Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017

ο χαιρετισμός παρά τοις Ποντίοις

➤ πως χαιρετιόντουσαν στον Πόντο ;
➤ από ένα πολύ καλό άρθρο του Παντελή Μελανοφύδη, θα δώσουμε μερικούς από τους χαιρετισμούς μεταξύ των Ρωμιών του Πόντου.
παρακάτω το άρθρο που δημοσιεύθηκε στα Ποντιακά Φύλλα, 1936, τ. 6 
  • καλημέρα – καλησπέρα δεν υπήρχε …
  • αντ’ αυτού είχαμε το "υϊαν κ’ ευλογίαν", η απάντηση συνήθως ήτανε "καλώς την ευλογίαν"
  • σε συνάντηση του Ρωμιού με εργαζόμενους ο χαιρετισμός ήταν "καλώς κάμνετε"
  • σε αυτούς που αναπαυόντουσαν μετά από την εργασία "καλώς αναπαίουστουν" ή «"αλώς κάθουστουν" ή «"αλώς ευωριάουστουν" γιατί κάθονταν στην ευόρα …
  • σε γάμο στην υγειά των νεονύμφων η ευχή ήταν "ογουρλία (1), γατεμλία (2), αμπέλια πολύκλαδα, να ζούνε, να συγερούνε" (1) ευτυχισμένα, (2) στερεωμένα και φυσικά το συγερούνε είναι να γεράσουν μαζί.
  • εάν κάποιος πήγαινε σε σπίτι και τους έβρισκε στο φαγητό, ο χαιρετισμός ήταν "έμνοστοι" δηλ. νόστιμοι, είθε το φαγητό σας να είναι νόστιμο. Η απάντηση συνήθως ήταν "ορίστε, έλα να τρώγωμεν".
και φυσικά μην ξεχνάμε τον απόλυτο χαιρετισμό ...


 
ΠΦ, 1936, τ. 6

Τρίτη, 30 Μαΐου 2017

Μελανθία - Μεσουδιέ

➤ 1η δημοσίευση 7.9.2016

➤ μια από τις λιγότερο γνωστές και συνάμα ελάχιστα τεκμηριωμένες περιοχές του Πόντου είναι η Μελανθία. Ελάχιστα στοιχεία μπορεί να βρει κανείς γι' αυτήν την την περιφέρεια και τα χωριά της,
➤ μάλλον κυκλοφορεί ένα βιβλίο που αναφέρεται στην περιοχή της Μελανθίας, το αναζητούμε ...
➤ δείτε την σελίδα της περιοχής στο fb εδώ
ανάρτηση μας "Μεσουδιέ - Καρασού" εδώ

από την Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού

➤ γνωμικά - παροιμίες - ιδιωματισμοί
➤ γλωσσικό ιδίωμα Μελανθίας


ΠΕ, 1978, τ. 19

το ολοκαύτωμα του Μπέϊαλάν Κοτυώρων

➤ δεκάδες ίσως και εκατοντάδες τα καμένα χωριά & άνθρωποι από κτηνάνθρωπους όπως ο Τοπάλ Οσμάν. Ένα τέτοιο υπήρξε το Μπεϊαλάν (ή Μπέη Αλάν) των Κοτυώρων,
όποιος έχει το σθένος διαβάζει τις επόμενες σελίδες. Η σκηνή είναι κλασική. Εγκλεισμός σε εκκλησίες ή σπίτια απειράριθμων Χριστιανών και εμπρησμός,
➤ η περιγραφή που ακολουθεί προέρχεται από τον 2ο τόμο του βιβλίου "νίκη χωρίς ρομφαία" του Σάββα Κανταρτζή,
➤ εδώ, στην περίπτωση του Μπεϊαλάν, έχουμε τους άνδρες του χωριού να έχουν κρυφτεί στο γειτονικό δάσος και να είναι αυτήκοοι μάρτυρες των όσων διαδραματίζονται μέσα στο χωριό,
και δεν βρίσκεται ούτε ένας να αρπάξει ένα τσεκούρι, μια πέτρα, κάτι... και να πάει να αντισταθεί. Πολύ δε περισσότερο, δεν υπάρχει ένας που θα τους ξεσηκώσει τους πάντες εναντίον του ασκεριού του κουτσού που καίνε τα παιδιά τους, τις γυναίκες, τις μάνες τους ...
... μον' κάθονται και κλαίνε τη μοίρα τους …

