Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου 2017

Πάφρα η πολύπαθη

➤ του Ιάκωβου Κουλοχέρη : ο Ι.Κ. γεννήθηκε στην Άνω Αμισό του Πόντου το 1895 από φτωχή οικογένεια. Τελείωσε την Αστική σχολή της Άνω Αμισού και τρεις τάξεις από το Γυμνάσιο. Θα συνέχιζε ασφαλώς τις σπουδές του αν δεν μεσολαβούσαν οι ταραχές, οι εξορίες και οι διωγμοί του Ποντιακού λαού.
➤ πλήρης βιογραφία του υπάρχει στην εισαγωγή του βιβλίου του Ι. Κουλοχέρη "η Αμισός και τα πάθη της" για το οποίο θα κάνουμε ειδικό αφιέρωμα.
➤ αναφορά στον Ι. Κουλοχέρη σε άλλη ανάρτηση μας εδώ   

Ποντιακή Εστία - τόμος 1976

Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017

Βυζαντινά κάστρα Χαλδίας, το κάστρο του Κούκου - #06

➤ στην ανάρτηση μας για τα κάστρα, αναφερθήκαμε στο κάστρο του Πίρ Αχμέτ. Γράψαμε :

3. Πίρ-Αχμέτ

από το βιβλίο του Κανδηλάπτη : "Πιρ-αχμέτ (το) Τουρκ. χωρίον επί της οδού Αργυρουπόλεως - Ερζιγγέν και σταθμός καραβανίων με 25 οίκ." Εντοπίσαμε το χωριό όχι όμως το κάστρο. Αν κάνετε την διαδρομή (με Google Maps - street view) θα δείτε ότι σε μερικά σημεία υπάρχει στενό πέρασμα. Ότι πιο ιδανικό για να "στηθεί" κάποιο κάστρο ή μετερίζι. Κάποιες φωτογραφίες αναγνωστών δείχνουν κάτι σχετικό, μερικές με τίτλο "Kale ..." εδώ

➤ σήμερα προμηθευτήκαμε το εξαιρετικό δίτομο έργο 1000 σελίδων, "Τραπεζούς, στα ίχνη των Μεγάλων Κομνηνών".  [περισσότερα : εδώ ] Είναι ένα εργαλείο γι όποιον θέλει να μελετήσει τα κάστρα, τις εκκλησίες και τα μοναστήρια της ευρύτερης περιοχής Τραπεζούντα - Άρδασσα - Αργυρούπολη και νοτιότερα.

➤ στο βιβλίο αυτό λοιπόν βρήκαμε ότι το κάστρο που ο Κανδηλάπτης τοποθετεί στο Πιρ Αχμέτ, είναι νοτιότερα και ονομάζεται κάστρο του Κούκου. Επίσης δεν αναφέρει καθόλου το άλλο μεγάλο κάστρο της περιοχής, το Κετσί Καλεσί ή Κοάς, ή Κοασί ή Κουασί, που βρίσκεται πολύ κοντά στο χωριό Καλέ, πάνω στον δρόμο Αργυρούπολης - Μπαϊπούρτ. Τα δύο αυτά κάστρα ίσως ήταν τα σπουδαιότερα για την φύλαξη των νότιων συνόρων επί Κομνηνών.

η διακλάδωση του δρόμου παρακάτω από το σημείο που είναι το Πιρ Αχμέτ πάει
αριστερά προς Κελκίτ - Ερζιγκιάν και δεξιά προς Παϊπούρτ - Ερζερούμ.

δείτε τι γράφει η σελίδα του Πανεπιστημίου της Αργυρούπολης - εδώ


➤ κάστρο Κούκου :
Kov Castle
Kov Kalesi (Kov Castle) is in the central administrative district. As you take the turn to the village (formerly named Dağteke) on the highway between Gümüşhane and Erzincan, you arrive at the outskirts of the hill on which the castle stands. The castle stands on top a solid piece of rock which is 130 meters above the road level. Its highest point is at an elevation of 1,760 meters above sea level. Some records indicate that there used to be an antique city around it, a claim that has so far not been verified. There is a claim that this city was the lost city of Sadisa. Once again, the castle was built according to a plan that conforms to the land on which it stands; outer walls are supported by round, cornered, and triangular bastions. All constituent parts of the castle have become a united whole with the rock itself.

