Πέμπτη, 31 Αυγούστου 2017

η γνώμη των Ποντίων για τα άλλα έθνη #2

➤ δεύτερο μέρος του άρθρου "ιδέαι των Ποντίων περί των άλλων εθνών" του Παντελή Μελανοφρύδη
➤ από τα ΧτΠ, 1944, τ. 11-12
αναφέρονται εν συντομία 21 εθνότητες
να σημειώσουμε ότι για τους Λαζούς έχουμε αναρτήσεις εδώ και εδώ
με τους Τσερκέζους η σχέση των Ρωμιών υπήρξε άψογη. Στον Δ. Πόντο υπήρξαν τροφοδότες σε οπλισμό και τρόφιμα των αντάρτικων ομάδων - περισσότερα εδώ
 
Τσερκέζοι ή Κιρκάσιοι (από το δίκτυο)

Τετάρτη, 30 Αυγούστου 2017

"οι ρίζες μας" των Κωνσταντινιδαίων ...

➤ πατέρας και θυγατέρα έγραψαν ένα άριστο βιβλίο. σε κερδίζει από την πρώτη στιγμή με το τεράστιο σχήμα του που θυμίζει λεύκωμα. άψογη εκτύπωση, χαρτί, σελιδοποίηση, φωτογραφίες. τεράστιο, 390 σελίδες. υλικό : από μια πρώτη και γρήγορη ματιά είναι πολύ καλό, ειδικά για τους Κιμισχαναλίδες δεν πρέπει να λείπει από το σπιτικό τους. το παραλάβαμε σήμερα. κοστίζει 20 € + ταχυδρομικά και το προτείνουμε ανεπιφύλακτα. θα επανέλθουμε με αναρτήσεις
➤ είναι ιδιωτική έκδοση και μάλλον πρέπει να επικοινωνήσετε με τους ίδιους. έχουν σελίδα στο fb
➤ το βιβλίο έχει ένα χάρτη της περιοχής Αργυρούπολης ο οποίος δυστυχώς είναι τυπωμένος σε δυο σελίδες και έτσι "χάνετε" πολύτιμη πληροφορία στην ραφή του βιβλίου. εάν οι συγγραφείς τον έχουν σε ψηφιακή μορφή, πράγμα πολύ πιθανό, τους παρακαλώ να μου τον στείλουν με e-mail.


η γνώμη των Ποντίων για τα άλλα έθνη #1

➤ σε δύο συνέχειες το άρθρο "ιδέαι των Ποντίων περί των άλλων εθνών" του Παντελή Μελανοφρύδη
➤ από τα ΧτΠ, 1944, τ. 11-12
➤ στο δεύτερο μέρος αναφέρονται οι Αρμένιοι, Κούρδοι, Τσαπνήδες, Κιζίλμασήδες κλπ.
➤ μάλλον πολλοί που θα διαβάσουν το άρθρο αυτό θα έχουν ενστάσεις ...


Τρίτη, 29 Αυγούστου 2017

ο "τρελόπαπας" του Κιρετσούχ της Ορντούς

1η δημοσίευση

➤ ο Παναγιώτης Γ. Μακρίδης από το χωριό Κιρετσούχ των Κοτυώρων είναι ένας νεαρός παπάς αλλά και δάσκαλος στα γύρω χωριά
➤ δεν συμβιβάζεται, παίρνει το όπλο και περιδιαβαίνει τα χωριά της περιοχής. Δημιουργεί ανταρτο-ομάδα …
➤ διαβάστε πως φέρθηκε στον Λαζό Σαρήχασαν και τι κατάληξη του επεφύλαξε !!!
➤ δείτε στην σελίδα 130 με τι διπλωματία κινήθηκε "για να μείνουν ανεύθυνοι" οι χωρικοί
➤ ο ανταρτόπαπας μετά την ανταλλαγή βρέθηκε στο Σοχούμι. Δεν μας γράφει την μετέπειτα πορεία του. Όποιος γνωρίζει κάτι σχετικό παρακαλούμε να σχολιάσει
➤ από το βιβλίο του Ιωακείμ Ι. Σαλτσή "χρονικά Κοτυώρων"