Κυριακή, 28 Μαΐου 2017

μικρό λεξικό : 3ο μέρος

➤ το 3ο μέρος του λεξικού από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
 

➤ 1ο μέρος εδώ
➤ 2ο μέρος εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

μικρό λεξικό : 2ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 31.3.2015

➤ το 2ο μέρος του λεξικού. Βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη.
➤ 1ο μέρος : εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Air Pontus #2 : Παραλιακός Δυτικός Πόντος - από Σινώπη μέχρι την Βώνα

➤ 1η δημοσίευση 3.2.2015

➤ μια από τις πρώτες πτήσεις με την Air Pontus
➤ να την ξαναθυμηθούμε ;
μάλλον πρέπει να την ξανακάνω ...

Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

μικρό λεξικό : 1ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 29.3.2015
➤ θα παρουσιάσουμε σε τρεις συνέχειες, το πολύ καλό (συνοπτικό) λεξικό από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ

οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Ιορδάνης Παμπούκης (1915 - 1985)

1η δημοσίευση στις 28.5.2016

➤ τον Ιορδάνη Παμπούκη τον γνώρισα. Θα ήταν περίπου το 1982 όταν μαζί με τον Βλάση Αγτζίδη τον επισκεφθήκαμε στο σπίτι του, στα προσφυγικά της οδού Σοφοκλέους & Σκοπευτηρίου στην Καλλιθέα
➤ στο γραφείο του, θυμάμαι με δέος την βιβλιοθήκη του, παντού βιβλία ...
➤ κουβεντιάσαμε, δηλ. τον ακούγαμε μόνο. Οι δυό μας αναφερθήκαμε και στην Οινόη του Πόντου
➤ ο Παμπούκης γεννήθηκε εκεί το 1915, ήταν δηλ. συντοπίτης με τον εκ πατρός παππού μου
➤ έγραψε πολλά άρθρα στα περιοδικά της πρώτης περιόδου καθώς και το βιβλίο "μύθοι της Οινόης του Πόντου"
➤ ο Παμπούκης είναι αυτός που πρωτοείπε το περίφημο "η ποντιακή γλώσσα δεν έχει το κουράγιο να πεθάνει". Ελπίζουμε, πασχίζουμε και πρέπει όλοι να κάνουμε να βγει αληθινή η ρήση του
➤ αναρτήσεις μας για την Οινόη του Πόντου : εδώ και εδώ 

από την εγκυκλοπαίδεια του
Ποντιακού Ελληνισμού - 11ος τόμος
από τον οδηγό "Αν. Πόντος"
της Infognomon

Τετάρτη, 24 Μαΐου 2017

Χρήστου Ν. Τσαρτιλίδη, "η Κρώμνη – από τον παππού στον εγγονό"

1η δημοσίευση στις 23.4.2015
 
βιβλίο του Χρήστου Ν. Τσαρτιλίδη, "η Κρώμνη – από τον παππού στον εγγονό" 
➤ είναι μια έκδοση 192 σελίδων του 2007 από τους αδελφούς Κυριακίδη
➤ παρακάτω δίνουμε μια μικρή εικόνα από το βιβλίο.