➤ κάστρο Κετσί :
Keçi Castle
Keçi Kalesi is on the road to Kale Bucağı. In Kiepert’s map, this structure is called “Konas”; local people also call it “Konanes”. The castle was built on a very steep rock. The castled has the name “Keçi” (goat) because of how difficult it is to climb up to the castle. There are two alternative routes, in the west and in the south. The one in the south is dangerous because it follows the rock face. Yet, there are many wall ruins on this route. These ruins, with window openings easily discernible, suggest that there used to be a settlement on the outskirts of the castle. The cave to the west of the castle resembles a shelter.
The castle structure does not follow a rigid plan; in most parts, it conforms to the land on which it stands and thus displays an organic development. Some sections of the outer wall were given a round shape, thereby resembling bastions. There are tall and powerful towers on the eastern and western façades.
Inside the castle, there are two building covered with vaulted support beams; these buildings are believed to have been used as dungeons as no light enters inside. Bayburt Kalesi (Bayburt Castle), too, possesses two building of the same sort.
It has been claimed that some secret paths from the castle to the valley below were used to carry water to the castle in times when it was under siege.

οι παρακάτω φωτογραφίες είναι από το δίκτυο (GE - Panoramio)

κάστρο Κούκου
κάστρο Κετσί

Βυζαντινό κάστρο Παλαίκαστρον - #05 & Κιαβούρ Ντάγ

➤ στην πρώτη μας ανάρτηση για τα κάστρα - εδώ - ίσως παρατηρήσατε ότι ο Π. Μελανοφρύδης σημειώνει :


➤ δεν μπορέσαμε να βρούμε περισσότερα στοιχεία γι' αυτό το κάστρο και κυρίως για το βουνό Κιαβούρ Ντάγ και την ιστορία (σημείο #1) που αναφέρει παρακάτω ο Κανδηλάπτης. Φυσικά εάν βρούμε κι' άλλα στοιχεία για τον θάνατο εξ ασφυξίας θα επανέλθουμε με νέα ανάρτηση. Εκείνο που επίσης πρέπει να επισημάνω είναι (σημείο #2) η επικοινωνία του Κιαβούρ Ντάγ με το παρχάρι Άλας και κάστρο Γουδουλά στα όρια Μούζενα-Σταυρίν ( ανάρτηση μας εδώ ).

από το δίκτυο (GE Panoramio)
τα χωριά πρέπει να είναι Νίβενα-Αρταπίρ-Άε Γιάννες

Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2017

Βυζαντινά κάστρα & καστέλλια Χαλδίας - #04

➤ δεύτερη ανάρτηση με άρθρο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη και τίτλο "κάστρα & καστέλλια εν Χαλδία και Ματσούκα στον Πόντο". 
➤ δημοσιεύθηκε στην Ποντιακή Εστία, έτος 1956, τεύχος 115


Όπως γράφει ο συγγραφέας, τρία από αυτά τα επισκέφθηκε. Κάνουμε μια απόπειρα να τα εντοπίσουμε.

1. κάστρο Ζάνιχας
από το βιβλίο του συγγραφέα "γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν"
Ζάγχα ή Τσάγχα ή παλαιά Κάνις (σ. 61) : "... ύπερθεν αυτού υπάρχει επί αποτόμου βράχου, ύψους 500 μέτρων, ημικατεστραμμένον το εκφαντορικώς προβάλλον βυζαντινής εποχής διάσημον "φρούριον της Τσάνιχας", εν εκ των ιστορικών φρουρίων ..."

από το δίκτυο (GE Panoramio)
2. κάστρες Τσιμπρικά
η Τσιμπρικά είναι ένα χωριό κοντά στην Άρδασσα. Δεν μπορέσαμε όμως να εντοπίσουμε ούτε το ακριβές σημείο του κάστρου ούτε και κάποια σχετική φωτογραφία να βρούμε. Πολύ κοντά βρίσκεται και το Μεσοχάλδιον. Είναι πιθανό αυτά τα δύο κάστρα να είχαν κάποια μορφή συνεργασίας.


3. Πίρ-Αχμέτ
από το βιβλίο του Κανδηλάπτη : "Πιρ-αχμέτ (το) Τουρκ. χωρίον επί της οδού Αργυρουπόλεως - Ερζιγγέν και σταθμός καραβανίων με 25 οίκ." Εντοπίσαμε το χωριό όχι όμως το κάστρο. Αν κάνετε την διαδρομή (με Google Maps - street view) θα δείτε ότι σε μερικά σημεία υπάρχει στενό πέρασμα. Ότι πιό ιδανικό για να τηθεί" κάποιο κάστρο ή μετερίζι. Κάποιες φωτογραφίες αναγνωστών δείχνουν κάτι σχετικό, μερικές με τίτλο "Kale ..."

από το street view του Google maps

αποκριά και Καθαρά Δευτέρα στην Σαμψούντα ...

