Τετάρτη, 30 Νοεμβρίου 2016

σκιαγραφία Πουλαντζάκης

η Πουλαντζάκη του Πόντου
  • " ... πριν από τον ξεριζωμό οι κάτοικοί της, που έφταναν τις τρεις χιλιάδες, ήταν κατά 99% Έλληνες"
  • "η απόσταση της από την Κερασούντα ήταν δύο και μισή ώρες με τα πόδια"
  • "οι κάτοικοί της κατάγονταν στην πλειοψηφία τους από τη Χαλδία ..."
  • "η Πουλαντζάκη ήταν η πατρίδα του Λεωνίδα Ιασσονίδη"
από την ΕτΠΕ (εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού)

ΠΦ, 1937, τ.16

Δευτέρα, 28 Νοεμβρίου 2016

οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Ξενοφών Άκογλου ή Ξένος Ξενίτας (1895-1961)

➤ Ξενοφών Άκογλου ή Ξένος Ξενίτας (1895-1961)

1. Ο Ξενοφών Άκογλου, του Κοσμά και της Αφροδίτης, το γένος Γρηγοριάδη, γνωστός και με το ψευδώνυμο "Ξένος Ξενίτας", γεννήθηκε στη Σαμψούντα (Αμισό) το 1895. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στα Κοτύωρα (Ordu), όπου τελείωσε την αστική σχολή, και ύστερα φοίτησε στο γυμνάσιο της Αμισού. Το 1915 διέφυγε από την Τουρκία και πήγε στη Θεσσαλονίκη, όπου τον επόμενο χρόνο κατατάχθηκε εθελοντής στο στρατό της Εθνικής Άμυνας. Μετά το 1918 εκπαιδεύτηκε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών, από την οποία αποφοίτησε με το βαθμό του ανθυπολοχαγού. Έλαβε κατόπιν μέρος στις επιχειρήσεις της μικρασιατικής εκστρατείας. Μονιμοποιήθηκε και παρέμεινε στο στρατό μέχρι το 1935, οπότε αποστρατεύθηκε με το βαθμό του ταγματάρχη. Επαναστρατεύτηκε, ωστόσο, το 1940-1941 και από το αλβανικό μέτωπο έστελνε ανταποκρίσεις στα Νεοελληνικά Γράμματα, τις οποίες αναδημοσίευσε συμπληρωμένες το 1945 στην Αθήνα με τον τίτλο Το θαύμα της Αλβανίας απ’ τη σκοπιά της ΙΙΙ Μεραρχίας.

Εργογραφία και συλλογή λαογραφικού υλικού
Ο Άκογλου δημοσίευσε μεγάλο αριθμό άρθρων σε διάφορα περιοδικά (Αρχείον Πόντου, Μικρασιατικά Χρονικά, Ποντιακή Εστία, Νεοελληνικά Γράμματα και ιδιαίτερα στα Χρονικά του Πόντου, των οποίων υπήρξε διευθυντής καθ’ όλη τη διάρκεια της έκδοσής τους) και τέσσερα βιβλία, χρησιμοποιώντας συνήθως το ψευδώνυμο "Ξένος Ξενίτας". Εκτός από το θαύμα της Αλβανίας απ’ τη σκοπιά της ΙΙΙ Μεραρχίας εξέδωσε ένα λογοτεχνικό έργο, τα Διηγήματα ηθογραφικά, από τη ζωή της ταβέρνας και των ψαράδων (Αθήνα 1939), και το θεατρικό Ακρίτας, γραμμένο στην ποντιακή. Το έργο αυτό (ιστορικό δράμα σε πέντε πράξεις και μια εικόνα), για το οποίο ο Άκογλου πήρε έπαινο από τον Καλοκαιρίνειο διαγωνισμό το 1945, αφορά τη δράση των Πόντιων οπλαρχηγών και των αντάρτικων σωμάτων τους την περίοδο 1914-1923. Ο συγγραφέας στόχευε αρχικά στη σύνταξη μελέτης, αλλά ελλείψει των απαιτούμενων πηγών αναγκάστηκε να συνθέσει το δράμα αυτό, το οποίο, μάλλον λόγω βαρύτητας, δε φαίνεται να σημείωσε μεγάλη επιτυχία επί σκηνής.