Δευτέρα, 28 Αυγούστου 2017

Γιώργου Ανδρεάδη, οι κλωστοί #4

➤ τέταρτο και τελευταίο μέρος από το βιβλίο "οι κλωστοί" του Γιώργου Ανδρεάδη.
➤ φώτο κάτω ο Χ'' Ιωάννης Φωστηρόπουλος, γενάρχης της οικογενείας των τραπεζιτών της Τραπεζούντας, από την Ίμερα
διαβάστε παρακάτω τα συμπεράσματα του Γ.Α.
➤ πρώτο μέρος  εδώ - δεύτερο  εδώ - τρίτο εδώ 


1. Ο προ...... πάππος του Γ.Α., ο μολάς Μολάσλεϋμαν πεθαίνει ξαφνικά στην Τραπεζούντα το 1843. Ενταφιάζεται σε Μουσουλμανικό κοιμητήριο. Δείτε πως αργότερα οι Χριστιανοί μετέβαιναν στο κοιμητήριο για να μνημονεύσουν τους νεκρούς τους.


 2. ο Γιώργος Ανδρεάδης καταλήγει σε μερικά συμπεράσματα.


Γιώργου Ανδρεάδη, οι κλωστοί #3

➤ τρίτη ανάρτηση μας από το βιβλίο του Γιώργου Ανδρεάδη "οι κλωστοί"
γάμοι μεταξύ κρυφών και μουσουλμάνων
➤ πρώτη  εδώ - δεύτερη εδώ

Κυριακή, 27 Αυγούστου 2017

Γιώργου Ανδρεάδη, οι κλωστοί #2

➤ δεύτερη ανάρτηση μας από το βιβλίο του Γιώργου Ανδρεάδη "οι κλωστοί" - πρώτη εδώ
➤ ένα κεφάλαιο του βιβλίου είναι για την αυτοκρατορία των Κομνηνών και εδώ κάνει αναφορά στον Ισπανό περιηγητή Ruy González de Clavijo (άρθρο wikipedia εδώ ) ο οποίος πέρασε από την Τραπεζούντα το 1403
δίνουμε επίσης δύο σελίδες από το βιβλίο του Ισπανού περιηγητή το οποίο υπάρχει στα Αγγλικά σε ψηφιακή μορφή - εδώ
καλό θα ήταν κάποιος ή κάποια από τους συμπατριώτες μας Πόντιους να μεταφράσει τις σελίδες που αναφέρονται στον Πόντο (περίπου 25) και να τις αναρτήσει στην σελίδα του. Θα το κάναμε εμείς αλλά δεν γνωρίζουμε καλά Αγγλικά ...

Ruy González de Clavijo

Γιώργου Ανδρεάδη, οι κλωστοί #1

➤ μετά από πολλά χρόνια ξαναδιαβάζω το βιβλίο "οι κλωστοί – tenesur" του Γιώργου Ανδρεάδη. Μέσα σε 122 σελίδες έχουμε μια πλήρη εικόνα των κλωστών κυρίως της περιοχής Κρώμνη - Βαρενού. Θα βάλουμε 2-3 αναρτήσεις από αυτό το βιβλίο. Πρώτα όμως θα σας διηγηθώ μια προσωπική εμπειρία. Θα ήταν το 1994 ή κάπου εκεί όταν πήγαινα στις ομιλίες του ΓΑ όπου τον καλούσαν. Το έχω γράψει σε άλλη μου ανάρτηση εδώ 

➤ μια από τις ομιλίες του Γιώργου ήταν σε ένα Ποντιακό σύλλογο των Νοτίων προαστίων της Αθήνας. Εκεί θα μιλούσε και θα ανέλυε το φαινόμενο των κλωστών. Πριν δώσει τον λόγο στον ομιλητή, η πρόεδρος του συλλόγου τον καλωσόρισε, μας καλωσόρισε και μας προετοίμασε για το θέμα αλλά από τα λόγια της φάνηκε ότι θα μιλήσει για την "κλωστή" που μας δένει με το παρελθόν. Όταν ανέβηκε στο βήμα ο Γιώργος την "έσφαξε με το γάντι". Μία/ένας πρόεδρος συλλόγου όφειλε και οφείλει να ξέρει βασικά στοιχεία της Ποντιακής ιστορίας. Το τικ και η σουρβά κι' κανίνταν ...
  • Γιώργου Ανδρεάδη, οι κλωστοί
  • 1993
  • εκδόσεις Γόρδιος
  • σελ. 122
➤ μεγάλο τμήμα του βιβλίου είναι το γενεαλογικό δένδρο του ΓΑ. Ο Μολάσλεϋμάν (1760-1843) είναι ο γενάρχης των Ανδρεάδιδων. Να τι γράφει …

Σάββατο, 26 Αυγούστου 2017

Τόνγιαληδες και Αχτζαπατλήδες ...