➤ 1η δημοσίευση 8.3.2016
➤ από το βιβλίο του Ιάκωβου Κουλοχέρη, "η Αμισός και τα πάθη της"
1991 – εκδ. Αφοι Κυριακίδη, σελ. 151



➤ τόπος : Καλλίφυτος Δράμας. Το περιγραφόμενο παιχνίδι (χάψας), θυμάμαι ότι το παίζαμε και εμείς στις αρχές της δεκαετίας του 60. Ο θείος μου ο Σάββας είχε ένα σπάγκο, περασμένο σε γάντζο στην οροφή του δωματίου. Στην μια άκρη είχε δέσει ένα ντάσχαλβα (*) και την άλλη την κρατούσε στο χέρι του. Εμείς, τα τρία ανίψια του και η κόρη του Σούλα, χοροπηδούσαμε να πιάσουμε τον ντάσχαλβα με το στόμα, χέρια απαγορεύονταν ...

(*)
ντάσχαλαβας = ένα είδος σκληρού χαλβά με σουσάμι, γευστικότατος. Τον έβρισκε κανείς σε σχήμα κάτι σαν μικρό κουλούρι καθώς επίσης και σε μεγάλες πλάκες όπου κανείς έπαιρνε όσο ήθελε. Ήταν τόσο σκληρός που χρειαζότανε σφυράκι και μαχαίρι για να το κόψει κάποιος. Δεν γνωρίζω εάν υπάρχει ακόμα στα μαγαζιά.

Σάββατο, 25 Φεβρουαρίου 2017

χαριτωμένα : οδηγίες προς υποψήφιους γαμπρούς ...

από την 2η ανάρτηση μας για την Χερίανα  εδώ (*) ξεχωρίσαμε κάτι χρήσιμο ...

(*)
θησαυρός : τη γραίας τ΄ωβγά του Λάζαρου Χρυσοχοϊδη

Βυζαντινά κάστρα & καστέλλια Χαλδίας - #03

με αυτή την ανάρτηση έπρεπε να ξεκινήσουμε το αφιέρωμα για τα κάστρα και τα καστέλλια. Είναι ότι πιο αναλυτικό και πλήρες.

➤ το έγραψε ο πολυγραφότατος Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης. Ο τίτλος του άρθρου είναι "κάστρα και καστέλλια Χαλδίας" που δημοσιεύθηκε στην ΠΕ του 1953 στα τεύχη 37 και 38-39. Θα ακολουθήσουν άλλες δύο αναρτήσεις με άρθρα επίσης του Κανδηλάπτη. Εκείνο που πρέπει να σημειωθεί είναι το πλήθος των κάστρων της Χαλδίας που αναφέρει ο συγγραφέας, "... το όλον 65 τον αριθμόν".

τέλος να συμπληρώσω τούτο : το μέγα πλήθος των κάστρων δείχνει το "εχθρικό" περιβάλλον στο οποίο ζούσε ο Βυζαντινός Πόντος και από το οποίο έπρεπε να προστατευθεί δημιουργώντας τόσα πολλά κάστρα. Επίσης να πω, λόγω επικαιρότητας, ότι ένας λαός είναι ειρηνικός τόσο, όσο και οι γείτονες του.

Μεσοχάλδιον στην Άρδασσα - φώτο του Μιχ. Νεοφυτίδη
από το βιβλίο του Γ. Θ. Κανδηλάπτη,
"γεωγραφικόν & ιστορικόν λεξικόν ..."

Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2017

Βυζαντινό κάστρο της Άτρας - #02

➤ συνεχίζουμε με την 2η ανάρτηση για τα Βυζαντινά κάστρα.
➤ άρθρο από την ΠΕ, 1956, τ. 83-84 του Σπ. Πολατίδη

φωτό από το δίκτυο (GE Panoramio) του συμπατριώτη μας Αφεντουλίδη

Βυζαντινό κάστρο του Αγίου Παύλου Μεσοχαλδίας - #01

➤ θα ψάξουμε να βρούμε όλες τις δημοσιεύσεις για τα Βυζαντινά κάστρα του Πόντου και κυρίως του άξονα Τραπεζούντα - Χαλδία - Παϊπούρτ. Αυτά τα κάστρα επικοινωνούσαν μεταξύ τους με τις γνωστές φρυκτωρίες (άρθρο εδώ )
 

➤ είναι γνωστό ότι οι Βυζαντινοί επικοινωνούσαν με τις απομακρυσμένες περιοχές που έλεγχαν, μέσω της στράτας Τραπεζούντα - Κουλάτ - Αργυρούπολη. Σε όλη αυτή την περιοχή υπήρχαν μικρά και μεγάλα κάστρα όπου υπήρχαν φρουρές για την διοίκηση, την διαφύλαξη της τάξης και των συνόρων της αυτοκρατορίας. Θα γίνει προσπάθεια τα κάστρα αυτά να βρεθούν και να αποτυπωθούν στο χάρτη. Θα ήταν ένα πολύ καλό θέμα για κάποιο μεταπτυχιακό ή διδακτορικό από τους νέους μας.