Το σημαντικότερο όμως έργο του υπήρξε το δίτομο Από τη ζωή του Πόντου, Λαογραφικά Κοτυώρων. Καρπός μακράς και επίπονης διαδικασίας συλλογής λαογραφικού υλικού από Κοτυωρίτες διεσπαρμένους ανά την Ελλάδα (Αθήνα, Πειραιάς και προάστια, Θεσσαλονίκη, Κατερίνη, Κιλκίς), το βιβλίο χαρακτηρίστηκε ένα από τα πληρέστερα του είδους. Ο Άκογλου, εκτός του ότι δίνει μια ολοκληρωμένη και λεπτομερή περιγραφή της ζωής στα Κοτύωρα (κύκλος ζωής, κοινοτική και οικονομική οργάνωση, έθιμα και δοξασίες) που πληροί τις προδιαγραφές της κλασικής λαογραφίας, καταβάλλει προσπάθεια να είναι αντικειμενικός, πράγμα εξαιρετικά σπάνιο σε τέτοιου είδους συλλογές. Τα Λαογραφικά Κοτυώρων δε συνθέτουν μία ειδυλλιακή εικόνα της ιδιαίτερης πατρίδας του: έστω και αποσπασματικά, αναφέρονται στις ενδοκοινοτικές συγκρούσεις, στις ταξικές διαφορές, στην περιορισμένη καλλιτεχνική κίνηση του τόπου. Με λίγα λόγια δίνουν, πολύ περισσότερο από τα αναλόγου περιεχομένου έργα άλλων συλλεκτών, την αίσθηση στον αναγνώστη ότι έχει να κάνει με μια πραγματική, ζωντανή κοινωνία και όχι με μια ουτοπική ανασύνθεση της χαμένης πατρίδας.
Ο Άκογλου πέθανε στην Αθήνα το Δεκέμβριο του 1961.

πηγή : pontos-news

2. Άκογλου Ξενοφών (Ξένος Ξενίτας), 1895 Αμισός – 1961 Αθήνα.
Λαογράφος και λογοτέχνης. Φοίτησε στο γυμνάσιο Αμισού. Κατέβηκε στη Θεσσαλονίκη το 1915 και το 1916 κατατάχτηκε εθελοντής στο στρατό Εθνικής Άμυνας και τραυματίστηκε στη μάχη του Σκρα. Το 1918 φοίτησε στη σχολή υπαξιωματικών, ενώ το 1919 αποσπάστηκε με το βαθμό του εφέδρου υπολοχαγού στο τάγμα εθελοντών του Πόντου. Αποστρατεύτηκε το 1935 με το βαθμό του ταγματάρχη.
 

Σε όλη τη ζωή του ασχολήθηκε με τη λαογραφία και τη λογοτεχνία. Ανάμεσα στα έργα του έγραψε και το μνημειώδες έργο "Λαογραφικά Κοτυώρων Α’ τόμος" το 1939, το οποίο βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Τα "Λαογραφικά Κοτυώρων Β’ Τόμος" εκδόθηκαν μετά το θάνατό του το 1964. Υπήρξε άριστος συλλέκτης και ως γνώστης βυζαντινής μουσικής συγκέντρωσε πολλές μελωδίες δημωδών ασμάτων και χορών των Ποντίων των Κοτυώρων.
πηγή : ΕΠΜ

3. αναρτήσεις μας :
• από την ζωή του Πόντου – Λαογραφικά Κοτυώρων εδώ
• Χρονικά του Πόντου  εδώ
• για την επιβίωση των παραδόσεών μας εδώ
• Χριστού 1941 τη χρονίας εδώ 

