Σάββατο, 27 Ιανουαρίου 2018

7 ανέκδοτα από την πατρίδα ...

• από ένα η Τραπεζούντα, Ματσούκα και Χαλδία. Τέσσερα τα Κοτύωρα ...
• φυσικά όλα στα Ποντιακά (με λεξιλόγιο)
• ΧτΠ, Μάρτιος - Απρίλιος 1946





ο θάνατος του Σταυριώτη

➤ είναι η συνέχεια του άρθρου του Ελισαίου Χ. Μουρατίδη "οι κρυφοχριστιανοί Σταυριώτες" - ανάρτηση μας εδώ
 είναι στην μνήμη του Γιάννη Μουρατίδη (Γιουσούφ εφέντης Τσερτσόγλου) δικηγόρος, αδελφός του παππού του αρθρογράφου
 δεν γνωρίζαμε ότι ο πόλη Τσορούμ, αυτό το κολαστήριο για τους Σαμψούντιους, το όνομα της προέρχεται από το "τσιόκ Ρούμ" δηλ. πολλοί Ρωμιοί
 από το Μακεδονικό Ημερολόγιο, 1984







Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2018

είμαι καλά, τρώγω και κι φουρκίουμαι...

➤ από το βιβλίο "ένα ταξίδι στο Κάρς Καυκάσου" του Κώστα Δ. Ανδρεάδη  (Αφοί Κυριακίδη, 1997, σελίδες 85)
 ο συγγραφέας προσπαθεί να δώσει εξήγηση στην φράση "είμαι καλά, τρώγω και κι φουρκίουμαι"





Βυζαντινά κάστρα Χαλδίας, το κάστρο των Κοτυλίων - #08

➤ διορθώνουμε ένα ακόμη λάθος για την ύπαρξη κάστρου στο χωριό Τσιμπρικά (ανάρτηση μας #04 - εδώ )
➤ βασιστήκαμε στα παρακάτω άρθρα του Γ.Θ. Κανδηλάπτη για την ύπαρξη κάστρου εκεί :

1. το κείμενο στην ΠΕ, 1956, τ. 115


2. το κείμενο στην ΠΕ, 1951, τ. 16 – από το άρθρο γεωγραφικό και ιστορικό λεξικό (βλ. σημείο 2)


➤ πουθενά αλλού δεν διαβάσαμε γι’ αυτό το κάστρο, δεν είδαμε σε χάρτη, σε δορυφορικές εικόνες και φωτογραφίες αναγνωστών. Τι νόημα θα είχε άλλωστε τόσο κοντά στο κάστρο της Άρδασας (Μεσοχάλδιον) ;

➤ για όλα τα παραπάνω, φρονώ ότι ο Κανδηλάπτης έκανε λάθος με τον τόπο, με το χωριό Τσιμπρικά. Ίσως να επισκέφθηκε κάποιο άλλο τόπο, κάποιο άλλο χωριό που προσομοιάζει με το Τσιμπρικά. Ένα τέτοιο υπάρχει παρακάτω (~ 14 km) και έχει κάστρο. Είναι το χωριό Κοτύλια, στην είσοδο της κοιλάδας για Άτρα, Νίβενα, Δέρενα κλπ. (ποτάμι Νίβενας & Καράμουσταφα).

➤ να τι γράφει ο ίδιος για το χωριό Κοτύλια :
"Κοτύλα (το) : Παχτσά, σήμερον τουρκικόν χωρίον εκ δύο ενοριών με 50 οικογενείας εις το ποτ. Άτρας ή Καραμουσταφά με λαμπρούς κήπους. Απέχει της Αργυρουπόλεως 2,5 ώρας. Έχει και ερείπια Βυζαντινού φρουρίου. Έχει και πολλούς και ωραίους κήπους".

➤ από το βιβλίο – λεύκωμα "Τραπεζούς – στα ίχνη των Μεγάλων Κομνηνών" του Ακύλα Μήλλα :
"Ο Bryer ταυτίζει τα Γόδαινα ή Γόδονα με το ταπεινό σήμερα χωριό Gumuskaya (δίπλα στα Κοτύλια) …"

➤ γενικά έχουμε διαπιστώσει την δυσκολία να βρεθούν, μελετηθούν, διασταυρωθούν και ταυτοποιηθούν στον χώρο τα Βυζαντινά κάστρα και αυτά των Μεγαλο-Κομνηνών. Είναι άκρως απαραίτητη η επιτόπια έρευνα. Τονίζουμε ότι το εν γένει θέμα έχει τεράστιο ενδιαφέρον και μάλλον μια καλή επιλογή για μεταπτυχιακό από τους νέους μας.