➤ πρώτη μας ανάρτηση ένα άρθρο του Π. Μελανοφρύδη από την ΠΕ, έτος 1953, τ. 42 με τίτλο "καστέλλια - κάστρα"

από το δίκτυο
η πορεία κατ' εκτίμηση καθώς επίσης και η θέση του κάστρου
από φωτογραφίες αναγνωστών στο GE Panoramio
καθώς και το ανάγλυφο του εδάφους.

Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2017

η καπετάνισσα Νάστα Ανθοπούλου

➤1η δημοσίευση

➤ ένα βιβλίο του Γ.Θ. Αντωνιάδη έχει τίτλο "γυναίκες καπετάνισσες στο αντάρτικο του Πόντου". Από αυτό το βιβλίο θα αναρτήσουμε το κεφάλαιο που αναφέρεται στην γυναίκα του Βασίλ Ουστά, την Νάστα Ανθοπούλου.

➤ οι λεπτομέρειες που αναφέρει ο συγγραφέας στην 2η και 3η σελίδα (σημείο #4), δηλ. στην επιστράτευση εθελοντών για την μεταφορά του οπλισμού, στις επισκέψεις της σε διάφορα Ρωμαίικα χωριά, δεν μας είναι γνωστές από κανένα βιβλίο εξ όσων διαβάσαμε. Ούτε μας βοηθάει ο Αντωνιάδης με κάποιες σχετικές παραπομπές σε βιβλιογραφία. Είναι δε τόσο παραστατικά δοσμένα που σίγουρα κάποιοι αυτόπτες μάρτυρες του τα διηγήθηκαν.

➤ την Νάστα την αναφέρει και ο Δημήτρης Κουτσογιαννόπουλος στο βιβλίο του "ανάμεσα στους αντάρτες του Πόντου" το οποίο μπορείτε να διαβάσετε και να το κατεβάσετε σε μορφή pdf εδώ και εδώ

σχόλια :
#1 η Νάστα αποκλείεται να ήταν στον Πόντο το 1923.
Ο Βασίλ Ουστάς είχε ήδη εγκαταστήσει την οικογένειά του στην Μακεδονία.
Το 1922 τον δολοφόνησαν οι Τούρκοι στην Κωνσταντινούπολη.
#2 Ο Βασίλ Ουστάς ποτέ δεν εγκαταστάθηκε σε κάποιο βουνό 
και δεν είχε πουθενά λημέρι (#3).
Ήταν επιτελικός καπετάνιος.
Ήταν πάντα σε κίνηση μεταξύ των περιοχών
Σεβάστεια, Έρπαα, Σαμψούντα, Τραπεζούντα
και επιπλέον την μεγάλη πορεία που περιγράφεται
στο βιβλίο "ανάμεσα στους αντάρτες του Πόντου"

η περιγραφή μάλλον αφορά την μάχη του Ταφλάν.
έχουμε 2 αναρτήσεις γι' αυτήν την μάχη.
εδώ και εδώ

Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017

παραλία Εύξεινου Πόντου : αλησμόνητες πατρίδες

➤ άρθρο εφημερίδας ΕΘΝΟΣ της 22.3.2010


Παραλία Εύξεινου Πόντου: Αλησμόνητες πατρίδες. Για πολλούς συμπατριώτες μας ένα οδοιπορικό στα παράλια του Εύξεινου Πόντου αποτελεί ένα σεργιάνι μνήμης σε πατρίδες που μπορεί να είναι πια σβησμένες από τους χάρτες, αλλά παραμένουν ζωντανές στις καρδιές τους. 

Η παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή του Πόντου χρονολογείται από την αρχαιότητα. Αφού εξερεύνησαν πρώτα διεξοδικά το Αιγαίο, οι Έλληνες θαλασσοπόροι ξεκίνησαν να κατακτήσουν την αφιλόξενη και γεμάτη τρομερούς κινδύνους θάλασσα του "Άξενου" Πόντου. Και κατάφεραν τελικά να δαμάσουν την κλειστή υδάτινη λεκάνη του Πόντου, που έγινε μια θάλασσα φιλόξενη, "Εύξεινος" και ελληνική. 
Το εσωτερικό του αυτοκρατορικού ναού της Αγίας Σοφίας
της Τραπεζούντας. Οι αγιογραφίες που υπάρχουν
έχουν ιδιαίτερη θρησκευτική και καλλιτεχνική αξία.

