων..."
    ➤ Πιτς Βασίλ είναι ο Βασίλειος Τσαουσίδης από το Κιουπτσού Νταγ της Κάβζας (1864 - 1942 Λιθότοπος Σερρών)
    ➤ Τελή Σωκράτ είναι ο Σωκράτης Παπαδόπουλος από την Λαοδικεία. Στο βιβλίο του Θεόδωρου Παυλίδη "ο ελληνισμός του δυτικού Πόντου" υπάρχει συνέντευξη 13 σελίδων από τον ανιψιό του καπετάνιου, τον Ελευθέριο Παπαδόπουλο (θα επανέλθουμε)
    ➤ δεν θυμάμαι σε ποιο βιβλίο διάβασα ότι ένα Ρωμέϊκο αντάρτικο τμήμα αντιλήφθηκε την πορεία του τμήματος του Κεμάλ στο ύψος του Καβάκ αλλά δεν έκανε τίποτα για να τους σταματήσει. Θυμάμαι μόνο ότι τα έγραφε ένας μικροκαπετάνιος ή αντάρτης που δυστυχώς δεν κράτησα σημειώσεις...





    μια φορεσιά, ποιά φορεσιά...

    ➤ παρακάτω θα σας παρουσιάσουμε τρεις εκδοχές της ίδιας φορεσιάς
    δείτε τις λεζάντες των φωτογραφιών...
       1. Λαζοί - του συγγραφέα του βιβλίου που επισκέφθηκε τις περιοχές και ζωγράφισε τις φορεσιές - αναρτήσεις μας εδώ
       2. Σουρμενίται - της Τούρκικης έκδοσης του ίδιου βιβλίου
       3. Πόντιοι - της Ελληνικής έκδοσης ενός βιβλίου που έχουμε σχετική ανάρτηση εδώ

    διαλέξτε...

    1. Λαζοί


    2. Σουρμενίτες


    3. Πόντιοι

    Σάββατο, 28 Απριλίου 2018

    τα χάνια στον Πόντο

    ➤ οι παλιές στράτες επικοινωνίας στον Πόντο μας είναι ιδιαίτερα προσφιλείς. Από αυτές γινόταν η μετακίνηση του πληθυσμού από και προς την περιφέρεια για ανταλλαγή προϊόντων, πώληση και αγορά διαφόρων αγαθών, τακτοποίηση υποθέσεων κλπ. - βλέπε αναρτήσεις μας στην ετικέτα "στράτες" εδώ 

    ➤ κατά μήκος αυτών των δρόμων υπήρχαν τα χάνια για ανάπαυση ή / και διανυκτέρευση των ταξιδιωτών, των καραβανιών που εκτελούσαν τις μεταφορές των αγαθών. Αναρίθμητα τα χάνια κυρίως στις τρεις στράτες μεταξύ Τραπεζούντας έως Ερζερούμ και ακόμη παραπέρα. Πολλά από αυτά έμειναν στην ιστορία, καταγράφηκαν σε άρθρα, τραγουδήθηκαν όπως τ’ Αρμαλού το χάν. Τα Κέτζια για την Κρώμνη έκαναν δύο διανυκτερεύσεις (βλ. σχετικές αναρτήσεις μας) μέχρι να φθάσουν στον προορισμό τους. Οι Κοτυωρήτες έκαναν μία διανυκτέρευση σε χάνι (ανάρτηση μας Air Pontus # 22 : Τσάμπαση - Σεμέν - Καρακιόλ) μέχρι να φτάσουν την επομένη στο Τσάμπαση.

    ➤ είναι γνωστά από τα άρθρα αλλά και από τις διηγήσεις τα χάνια του Γεσίρογλη και Ματαρατζή στον δρόμο για το Τσεβιζλούκ, τα χάνια του Γοργόρογλη, Χοτζά μεζαρί, Τουρνάκελη, του Κουλάτ, στην παλιά στράτα Τσεβιζλούκ – Κουλάτ. Φυσικά τ’ Αρμαλού το χάν το οποίο στην συνέχεια μετονομάσθηκε τη Ξερέα (βλ. άρθρο έναν άστρεν εξέβεν), τα χάνια στο πέρασμα της Ζύγανας κά.

    ➤ οι περιοχές που παλαιότερα είχαν χάνια εξελίχθηκαν με τον καιρό σε μικρούς οικισμούς τα δε χάνια έγιναν νέες μονάδες εστίασης ή μοτέλ για τους ταξιδιώτες - άρθρο μας "ποταμός Χαρσιώτης #2" εδώ 

    ➤ η ελάχιστη απόσταση που έπρεπε να έχουν μεταξύ τους τα χάνια ήταν 40 χιλιόμετρα όπως αναφέρεται στον ταξιδιωτικό οδηγό "Καπαδοκία" της Infognomon. Στο ίδιο άρθρο αναφέρεται και η διαφορά των καραβάνσεράϊ από τα χάνια (διαβάστε το άρθρο παρακάτω). Δεν νομίζουμε ότι είναι ακριβώς έτσι. Οι δικοί μας λόγιοι πουθενά δεν αναφέρουν την λέξη Καραβάνσεράϊ, όλοι μιλούν για χάνια τα οποία βρίσκονται κυρίως εκτός πόλεων, πάνω στις στράτες επικοινωνίας.