από το βιβλίο ντοκουμέντο (του 1965) του Ιωάννη Παπαδόπουλου - ανάρτηση μας με ημερολόγιο, αποσπάσματα, χάρτη πορείας κλπ. εδώ
ο Ι. Παπαδόπουλος και άλλοι 12 Ρωμιοί μουσικοί αποτελούν την μπάντα που συνοδεύει το κτήνος, τον τοπάλ οσμάν. Εφτά μήνες ακολουθούν το ασκέρι του κουτσού. Κάποτε φτάνουν στην Άγκυρα και γίνεται η υποδοχή τους. Οι Τόνγιαληδες και Αχτζαπατλήδες χορεύουν τον "Σέρρα-λάζικον" χορό μπροστά στον Μουσταφά ...
σίγουρα εξισλαμισθέντες δικοί μας, φυσικά τα εγγόνια τους σήμερα δεν φταίνε σε τίποτα για τις επιλογές εκείνων, απλά να γνωρίζουμε ...

Παρασκευή, 25 Αυγούστου 2017

Παντέλ Αγάς - Παντελής Αναστασιάδης #2

1η δημοσίευση

➤ δεύτερη ανάρτηση μας για τον Παντέλ Αγά και το σημαντικό βιβλίο του "μνήμες του Ποντιακού έπους" -πρώτη εδώ
➤ το βιβλίο έχει δύο μεγάλα κεφάλαια
➤ (#1) το πρώτο το γράφει ο Θεοφάνης Μαλκίδης και είναι μια εισαγωγή στον Ποντιακό αντάρτικο που περιλαμβάνει πλήθος αποσπασμάτων από άλλα βιβλία. Στην σελίδα 55 αναφέρει για μία αποτυχημένη προσπάθεια κατάληψης της Σαμψούντας τον Δεκέμβριο του 1916 και επικαλείται βιβλίο του Π. Ενεπεκίδη. Δεν το διαβάσαμε πουθενά αλλού και δεν έχουμε το βιβλίο του Ενεπεκίδη για να δούμε την περιγραφή του ιδίου. Μένει να το ερευνήσουμε. Όποιος έχει υπόψη του κάτι σχετικό, στα σχόλια ...
➤ το δεύτερο μέρος είναι οι μνήμες του ίδιου του Παντέλ Αγά και καταλαμβάνουν αρκετές σελίδες του βιβλίου (από 87 έως 263). 
(#2) στην σελίδα 93 αναφέρει για την μετάβαση που έκανε ο ίδιος και ο Ιστύλ Αγάς στην Τραπεζούντα. Μάλλον ήταν τον Ιούνιο του 1915 ή του 1916 γιατί ο Παντέλ Αγάς βγήκε στο βουνό το 1914 σε ηλικία 18 ετών. Και ενώ θα περιμέναμε να γράψει τι ακριβώς έκανε στην Τραπεζούντα, για ποιο σκοπό πήγε, ποιους είδε και να αναφερθεί έστω συνοπτικά, δεν μας λέει τίποτα. Είναι απορίας άξιον ...
➤ το 1992 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Γιάννη Καψή "η μαύρη βίβλος". στο 2ο μέρος ο Καψής είχε όλο το χειρόγραφο του Παντέλ Αγά το οποίο του το είχανε στείλει οι απόγονοι του. Αμέσως παρακάτω είναι η εισαγωγή που έγραψε ο Καψής για τον Καπετάνιο.

εισαγωγή Γιάννη Καψή

 #1 : κατάληψη Σαμψούντας ...
 #2 : μετάβαση στην Τραπεζούντα

Παντέλ Αγάς - Παντελής Αναστασιάδης #1

1η δημοσίευση στις 17.5.2015

➤ Παντελής Αναστασιάδης (Παντέλ Αγάς) - από το Τσιμενλή Σαμψούντας
➤ μνήμες του Ποντιακού έπους 1913-1922
➤ εκδ. Ενωμένη Ρωμηοσύνη
➤ 2010, σελ. 280

➤ Περίληψη
Το βιβλίο αποτελεί δημοσίευση του πλήρους κειμένου του ημερολογίου του καπετάνιου του αντάρτικου στον Πόντο Παντελή Αναστασιάδη (Παντέλ- Αγά).
Το χειρόγραφο εντάσσεται στα ελάχιστα σωζόμενα απομνημονεύματα των ανταρτών του Πόντου, στα οποία καταγράφηκε η δραστηριότητα των μαχητών σωτηρίας.