Οι εύφορες παράλιες περιοχές του Eύξεινου Πόντου γέμισαν σταδιακά μ’ ελληνικές αποικίες, που διατήρησαν σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτα τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις και τους θεσμούς που είχαν φέρει οι άποικοι από τη μητρόπολη. Στο πέρασμα των αιώνων, οι παραθαλάσσιες πολιτείες του Πόντου εξελίχθηκαν σε πολυάνθρωπα και ισχυρά κέντρα.
Σήμερα, 86 χρόνια μετά τον οριστικό ξεριζωμό του Ποντιακού Ελληνισμού από τις πατρογονικές εστίες, στις παλιές ελληνικές γειτονιές της Σινώπης, της Σαμψούντας και της Τραπεζούντας, τα γερασμένα νεοκλασικά αρχοντικά, τα ιστορικά κτίσματα και οι μισογκρεμισμένες χριστιανικές εκκλησίες στέκουν βουβοί μάρτυρες του ένδοξου παρελθόντος, "δείχνοντας" με περηφάνια την καταγωγή τους.
Πολλοί είναι οι τοπικοί μύθοι και οι θρύλοι, λίγοι οι ντόπιοι που μιλούν την ποντιακή διάλεκτο. Σε πείσμα όμως του χρόνου και της λήθης, τα ίχνη, τα χρώματα και τα αρώματα -τα ελληνικά- ανιχνεύονται ακόμη έντονα στις γειτονιές του Πόντου.

Ο αποικισμός του Εύξεινου Πόντου


Ένας από τους πολλούς παραθαλάσσιους οικισμούς
που υπάρχουν πάνω στη διαδρομή Σινώπη-Σαμψούντα

Από τον μύθο του Φρίξου και της Έλλης, τους άθλους του Ηρακλή, τον μύθο του Προμηθέα, τις Αμαζόνες και την Αργοναυτική εκστρατεία, συμπεραίνουμε ότι η λεκάνη του Εύξεινου Πόντου από αρχαιοτάτων χρόνων είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον των Ελλήνων. Σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς-ερευνητές, οι αρχαίοι Έλληνες ταξίδεψαν εδώ για πρώτη φορά γύρω στα 1400 π.Χ. Η Σινώπη, κτισμένη πάνω σε μια στενόμακρη χερσόνησο, ήταν η πρώτη ελληνική αποικία που ιδρύθηκε (αρχές του 8ου π. Χ.αιώνα) στα τουρκικά παράλια του Εύξεινου Πόντου από τους Ίωνες της Μιλήτου. H Σινώπη με τη σειρά της ίδρυσε την Τραπεζούντα (756 π.Χ.) και αποτέλεσε τη μητρόπολη των άλλων ελληνικών πόλεων στις ακτές του Εύξεινου Πόντου (Κερασούς, Κοτύωρα, Αμισός-Σαμψούντα, Κρώμνα, Οινόη, Βαθύς Λιμήν). 


Τόπος φορτωμένος με μνήμες και ιστορία
Ως "πόρτα εισόδου" στον γεωγραφικό χώρο του παράκτιου Πόντου επιλέξτε τη Σινώπη (Sinop), 460 χλμ. βορειοανατολικά της πρωτεύουσας Άγκυρας. Η αρχαία πόλη της Σινώπης ήταν η πρώτη ελληνική αποικία του "Άξενου Πόντου" που ίδρυσαν οι Ίωνες Μιλήσιοι. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο αργοναύτης Αυτόλυκος υπήρξε οικιστής της πόλης και το όνομά της το χρωστάει σε μια από τις βασίλισσες των Αμαζόνων.

Η Κερασούντα χρωστάει το όνομά της στα εύγευστα
κεράσια που παράγει. Θα το διαπιστώσετε
με μια επίσκεψη στην υπαίθρια αγορά της πόλης

Η σπουδαία γεωπολιτική θέση, η οικονομική άνθηση και η πολιτιστική ακτινοβολία της, ανέδειξαν σταδιακά τη Σινώπη στην ισχυρότερη πόλη-λιμάνι του Εύξεινου Πόντου.
Μέχρι τον 19ο αιώνα, η Σινώπη ήταν το σημαντικότερο λιμάνι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στη Μαύρη Θάλασσα, ρόλο που επωμίσθηκε στη συνέχεια η γειτονική Τραπεζούντα.
Μια αρκετά δραστήρια και ακμάζουσα ελληνική κοινότητα που αριθμούσε περί τους 5.000 Ελληνες (σε σύνολο 14.000 κατοίκων της πόλης) υπήρχε εδώ στη Σινώπη μέχρι το 1923.
Χρέη συνδετικού κρίκου ανάμεσα στο ένδοξο μακρινό παρελθόν και στο άχρωμο αστικό παρόν της Σινώπης εκτελούν τα παλαιά προστατευτικά τείχη της πόλης που ορθώνονται στον χώρο του λιμανιού. 