μοναστήρια & εκκλησίες στον Δυτικό Πόντο : εκκλησία της Παναγίας του Αγιαχλάλαν

➤ όλοι γνωρίζουμε για τα μοναστήρια και τις εκκλησίες του Ανατολικού Πόντου (ΑΠ). Σουμελά, Περιστερεώτας, Βαζελών, Γουμερά κλπ. Ο Δυτικός Πόντος (ΔΠ) δεν είχε εκκλησίες & μοναστήρια ; Και βέβαια είχε, δεν ήταν όμως τόσα πολλά και τόσο φημισμένα όσο αυτά του ΑΠ. Δεν θα προσπαθήσουμε να το ερμηνεύσουμε. Δεν είναι άλλωστε στις δυνατότητες μας.
➤ διαβάζουμε το βιβλίο του Νίκου Λαπαρίδη, "η Ματσούκα του Πόντου", σελ. 50. Αναφέρεται στα "μοναστήρια της Ματσούκας". Μεταξύ των άλλων λέει :

"προσωπική μας άποψη είναι ότι το ορεινό και απρόσιτο της χώρας προφύλαξε τη Ματσούκα και δεν επέτρεψε την τέλεια υποταγή της –όπως συνέβη στο Δυτικό Πόντο– και ως εκ τούτου τα ψηλά και απρόσιτα βουνά έσωσαν τη Ματσούκα, τον Χριστιανισμό και τα μοναστήρια".
➤ τούτο μόνο θα σχολιάσουμε, στο παραπάνω κείμενο του συγχωρημένου Νίκου Λαπαρίδη. Δεν καταλαβαίνουμε τι σημαίνει "τέλεια υποταγή" του Δ. Πόντου ...

          • λόγω έλλειψης μοναστηριών ;
          • χάθηκε ο Χριστιανισμός στον ΔΠ ; (είναι γνωστό ότι οι περισσότεροι αλλαξοπιστήσαντες και κρυφοί ήταν στον ΑΠ ενώ οι του ΔΠ επέλεξαν (όχι το σύνολο) τον Χριστιανισμό και άλλαξαν την γλώσσα τους, βλέπε περιοχή Πάφρας, Έρπαα κλπ.)
          • υποτάχθηκε ο ΔΠ στον Τούρκο δυνάστη ενώ η Ματσούκα ήταν ελεύθερη η μήπως εννοεί την Ρώσικη κατοχή ;
          • για ποια υποταγή μιλάει όταν το μεγαλύτερο και πολυπληθέστερο αντάρτικο εναντίον του δυνάστη ήταν ο Δυτικός Πόντος !!!
      ➤ και βέβαια δεν είναι έτσι τα πράματα. Μάλλον ήταν μια ατυχής έκφραση του συγγραφέα ίσως και λίγη υπεροψία ...


      Παναγία του Αγιαχλάλαν, περιφ. Σαμψούντας
      1.    από ΚΜΣ – αρχείο προφορικής παράδοσης
      Πληροφορητής : Αναστάσιος Ορφανίδης, χωριό Σταυρός Βεροίας
      Γεν. το 1882 – όταν έφυγε από τον Πόντο ήτανε 32 χρονών. Σήμερα είναι 86  χρονών (η συνέντευξη δόθηκε στις 19.9.1968)
      " ………………………..
      Αγιαχλάλαν είναι Τούρκικη λέξη (ayak=πόδι, alan=ανοιχτός χώρος, άπλωμα)
      Το χωριό είχε 50 οικογένειες των 10-15 νοματαίων κάθε σπίτι.
      Βουνά κοντά στο χωριό δεν είχε. Είχε πυκνά δάση, μεγάλα
      Κοντά στο χωριό είχε τσάϊ, (ποταμάκι) που ερχότανε από το Κιρέζτεπε.
      Από την Σαμψούντα απείχε 7-8 ώρες με το πόδι, ΒΑ από μας είτανε.
      Η δική μας εκκλησία ήτανε ξακουστή εκκλησία. Ήταν η εκκλησία ή Παναγία του Αγιαχλάλαν
      Τούρκοι και Χριστιανοί ξέραν το μεγάλο θαύμα.
      Στην γιορτή, τον 15-Αύγουστο, έρχονταν από πολλά Χριστιανικά χωριά. Κάναμε μεγάλο πανηγύρι. Ο κάθε οικογενειάρχης έδινε στην επιτροπή του χωριού το μερίδιο του. Κρέας, κότα, μπλιγούρι, αυγά, ότι μπορούσε. Βάζανε μεγάλα καζάνια, ψήνανε τα φαγιά και έτρωγε όλος ο κόσμος πού έρχονταν. Η διασκέδαση, χορός, όργανα, τραγούδια κρατούσε μέχρι την άλλη μέρα το πρωί. Ήταν πετροκτισμένη εκκλησία με κεραμίδια στη στέγη.
      …………………………….."