Το πυκνογραμμένο χειρόγραφο, αποτελεί μία σημαντικότατη μαρτυρία ενός νέου ανθρώπου - όταν βγήκε στο βουνό ο Παντελής Αναστασιάδης ήταν μόλις 18 ετών - που συμπυκνώνει την δράση της ποντιακής αντίστασης. Μετά από την απειλή για τη ζωή του ένας νέος άνθρωπος, ανεβαίνει στο βουνό, αγωνίζεται, πολεμάει, διασώζει γυναικόπαιδα και μέσω Ρωσίας, όπως αρκετοί άλλωστε συμπολεμιστές του, έρχεται στην Ελλάδα. Εκεί διασώζει ένα μέρος της ταυτότητάς του, της ιστορίας του Ελληνισμού του Πόντο, όπως αναφέρει ο Π. Αναστασιάδης "η αφήγησις αύτη δυνατόν να μην έχει γραφεί εις λογοτεχνικόν ή ιστορικόν ύφος νομίζω, πλην όμως έχει ιστορικήν αξίαν καθ΄ όσον πληροί τον μεγαλύτερον όρον των ιστορικών γεγονότων. Είναι αυθεντική. Καθ’ όσον των περιγραφόμενων συμβάντων δεν είμεθα ακροαταί ή απλοί θεαταί αλλά ήρωες".
Το χειρόγραφο δίνει τη δυνατότητα στις νέες γενιές να γνωρίσουν ένα μεγάλης αξίας μέρος της ελληνικής ιστορίας, που συνδέεται με την αντίσταση στη βία και της διάσωσης των πιο ευάλωτων κομματιών του ελληνικού λαού. Επίσης με την έκδοση του χειρογράφου υπάρχει η προσμονή και η ευχή, να αναδειχθούν και άλλες τέτοιες μαρτυρίες για την ζωή και το θάνατο, την αντίσταση και την ελπίδα, για τη συνέχεια των Ελλήνων του Πόντου. Όπως ανέφερε και ο Παντελής Αναστασιάδης "θα ηθέλαμεν αισθανθή μεγάλην ηθικήν ικανοποίησιν αν παρουσιασθούν άλλοι οίτινες ασχολούμενοι με το θέμα τούτο προσφέρουν κάτι το τελειότερον".

Ο Παντελής Αναστασιάδης γεννήθηκε το 1896 στο χωριό Τσιμενλή νοτιο-ανατολικά της Σαμψούντας και περίπου 12 χιλιόμετρα από αυτήν. Ο πατέρας του ήταν ο Λάζαρος Αναστασιάδης και η οικογένειά του είχε έξι αγόρια, τον Ισαάκ, το Σταύρο, τον Παναγιώτη, που απαγχονίστηκε στην Αμάσεια το 1921, τον Αριστόβουλο, τον Ιερεμία και τον Παντελή. Ο Π. Αναστασιάδης πήγε στο δημοτικό σχολείο του Τσιμενλή και στη συνέχεια μέχρι την 5η Γυμνασίου στη Σαμψούντα, όπου ζούσε μαζί με τον αδελφό του Παναγιώτη. Το γυμνάσιο δεν το τελείωσε γιατί το 1914 μαζί με τέσσερις άλλους φίλους του κάνοντας βόλτες με τα άλογά τους έξω από το δικαστήριο της πόλης, ενόχλησαν τους δικαστές, οι οποίοι διέταξαν να εκτελεστούν τα μέχρι το πρωί τα πέντε παιδιά. Οι οικογένειες των τριών παιδιών ειδοποιήθηκαν και σώθηκαν, δεν έγινε όμως το ίδιο και με τα άλλα δύο τα οποία βρήκαν και τα σκότωσαν οι Τούρκοι. Κατά τη διάρκειά της συμμετοχής του στο αντάρτικο, ο αδελφός του Παντελή Αναστασιάδη Ιερεμίας μαζί με άλλους 27 νέους πήγε στη Σαμψούντα για να αγοράσουν αλεύρι και αλάτι, ωστόσο σκοτώθηκαν και το κεφάλι του Ιερεμία καρφώθηκε από τους Τούρκους, όπως συνηθιζόταν, σε ένα πάσσαλο πιστεύοντας ότι ήταν ο Παντελής, αφού τα δύο αδέλφια έμοιαζαν πολύ. Από την ομάδα των νέων σώθηκαν μόνο τρεις, μεταξύ των οποίων και ο Σάββας Χατζηιωαννίδης, ο οποίος μετά έζησε στο Ποντολίβαδο Καβάλας.