➤ από την σελίδα του πανεπιστημίου της Αργυρούπολης - εδώ :

Kodil Castle
Kodil Kalesi (Kodil Castle) is situated among mountains that surround the area north of Dibekli village. The castle stands on the old trade route to Trabzon, which suggests that one of its functions was to secure trade. The entrance to the castle is between two mountains and displays an interesting feat of creativity. Ruins on rocks around the castle belong to observation towers. There are steps (almost completely eroded), ruins of a building constructed according to a circular plan, and a historical cistern, all of which are worth viewing. 

από το βιβλίο "Τραπεζούς – στα ίχνη των Μεγάλων Κομνηνών"
δείτε σε κύκλο το χωριό Τσιμπρικά με την ονομασία Cimrikas.

σε σύγχρονο χάρτη φαίνονται τα κάστρα με αρίθμηση :
1. Άρδασας – Μεσοχάλδιον
2. Ζάνιχας ή Τσάνιχας ή Ζάγχας ή Τσάγχας
3. Κούκου ή Kov Kalesi
4. Άτρας
5. Κοτυλίων – στον παραπάνω χάρτη Kodil
6. Kandil

Τετάρτη, 24 Ιανουαρίου 2018

Βυζαντινά κάστρα & καστέλλια Χαλδίας - #04

➤ δεύτερη ανάρτηση με άρθρο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη και τίτλο "κάστρα & καστέλλια εν Χαλδία και Ματσούκα στον Πόντο". 
➤ δημοσιεύθηκε στην Ποντιακή Εστία, έτος 1956, τεύχος 115



Όπως γράφει ο συγγραφέας, τρία από αυτά τα επισκέφθηκε. Κάνουμε μια απόπειρα να τα εντοπίσουμε.

1. κάστρο Ζάνιχας
από το βιβλίο του συγγραφέα "γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν"
Ζάγχα ή Τσάγχα ή παλαιά Κάνις (σ. 61) : "... ύπερθεν αυτού υπάρχει επί αποτόμου βράχου, ύψους 500 μέτρων, ημικατεστραμμένον το εκφαντορικώς προβάλλον βυζαντινής εποχής διάσημον "φρούριον της Τσάνιχας", εν εκ των ιστορικών φρουρίων ..."

από το δίκτυο (GE Panoramio)
2. κάστρες Τσιμπρικά
η Τσιμπρικά είναι ένα χωριό κοντά στην Άρδασα. Δεν μπορέσαμε όμως να εντοπίσουμε ούτε το ακριβές σημείο του κάστρου ούτε και κάποια σχετική φωτογραφία να βρούμε. Πολύ κοντά βρίσκεται και το Μεσοχάλδιον. Είναι πιθανό αυτά τα δύο κάστρα να είχαν κάποια μορφή συνεργασίας.

update : δεν υπήρχε κάστρο εδώ, λάθος του Κανδηλάπτη, υπάρχει κάστρο στην επόμενη κοιλάδα, το κάστρο των Κοτυλίων, ανάρτηση μας εδώ


3. Πίρ-Αχμέτ
από το βιβλίο του Κανδηλάπτη : "Πιρ-αχμέτ (το) Τουρκ. χωρίον επί της οδού Αργυρουπόλεως - Ερζιγγέν και σταθμός καραβανίων με 25 οίκ." Εντοπίσαμε το χωριό όχι όμως το κάστρο. Αν κάνετε την διαδρομή (με Google Maps - street view) θα δείτε ότι σε μερικά σημεία υπάρχει στενό πέρασμα. Ότι πιό ιδανικό για να τηθεί" κάποιο κάστρο ή μετερίζι. Κάποιες φωτογραφίες αναγνωστών δείχνουν κάτι σχετικό, μερικές με τίτλο "Kale ..."

update : το κάστρο είναι νοτιότερα από τον οικισμό Πιρ-Αχμέτ. Είναι το κάστρο του Κούκου, ανάρτηση μας εδώ

από το street view του Google maps

Σάββατο, 20 Ιανουαρίου 2018

Τετάρτη, 17 Ιανουαρίου 2018

Ρωμαϊκή Μικρά Ασία & Πόντος

➤ βρήκαμε στο δίκτυο ένα βιβλίο στα Αγγλικά με τίτλο Atlas of Classical History. Είναι έκδοση του 1985, σελίδες 224, συγγραφέας Richard J.A. Talberd
➤ από αυτό το βιβλίο που περιλαμβάνει και την Μικρά Ασία αναρτούμε μία μόνο σελίδα και τον χάρτη του Ρωμαϊκού Πόντου δηλ. της περιόδου της Ρωμαϊκής κυριαρχίας ολόκληρης της περιοχής
➤ παρατηρήστε τις ονομασίες με κίτρινο που είναι οι γνωστές μας πόλεις και με τα άλλα χρώματα οι λιγότερο γνωστές έως σε μας άγνωστες
➤ μια πόλη που είχε στρατηγική θέση και σημασία ήταν τα Σάταλα - περισσότερα εδώ
➤ να σημειώσουμε επίσης ότι στο δίκτυο υπάρχει αυτή η σελίδα που αφορά τον Ελληνο - Ρωμαϊκό κόσμο.