Στον χώρο του λιμανιού της Σινώπης.
Μέχρι τον 19ο αιώνα ήταν το σημαντικότερο λιμάνι
της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στη Μαύρη Θάλασσα
Μια βόλτα στην προκυμαία και στα σοκάκια γύρω από τα τείχη, μια επίσκεψη στο Αρχαιολογικό και Εθνολογικό μουσείο και μια περιπλάνηση στα όρια της παλαιάς ελληνικής συνοικίας θα είναι τα πρώτα σας βήματα στη γνωριμία σας με τη γενέτειρα του κορυφαίου των κυνικών φιλοσόφων, Διογένη. 


Η γενοκτονία των Ποντίων

Τα παλιά προστατευτικά τείχη της Σινώπης
είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα
στο παρελθόν και στο παρόν της πόλης
Η κήρυξη της γενικής επιστράτευσης του 1914 αποτέλεσε την αφετηρία για την εξολόθρευση του ποντιακού Ελληνισμού. Χιλιάδες Έλληνες-χριστιανοί, που υποχρεώθηκαν να στελεχώσουν τα διαβόητα τάγματα εργασίας, εκτοπίστηκαν στα βάθη της Ανατολής, όπου και πέθαναν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες αιχμαλωσίας. Στα χρόνια που ακολούθησαν (1916-1918), η ίδια τύχη περίμενε το σύνολο σχεδόν του χριστιανικού πληθυσμού των περιφερειών της Σαμψούντας, της Κερασούντας, της Τρίπολης, της Τραπεζούντας, καθώς και αρκετών ορεινών περιοχών του Δυτικού Πόντου. Η αποβίβαση του Κεμάλ Ατατούρκ στη Σαμψούντα (19.5.1919) σηματοδότησε την αρχή του τέλους για τον Ελληνισμό του Πόντου. Μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια, η τρισχιλιετής παρουσία του ελληνικού στοιχείου στον μακρινό Πόντο ξεριζώθηκε με τραγικό τρόπο. Βασανιστήρια, εκτελέσεις, εξορία και ξενιτεμός περίμεναν τον δοκιμαζόμενο ποντιακό ελληνισμό, που πήρε τον δρόμο προς την Ελλάδα. Η γενοκτονία των Ποντίων αναγνωρίστηκε ομόφωνα από τη Βουλή των Ελλήνων -με 70 χρόνια καθυστέρησης- το 1994 και η 19η Μαΐου καθιερώθηκε ως Ημέρα Μνήμης. 


Ίχνη του παρελθόντος στη Σαμψούντα

Αρχοντικό των αρχών του 20ου αιώνα στις άνω
(ελληνικές) γειτονιές της Τραπεζούντας
Συνεχίστε την παρευξείνια πορεία σας με επόμενο προορισμό τη Σαμψούντα, 170 χλμ. ανατολικά. Ο δρόμος από τη Σινώπη έως την Τραπεζούντα είναι αρκετά ξεκούραστος και διατρέχει όλο το μήκος των ακτών της Βορειοανατολικής Τουρκίας. Κατά παράδοξο όμως τρόπο, τα θέλγητρα της τοπικής φύσης είναι κρυμμένα στα βουνά του Πόντου και όχι στις παραθαλάσσιες εκτάσεις. Γιατί η παρευξείνια ακτογραμμή, με μικρές απότομες παραλίες, βραχώδεις ορμίσκους και κρύα νερά, δεν αποτελεί την ιδανικότερη πρόταση για τους λάτρεις της θάλασσας.
Η ακμάζουσα ελληνική κοινότητα που υπήρχε στη Σαμψούντα (η αρχαία Αμισός) στις αρχές του 20ούαιώνα είχε αναπτύξει πολυδιάστατη δράση και επηρέαζε την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης.

Ο αυτοκρατορικός ναός της Αγίας Σοφίας της Τραπεζούντας
είναι ένα από τα λίγα χριστιανικά μνημεία
της πόλης που γλίτωσαν από την καταστροφή
Οι Έλληνες έλεγχαν το 60-70% της τοπικής οικονομικής και εμπορικής δραστηριότητας, συμμετείχαν ενεργά στη διοίκηση της πόλης και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της ελληνικής κοινότητας αποτελούσαν σημείο αναφοράς.

Μαρτυρίες της ελληνικής παρουσίας από την παλιότερη εποχή υπάρχουν ελάχιστες. Ο μητροπολιτικός ναός της Αγίας Τριάδας, το καμάρι των Ελλήνων της Σαμψούντας, έχει προ πολλού κατεδαφιστεί, ενώ κάποια νεοκλασικά κτίρια των αρχών του 20ού αιώνα (ήταν πιθανότατα ιδιοκτησίας Ελλήνων ή Αρμένιων εμπόρων) ασφυκτιούν ανάμεσα στις ομοιόμορφες, άχαρες πολυκατοικίες της σύγχρονης Σαμψούντας.


Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που αποτυπώνουν τα οικονομικά και πληθυσμιακά μεγέθη της Σαμψούντας από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα έως το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα. Συγκεκριμένα, το 1860 η Σαμψούντα φιλοξενούσε περί τους 3.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 800 ήταν Έλληνες και οι υπόλοιποι Τούρκοι.

Έξι δεκαετίες αργότερα, η Σαμψούντα αριθμούσε 35.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 18.400 ήταν Έλληνες, οι 14.500 Τούρκοι, οι 2.300 Αρμένιοι, οι 500 Ευρωπαίοι και οι 400 Πέρσες. Το 1896, στα δύο σχολεία της ελληνικής κοινότητας της Σαμψούντας φοιτούσαν 650 μαθητές και δίδασκαν 17 εκπαιδευτικοί. 

Η Μονή της Παναγίας Σουμελά βρίσκεται 46 χλμ.
νότια της Τραπεζούντας και αποτελεί
το σπουδαιότερο χριστιανικό μνημείο του Πόντου
Το 1910, στη Σαμψούντα υπήρχε ένα νηπιαγωγείο, ένα Παρθεναγωγείο με 11 τάξεις και δύο Αρρεναγωγεία με 11 τάξεις, όπου φοιτούσαν συνολικά 1.265 μαθητές και δίδασκαν 21 εκπαιδευτικοί. 


Τραπεζούντα: Η βασιλίς του Εύξεινου
Οι πόλεις Terme, Ordu, Giresun και Tirebolu παρεμβάλλονται στον παράκτιο οδικό άξονα από τη Σαμψούντα στην Τραπεζούντα (328 χλμ.). Πρόκειται για παραθαλάσσια αστικά κέντρα που έλκουν την καταγωγή τους απευθείας από τις αρχαίες ελληνικές αποικίες (Terme/Θεμίσκυρα, Ordu/ Κοτύωρα, Giresun/Κερασούντα, Tirebolu/Τρίπολη).

Στη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου, η Τραπεζούντα ήταν από τις σημαντικότερες πόλεις του Πόντου, ενώ κατά τον 10ο αιώνα αναφέρεται ως η "Βασιλίς των πόλεων" του Εύξεινου. Για δυόμισι αιώνες περίπου, ως πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών, η Τραπεζούντα διαδραμάτισε σημαίνοντα ρόλο, όχι μόνο ως πολιτική δύναμη αλλά κυρίως ως οικονομικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Με την άλωσή της από τους Τούρκους (1461), γύρισε οριστικά σελίδα στην ιστορία της.

Τα αξιοθέατα που κρύβει σήμερα η Τραπεζούντα, μια σύγχρονη μητρόπολη των τουρκικών ακτών του Εύξεινου Πόντου, είναι πολλά και ενδιαφέροντα. Ο αυτοκρατορικός ναός της Αγίας Σοφίας με τις υπέροχες τοιχογραφίες, τα τείχη των Κομνηνών στην παλαιά πόλη, η νεοκλασική έπαυλη του τραπεζίτη Κωνσταντίνου Καπαγιαννίδη (Αρχοντικό Ατατούρκ) και ο ναός της Θεοτόκου της Χρυσοκεφάλου (Τέμενος του Πορθητή) είναι τα μνημεία που άντεξαν στη φθορά του χρόνου και την καταστροφή.

Αυτό, ωστόσο, που θα χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη σας είναι το Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, 46 χλμ. νότια. Κτισμένο σαν αετοφωλιά στην απότομη πλαγιά του όρους Μελά και περιτριγυρισμένο από έναν αδιαπέραστο δασώδη μανδύα, αποτελεί αναμφίβολα το σπουδαιότερο θρησκευτικό προσκύνημα του Πόντου.

Την ορθόδοξη μοναστική παράδοση του Πόντου «μοιράζονται» επίσης δύο ακόμη μονές. Το κοντινό μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Βαζελώνος είναι το παλαιότερο στον Πόντο και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ελληνικής παιδείας. Χτισμένο σε υψόμετρο 1.500 μ., σήμερα είναι ερειπωμένο και οι εσωτερικοί χώροι έχουν καταστραφεί μαζί με τις πολύτιμες τοιχογραφίες που υπήρχαν. Ιδια εικόνα εγκατάλειψης και καταστροφής παρουσιάζει όμως και η Μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα (κτισμένη το 752 μ.Χ.), που δεσπόζει στο όρος Πυργί Τραπεζούντας. 