Το κείμενο αποτελεί μία σημαντική μαρτυρία για το αντάρτικο στον Πόντο και ειδικότερα στην περιοχή κυρίως της Σαμψούντας, της Πάφρας, της Έρπαας και της Αμάσειας. Είναι γραμμένο σε απλή και κατανοητή γλώσσα, αλλά ταυτόχρονα ο Π. Αναστασιάδης χρησιμοποιεί τις σημαντικές γνώσεις που αποκόμισε από τη φοίτηση του στο Γυμνάσιο, μέχρι την ημέρα που η απόφαση για τη δολοφονία του, τον οδήγησε στο αντάρτικο. Ο Παντελής Αναστασιάδης είναι σαφής και με μεγάλη συντομία και ακρίβεια δίνει στοιχεία για πολλές παραμέτρους της ποντιακής αντίστασης και γενικότερα της ιστορίας των Ελλήνων του Πόντου. Είναι μία ασφαλής πηγή πληροφοριών, από ένα αυτόπτη των γεγονότων και πρωταγωνιστή τους.


Η αξία του κειμένου δεν μπορεί να αποδοθεί με λίγες λέξεις, η μαρτυρία ενός ανθρώπου που έζησε και δημιούργησε ένα μέρος του έπους του ποντιακού αντάρτικου είναι αναμφισβήτητα σημαντική. Είναι μία αφήγηση που μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη σε όσους ανθρώπους αναζητούν την αλήθεια.


(το παραπάνω κείμενο είναι από το δίκτυο)

Πέμπτη, 24 Αυγούστου 2017

λέγαμε Ελλάδα και θαρρούσαμε πως ήταν εκκλησία …

➤ το παρακάτω κείμενο είναι από την ιστοσελίδα "ένωση Μακεδόνων Κερκύρας" - εδώ - αλλά η πηγή είναι ο Ε' τόμος της "Εξόδου" του ΚΜΣ
➤ η μαρτυρία είναι της Ανατολής Ερμείδου από την Τέρελη της Κερασούντας
➤ θέλουμε εδώ να τονίσουμε ότι η λέξη Ελλάδα ήταν άγνωστη στα λαϊκά στρώματα. Μόνο οι λόγιοι, οι μαθητές, οι κάπως εγγράμματοι παπάδες κλπ. είχαν γνώση
➤ όλοι οι άλλοι ήταν Ρωμιοί. Δείτε παρακάτω τι γράφει ο Γ.Θ. Κανδηλάπτης :

➤ Ρούμ : έτσι ονόμαζαν οι Τούρκοι, Άραβες κλπ. την Ελληνοβυζαντινή αυτοκρατορία και τους Έλληνες κατοίκους της. Οι Τούρκοι, κατά τα τελευταία έτη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ονόμαζαν τους μεν Έλληνες το γένος, υπηκόους της Οθωμ. αυτοκρατορίας Ρούμ, τους δε Έλληνες της ελεύθερης Ελλάδας Γιουνάν. Επί Βυζαντινής αυτοκρατορίας οι Έλληνες αυτοαποκαλούντο Ρωμαίοι ή Ρωμιοί. Το "Ρωμαίος" και "Ορωμαίος" (από τη συνεκφορά μετά του άρθρου Ο) αποτελούσε το εθνικό όνομα του Έλληνα κατοίκου του Πόντου. 
     • Γ.Θ. Κανδηλάπτης "γεωγραφικός και ιστορικόν λεξικόν ..."