➤ ο παρακάτω χάρτης είναι από την ανάρτησή μας σύντομο ιστορικογεωγραφικό οδοιπορικό #1

Τρίτη, 16 Ιανουαρίου 2018

οι κρυφοχριστιανοί Σταυριώτες

➤ ακόμα ένα άρθρο για τους κρυφοχριστιανούς
➤ είναι από το Μακεδονικό Ημερολόγιο του 1984 και το υπογράφει ο Ελισαίος Χ. Μουρατίδης
 διαβάζουμε για πρώτη φορά τα :
     • #1 : οι κάτοικοι του Σταυρίν ήταν 33.000 άτομα το 1924 - υπερβολικό / ατεκμηρίωτο.
     • #2 : ο αφανισμός 5.000 κρυφών μέσα στην "απρόσιτη γαλαρία" από έλλειψη οξυγόνου - δεν αναφέρει ο αρθρογράφος την πηγή αυτής της πληροφορίας. ποιός/ποιοί το έγραψαν, σε ποιό έγγραφο-βιβλίο-κείμενο. Δεν θυμόμαστε ο Δ.Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) να αναφέρει κάτι σχετικό. Φυσικά όποιος γνωρίζει παρακαλώ ας σχολιάσει
➤ άλλες σχετικές αναρτήσεις μας για τους κρυφούς του Σταυρίν :  1   -  2   -  3 




Πέμπτη, 11 Ιανουαρίου 2018

παροιμίες - γνωμικά από την μάνα ...

➤ όλοι οι Πόντιοι της πρώτης γενιάς, είχαν μια ευχέρεια στις παροιμίες και στα γνωμικά. Για κάθε πράμα, γεγονός της ζωής, για ζώντες και τεθνεώτες, για τα ζωντανά τους, είχαν την κατάλληλη παροιμία. Να μερικές που θυμάμαι που τις έλεγε η γιαγιά μου η Σαμψούντια, από το χωριό Κογιουμτζάντων, κοντά στην Γαράτουσλα, στα ριζά του Αγιού τεπέ. 


"θα καπνίζετε ασο μάτι(ε)α΄μ"
"εκάπνιξαν τ΄ομμάτα ΄τ = ο καπνός ο ερεθίζων τους οφθαλμούς προκαλεί δάκρυα, όθεν μεταφορικά δι ΄άνθρωπον δακρύοντα εξ επιθυμίας να ίδη προσφιλές πρόσωπον". - Αυτήν την φράση την έλεγε στα εγγόνια της, σε μας, όταν θα μετακομίζαμε για μόνιμη εγκατάσταση στην Αθήνα, το 1964.

"και το χώμα πολλά έν, αλλά το φίδ ζυείζ ζυείζ και τρώει"
Και το χώμα πολύ είναι αλλά το φίδι το ζυγίζει και το τρώει.
Την παροιμία αυτή την έλεγε την περίοδο της κατοχής στα παιδιά της. Παντού επικρατούσε πείνα και δυστυχία λόγω κατοχής (περίοδος 1941-44). Βέβαια η ίδια γνώρισε την πείνα πολύ πιο νωρίς, στα βουνά του Δυτικού Πόντου, μαζί με όλο τον Ελληνικό πληθυσμό της περιφέρειας Σαμψούντας-Πάφρας. Ήταν η περίοδος της ένοπλης αντίστασης στους Τούρκους (1916-24).

"παιδί ας έν και ασά τσαμούρα ας έν"
Ας είναι να έχει κάποιος παιδί κι’ας είναι και από λάσπη. - Αυτή η παροιμία αναφερόταν για το πόσο πολύτιμο είναι να έχει κάποιο ζευγάρι παιδιά.

"περεκεσκέκια μη μιλάς" μη μιλάς άσκοπα, μη λες ανοησίες

"σολούχ κι πέρτς" αναπνοή δεν παίρνεις

"τ' ανθρωπί το πετσί κι φορίεται και το κρέας κι φαϊεται"

➤ ο πατέρας της έλεγε : "...την ημέρα που δουλεύουμε πάει στο κράτος (φόροι), μόνο ότι δουλεύουμε τη νύχτα είναι για μάς" - φυσικά μιλούσε για τον Πόντο, δεν γύρισε ποτέ από τα αμελέ ταμπουρού ...