Η Μονή της Παναγιάς Σουμελά
Η Μονή της Παναγίας Σουμελά ιδρύθηκε τον 4ο μ.Χ. αιώνα από τους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο, στο σημείο που βρέθηκε η αγιογραφημένη από τον Απόστολο Λουκά εικόνα της Παναγίας. Επί 16 αιώνες η μονή του Πόντου ήταν θεματοφύλακας της ελληνικής γλώσσας και της Ορθοδοξίας, αναζωπυρώνοντας σε κάθε δύσκολη ιστορική στιγμή την εθνική και θρησκευτική συνείδηση των πιστών. Το 1923, η μονή Σουμελά λεηλατήθηκε, κάηκε και εγκαταλείφθηκε. Το 1938, ο μοναχός Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης επέστρεψε στη μονή και μετέφερε στην Ελλάδα, μαζί με ορισμένα ιερά κειμήλια της μονής, και την κρυμμένη εικόνα της Παναγίας, η οποία τοποθετήθηκε στη ομώνυμη Μονή της Παναγίας που χτίστηκε το 1951 στην Καστανιά Ημαθίας. Το κύριο μέρος του μοναστηριού απαρτίζουν ο ξενώνας, η ιερή σπηλιά με τις αγιογραφίες, η πηγή με το Αγίασμα, το κωδωνοστάσιο και τα εννιά παρεκκλήσια.

Όλα τα κτίσματα της μονής βρίσκονται, δυστυχώς, σε θλιβερή κατάσταση εξαιτίας των βανδαλισμών που έχουν προκληθεί, ενώ πολλές από τις υπέροχες αγιογραφίες έχουν υποστεί ανεπανόρθωτες φθορές. Τα τελευταία χρόνια έχουν ξεκινήσει εργασίες αποκατάστασης και αναστήλωσης της μονής. Βρίσκεται 46 χλμ. νότια της Τραπεζούντας και 17 χλμ. από την κωμόπολη Macka. Είναι κτισμένη μέσα στα όρια του Altindere Valley National Park. Είναι ανοικτή καθημερινά από 9 π.μ. - 6 μ.μ. (το διάστημα από Ιούνιο - Αύγουστο) και από 9 π.μ. - 4 μ.μ. (το διάστημα από Σεπτέμβριο - Μάιο). Η είσοδος στον χώρο της μονής, όπως και στον εθνικό δρυμό που βρίσκεται το μοναστήρι, έχει εισιτήριο.


FAST INFO

Ταξιδιωτικοί οδηγοί
Oι πληρέστεροι και πιο έγκυροι ταξιδιωτικοί οδηγοί για την περιοχή του Πόντου είναι οι: "Δυτικός Πόντος, Βιθυ­νία-Παφλαγο­νία" & "Ανατο­λικός Πόντος" του Σ. Καλε­ντερίδη, από τις εκδόσεις ΙΝFOΓΝΩΜΩΝ.

Απαραίτητα έγγραφα
Για να ταξιδέψετε στην Τουρκία με το δικό σας όχημα, εκτός από το διαβατήριό σας (ή την αστυνομική ταυτότητα με τους λατινικούς χαρακτήρες) θα χρειαστείτε την άδεια κυκλοφορίας και την πράσινη κάρτα ασφάλισης του οχήματος.

Φωτογραφίες
Την καλύτερη πανοραμική φωτογραφία της Κερασούντας μπορείτε να την τραβήξετε από την κορυφή του ερειπωμένου βυζαντινού κάστρου (Giresun Kalesi), στο πάρκο με το μνημείο του Τοπάλ Οσμάν.

Πλοίο-μνημείο
Στο σημείο που αποβιβάστηκε ο Ατατούρκ το 1919 στη Σαμψούντα βρίσκεται παροπλισμένο το πλοίο που τον είχε μεταφέρει εκεί. Στον ίδιο χώρο υπάρχει επίσης ένα άγαλμα του Τούρκου ηγέτη. 


ΔΙΑΜΟΝΗ

Σινώπη
Συστήνεται το «Denizci Otel» (0368 260 5934), το «Otel Sari Kadir» (0368 260 1544) και το «Meral Otel» (0368 261 3100).

Σαμψούντα
Στο «Samsun Park Otel» (0362 435 0095), στο «North Point Hotel» (0362 435 9595) και στο «Vidinli Oteli» (0362 431 6050).

Τραπεζούντα
Στο «Usta Park Hotel» (0462 326 5700, www.ustaparkhotel.com ), στο «Οtel Sagi­roglu» (0462 323 2899) και στο «Zorlu Grand Hotel» (0462 326 84000, www.zorlugrand.com ).


ΦΑΓΗΤΟ
Ο Εύξεινος Πόντος προσφέρει μεγάλη ποικιλία σε ψάρια και θαλασσινά.

Σινώπη
Συστήνεται το εστιατόριο «Yali Kahvesi» και το «Sinop Sofrasi»

Σαμψούντα
Προτιμήστε το «Sila» και το «Demir­cio­glu Balik».

Τραπεζούντα
Δειπνήστε στο «Fevzi Hoca Balik Kofte» και στο «Bras­serie Pera».


Κωνσταντίνος Μητσάκης