➤ λέγαμε Ελλάδα και θαρρούσαμε πως ήταν εκκλησία …
   • μαρτυρία Ανατολής Ερμείδου (Αθήνα)
   • από την ΕΜΠ η Χαρά Λιουδάκη, 1962

Γεννήθηκα στην Τέρελη (21,5 χλμ. νότια-νοτιοανατολικά της Κερασούντας) στα 1887. Ο πατέρας μου ήταν από το Τσαγράκ. Κατέβηκε από εκεί, εγκαταστάθηκε στην Τέρελη και άνοιξε σιδεράδικο. Ντεμιρτζής ήταν. Έντεκα ψυχές ήμασταν στο σπίτι μας. Στο σχολείο δεν πήγα. «Τα κορίτσια τι τα θέλουνε τα γράμματα;» έλεγε ο πατέρας μου. Βοηθούσα στις δουλειές του σπιτιού. Παντρεύτηκα πολύ μικρή. Δεκάξι χρονών ήμουνα, δεν ήμουνα . «Να πεθάνει ο άντρας μου», έλεγα, «να πάω στη μάνα μου». Απλοί άνθρωποι ήμασταν, δεν είχαμε πονηριές.

Τώρα, με τον άντρα μου μείναμε στην Τέρελη, Χαράλαμπο Ερμείδη τον λέγανε. Ήταν δάσκαλος και είχε και εμπορικό. Όλα χαθήκανε. Όλα μας τα πήρανε οι Τούρκοι, όλα. Όλα τα αφήκαμε και φύγαμε. Τον άντρα μου τον σκότωσαν. Ήταν δάσκαλος και σα δάσκαλος πρωτοστατούσε και μάζευαν χρήματα και τα έστελναν εδώ στην Ελλάδα. Ποιος ήτανε εδώ, εμείς δεν ξέρουμε. Λέγαμε Ελλάδα και θαρρούσαμε πως ήταν εκκλησία. Τη σκεφτόμασταν και δουλεύαμε γι’ αυτήν. Γι’ αυτό πιάσανε τον άντρα μου μαζί με άλλους και τον σκοτώσανε ένα-δυο χρόνια πριν από την εξορία.

Άη Βασιλειού παραμονή, εμένα, χήρα με τέσσερα παιδιά, με βγάλανε στο δρόμο {…} Με ξεχώρισαν από τους συγχωριανούς μου. Αυτοί είχαν άντρες, επαγγελματίες άντρες, που θα δούλευαν για λογαριασμό τους. Εγώ τι να τους κάνω, μια χήρα γυναίκα με τέσσερα ανήλικα μωρά. Νύχτα, παραμονή Άη Βασιλειού το 1916, κλείδωσα το σπίτι, πήρα μόνο ένα παπλωματάκι, τύλιξα το μωρό μου -τριών χρονών μωρό κορτσόπον ήτανε-, πήρα και τα άλλα τρία παιδιά μου, τους είπα να με κρατούν από το ρούχο μου για να τρέχουν κοντά μου, έβαλα το κλειδί στην τσέπη και πάγω. Πάγω, κι ο τσαρμαντάς ξοπίσω ακολουθά να μην τους φύγω. Κι έχω πάντα το μωρό στην αγκαλιά και τ’άλλα ακολουθούν. {…}

Ήταν χειμώνας, ένα μέτρο το χιόνι. Οι στρατιώτες οι Έλληνες το ανοίγανε για να περάσουμε. Εγώ έμενα πίσω, τρεις ώρες πίσω από το σεφκιέτ. Σήκωνα κι έσερνα παιδιά. Κάποτε ο τσανταρμάς με λυπότανε. Έβλεπε τα παιδιά, έπαιρνε ένα στην αγκαλιά του, τ’άφηνε όμως κοντά στο σταθμό, να μην τον δούνε οι άλλοι και βρει μπελά. Μιαν άλλη μέρα έφτασα πάλι εκεί που ήταν το σεφκιέτ. Τόπος δε βρέθηκε να κάτσω. Ήταν τα πόδια μου πρησμένα από το δρόμο. Κάθισα μέσα στα νερά κι έβαλα δίπλα μου και τα μικρά μου παιδιά. Ο Τούρκος, που εγύριζε με το φανάρι με είδε. Με λυπήθηκε. «Σήκω, κακομοίρη, από τα νερά» Σηκώθηκα, πήρα και τα παιδιά. Μας πήρε και μας πήγε σε έναν αχυρώνα. {…}

Μας ανακάτεψαν με άλλα χωριά. Κάποτε το μωρό μου από την πείνα και το κρύο πέθανε. Το κρύο κορμί του ακουμπά στο στήθος μου. Πορπάναμε, πορπάναμε και το νεκρό παιδί μου το έχω πάντα στην αγκαλιά μου. Που να το αφήσω, να μου το φάνε τα σκυλιά. Αργά το βράδον φτάσαμε σε ένα ρωμέικο χωριό. Τέσσερα γρόσια πήρε ένας Ρωμιός και πήγε να το θάψει. Τ’ άφησα και κλαίω…..