      Σημείωση : στον Ε' τόμο της ΕΞΟΔΟΥ του ΚΜΣ η αντίστοιχη σελίδα και μαρτυρία του Ορφανίδη δεν περιλαμβάνει τα παραπάνω τα οποία είναι από το χειρόγραφο που εμείς αντλήσαμε. Άλλη μια απόδειξη ότι δεν έχουν μεταφερθεί στο βιβλίο το σύνολο των αφηγήσεων. 

      2.    βιβλίο Δημοσθένη Κελεκίδη, απομνημονεύματα από το αντάρτικο του Πόντου


      από την ψηφιακή έκδοση του βιβλίου


      ➤ επικοινωνήσαμε με τον κ. Θωμά Περ. Αλεξιάδη ο οποίος έγραψε το θαυμάσιο βιβλίο 570 σελίδων, "Αμισός - Σαμψούς". Ο κ. Αλεξιάδης κατάγεται από εκείνα τα μέρη και έχει κάνει σχετική έρευνα για τους Ρωμιούς της περιοχής, τα χωριά τους, τον πολιτισμό τους. Μας έγραψε λοιπόν ένα κείμενο για την Παναγία του Αγιαχλάλαν.

      ➤ " ... ο Ορφανίδης καλά τα λέει και ο Κελεκίδης συμπληρώνει το κείμενο σωστά, εκτός του ότι την Εκκλησία της Παναγίας του Αγιαχλάλαν την ονομάζει Αγία Αχλάρα και εννοεί ότι ήταν μοναστήρι ή ότι υπήρχε τέτοιο όνομα αγίας. Ήταν η πιο διάσημη εκκλησία του δυτικού Πόντου, με πολλούς προσκυνητές από παντού. Τα κελιά που αναφέρει ήταν πρόχειρα παραπήγματα για τη διαμονή των προσκυνητών του Δεκαπενταύγουστου, αλλά και όποτε άλλοτε κάποιος ήθελε να επισκεφτεί τη Θαυματουργή Παναγία του Αγιαχλάλαν. Έλεγαν οι παππούδες ότι "έρχονταν άνθρωποι δεμένοι με αλυσίδες και έφευγαν καλά". Μέχρι το 2004 πήγαιναν Τούρκοι προσκυνητές τις νύχτες με τα μουλάρια, περιέφεραν τον άρρωστό τους τρεις φορές γύρω από την εκκλησία και έφευγαν. Όλα αυτά γίνονταν κρυφά. Το γεγονός αυτό το γνώριζαν όλοι οι σημερινοί κάτοικοι, και τελευταία στον αυλόγυρο της εκκλησίας έχουν κτίσει τζαμί, για να αποτρέψουν την επίσκεψη των μουσουλμάνων στην ερειπωμένη εκκλησία. Η καταγωγή των κατοίκων της περιοχής είναι από την όμορη Πάφρα, Παυρενοί, οι οποίοι μετακινήθηκαν στην περιοχή μετά τα Μεταρρυθμιστικά Διατάγματα Χάτι Σερίφ (1839) και Χάτι Χουμαγιούν (1856). Ο ελληνόφωνος Κελεκίδης προσπαθεί να ρίξει μομφή στους Παυρενούς, αλλά τέτοια γενναία παλληκάρια δε γνώρισε ο Πόντος".

      μάλλον είναι αυτή, μέσα στα δένδρα (από το Google Earth)