    ➤ ο Δ.Κ. Παπαδόπουλος έχει μια εκτενέστατη αναφορά για τα χάνια της περιοχής του Σταυρίν στο βιβλίο του "αρχείο Σταυρί".

    κάπου εκεί υπήρχε το Γέρ Κιοπρού (γέφυρα) πάνω στον Πρύτανη.
    Την αναφέρουν πολλοί, τα χάνια τα αναφέρει και ο
    Θεόφιλος Ντέϋρολ (βλ. σχετικές αναρτήσεις μας)
    φωτό από την Έξοδο, τόμος Δ' του ΚΜΣ

    από το βιβλίο του Ν. Λαπαρίδη "η Ματσούκα του Πόντου"

    Δ.Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) βιβλίο "αρχείο Σταυρί"
    "Βασιλικός δρόμος" ανάρτηση μας εδώ
    ταξ. οδηγός Καπαδοκία της Infognomon

    Γεώργιος Ανδρεάδης, φουρτούνα ήταν… - #2

    ➤ δεύτερη ανάρτηση από το βιβλίο του Γ. Ανδρεάδη - πρώτη εδώ
    ο παπα Πρόδρομος μας λέει λίγα λόγια για την Κάβζα και επίσης μας αναφέρει τους καπετάνιους της περιοχής
    δείτε τι γράφει για το αντάρτικο "...και κάθε χωριό και κάθε ομάδα είχε τον δικό της καπετάνιο, που δεν είχε καμία εξάρτηση από πουθενά"
    υπάρχει όμως ένα μικρό λάθος στην τρίτη σελίδα. Τον Αντών πασά της Πάφρας τον μπέρδεψε με τον Αντών τσαούς (Αντώνιος Φωστηρίδης / 1912-1979) τον καπετάνιο που έδρασε στην Αν. Μακεδονία κατά την διάρκεια της Βουλγάρικης κατοχής (προσάρτησης για την ακρίβεια), περισσότερα εδώ 




    ο βασιλικός δρόμος

    ➤ στον Πόντο, σε κάθε κεντρική στράτα δίνανε την ονομασία "βασιλικός δρόμος". Τέτοιες στράτες υπήρχαν παντού,
    ➤ ο "βασιλικός δρόμος" της Σαμψούντας π.χ. ήταν αυτός που περνούσε από Καβάκ, Κάβζα, Αμάσεια και έφθανε θεωρητικά έως την Βαγδάτη γι’ αυτό ονομαζότανε Μπαγντάτ Τσατεσί (Bağdat Caddesi),
    ➤ στον κεντρικό Πόντο υπήρχε ο δρόμος Κερασούντα - Γαράσαρη,
    ➤ ανατολικά είναι ο δρόμος των καραβανιών που αρχικά περνούσε από τις κορυφογραμμές (χάνια Γοργόρογλη, Καρακαπάν, Πύλες Πόντου), αργότερα από την κοιλάδα Τσεβιζλούκ – Χαμψίκιοϊ – Ζύγανα – Αργυρούπολη,
    ανάρτηση μας για την διαδρομή από το βουνό Γορόch εδώ

    ➤ από το πολύ καλό βιβλίο του Δ. Κ. Παπαδόπουλου, "Αρχείον Σταυρί" - ανάρτηση μας εδώ - παραθέτουμε το κεφάλαιο ο Βασιλ(εα)κον ο δρόμον

    το δάσος του Γοργόρογλου (Γοργόρογλη)

    Παρασκευή, 27 Απριλίου 2018

    ο Βέβαιας 'ς σην Αμερικήν...

    ➤ ο μέγας νοσταλγός βρίσκεται στην Αμερική και εκεί γίνεται το θαύμα...
    του Φίλωνα Κτενίδη, από την ΠΕ - 1959 - τ. 115
    στα Ποντιακά.



    Γεώργιος Ανδρεάδης, φουρτούνα ήταν… - #1

    ➤ Γεώργιος Ανδρεάδης, Φουρτούνα ήταν… - η γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού μέσα από τα απομνημονεύματα του παπα-Πρόδρομου Ηλιάδη 
    2002 - εκδ. Ερωδιός, σελ. 225
    ➤ από το βιβλίο αυτό θα βάλουμε μερικές αναρτήσεις, πρώτη είναι η εισαγωγή του παπά Πρόδρομου.