Πορπάναμε, πορπάναμε, πορπάναμε! «Λίγο ψωμόπον, λίγο ψωμόπον», ζητά το αγοράκι μου των δώδεκα χρονών, κι εγώ που να το βρω. Βάζω νερό ζεστό στο πιάτο. «Ελάτε, φάτε παιδιά». Αυτά τους έκανα για να τα ξεγελάσω. Και φτάσαμε στην άνοιξη. Κι ανοίγουνε τα δέντρα. Κι εμείς επέσαμε όλοι στα τρυφερά τους φύλλα. Τρώμε τα φύλλα, τρώμε τα χορτάρια. «Σαν τα γίδια πέσανε πάνω στα δέντρα», λέει ο τσανταρμάς μα δε μας διώχνει.
Ήρθε η άνοιξη και φτάσαμε στο καλοκαίρι. Έπαιρνα ένα-ένα καλαμπόκι, έσπανα πάνω στην πέτρα κι έκανα φαϊ στα παιδιά. Που φύγαμε περάσαμε από Γαράσαρη, πήγαμε μέσα Σεβάς, Αμάσεια, γυρίσαμε πόλεις και χωριά {…}

Δυο Πάσχα κι ένα καλοκαίρι ακόμα κάναμε στα βουνά. Γυρίσαμε στην Κερασούντα με την ψυχή στο στόμα. Είχα χάσει το ένα παιδί στην εξορία, κινδυνεύω να χάσω και τα άλλα. Το ένα ήταν πρησμένο από το δρόμο και την πείνα. Μου πέθανε κι αυτό. Συ πλυσιματί το σκαφίδ’ το έβαλα και πήγα και το έθαψα στ’ αρμένικα νεκροταφεία. Τα δικά μας δε χωρούσανε πια….
Σταθήκαμε στην Κερασούντα. Έκανα χαμαλίκι και κοίταζα τα δυο παιδιά μου. Ύστερα ήρθε διαταγή από το Βενιζέλο να έρθουμε στην Ελλάδα. Δεν πιστεύαμε. «Δευτέρα Παρουσία», λέγαμε, «θα μας ρίξουν στη θάλασσα!». Με ένα τσουβάλι ψωμί μπήκα στο βαπόρι. Φτάσαμε στην Πόλη. Τότε στην Κερασούντα είχανε τον Οσμάν αγά. Ενώ ήμασταν στο λιμάνι, ήρθε και με το τούρκικο βαπόρι του χτύπησε το δικό μας. Δεν άντεξε το πλοίο κι έκανε μεγάλη τρύπα. Οι ναύτες έδωσαν σήμα και ήρθαν και μας άδειασαν.

Μετά, από την Πόλη με ελληνικά πλοία ήρθαμε στην Ελλάδα. Ένα μήνα γυρίζαμε στη θάλασσα. Γεμίσαμε ψείρα και οι περισσότεροι πέθαιναν. Μας έβγαλαν στο Βίδο, ένα νησάκι στην Κέρκυρα. Δεκαπέντε πηγάδια είχε, και τα στερέψαμε για να πλυθούμε! Και πεθαίναμε κάθε μέρα. Το νησάκι γέμισε μνήματα.

Μια επιτροπή ήταν εκεί κι αποφάσιζε που να μας στείλει. Η μητέρα μου φρόντισε και μας έστειλαν στην Αθήνα. Πήγα, αγόρασα ένα αντίσκηνο και ήρθαμε και το στήσαμε. Αρρώστησα. Όταν έγινα λιγάκι καλά, επήγα και δούλευα στα περιβόλια. Ανάστησα τα παιδιά μου. Μετά ξετσουμίσανε κι αυτά, δουλέψαμε και χτίσαμε μόνοι μας παράγκα και μπήκαμε. Ύστερα από είκοσι χρόνια μας έδωσαν αυτά τα σπιτάκια, ένα δωμάτιο και μια κουζίνα έξι άτομα. Από την ημέρα που τα πήραμε, τα εγγόνια μου, μεγάλα, κοιμούνται με τη μάνα και τον πατέρα τους. Εκείνος που τα έχτισε, κάθεται μέσα; Ούτε νερό είχαν, ούτε ηλεκτρικό.