• ανέκδοτα Κοτυώρων και Σταυρίν εδώ

ΠΕ, 1961, 143-144

Κυριακή, 27 Νοεμβρίου 2016

τα Φυτίανα

 1η δημοσίευση 20.2.2016

"τα Φυτίανα ..." του Γ. Θ. Κανδηλάπτη είναι ένα μικρό βιβλιαράκι μόλις 70 σελίδες. Γράφει ελάχιστα για το χωριό αλλά πολλά βιογραφικά στοιχεία για τους δύο Πατριάρχες, τους πολλούς επισκόπους και γενικά όλους τους επώνυμους Φυτιάνους. Να συμπληρώσουμε ότι οι Τούρκοι ονομάτιζαν το χωριό με το όνομα Μπας Κιλσέ (όχι Μπές Κιλσέ) δηλ. κεφαλή της εκκλησίας και αυτό για τους πολλούς κληρικούς που προέρχονταν απ' αυτό το χωριό.

από το βιβλίο του Κανδηλάπτη "γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν"
 

Σάββατο, 26 Νοεμβρίου 2016

ορεινοί λαοί ....

από το βιβλίο του Γ. Θ. Κανδηλάπτη, επί των οχθών του Πυξίτου
σελ. 40

" ... ενταύθα ενεμνήσθην τον διαπρεπή γυμνασιάρχην Διδυμοτείχου, τον εκ Χαβιάνης της Αργυρουπόλεως κ. Χριστόφορον Δρακοντίδην, ειπόντα Πάντοτε οι ορεινοί λαοί απετέλεσαν το υγιέστερον μέρος της ανθρωπότητας, πάντοτε το σθεναρώτερον και εντιμότερον, πάντοτε το λιτότατον και προς τας κακουχίας ανθεκτικώτερον."

Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης – Κάνις, επί των οχθών του Πυξίτου

1η δημοσίευση 13.1.2015

Το βιβλίο αυτό είναι μια εξαιρετική ηθογραφία του Πόντου. Συγκεκριμένα διαδραματίζεται στην Λιβερά της Ματσούκας και του Κουσπιδή, αν θυμάμαι καλά, το χωριό απέναντι. Το συστήνουμε ανεπιφύλακτα σε όλους. Γραμμένο το 1937 σε απλή καθαρεύουσα που μάλλον του ταιριάζει περισσότερο. Του προσδίδει μια αίγλη. Με μικρές τροποποιήσεις θα μπορούσε να γίνει ένα θαυμάσιο θεατρικό έργο ακόμα και videoclip. Ας το δούνε οι καλλιτέχνες μας.
  • Γεωργίος Θ. Κανδηλάπτης – Κάνις 
  • επί των οχθών του Πυξίτου
  • εκδ. Αδελφοί Κυριακίδη – Θεσσαλονίκη 2001
  • σελ. 108
όλα τα βιβλία του Γ.Θ. Κανδηλάπτη στην σελίδα του biblionet.gr εδώ


Τετάρτη, 23 Νοεμβρίου 2016

Θεόδωρος Παυλίδης, ο Ελληνισμός του Δυτικού Πόντου

1η δημοσίευση 11.11.2015

Ένα αξιόλογο βιβλίο … 
Και μόνο γιατί παραθέτει 17+ 7 (*) αυθεντικές μαρτυρίες (**) από γέροντες που ως επί το πλείστον γεννήθηκαν στον Πόντο. Στις 367 σελίδες του βιβλίου αναλύεται η Τουρκοφωνία του Δυτικού Πόντου, γίνεται ψύχραιμη ανάλυση του αντάρτικου, δίνει βήμα στους γέροντες με σεβασμό και τιμή, παράδειγμα η επίσκεψη του συγγραφέα στους τάφους των καπετάνιων σε όλη την Β. Ελλάδα. Υπάρχει συνοδευτικό έντυπο 40 σελίδων παραθέτει το κεφάλαιο "πόλεις και χωριά του Δ. Πόντου" με την πολύ χρήσιμη αναφορά των χωριών με την σημερινή τους ονομασία.

Διαβάζουμε τις θύμισες του καπετάνιου Λαζίκ (Λάζαρος Αβραμίδης), του Τελή Σωκράτ (Σωκράτης Παπαδόπουλος) από τον ανιψιό του, έχουμε στοιχεία για τον γραμματικό του Αντών Πασσά τον Ηλία Πάνου κλπ. κλπ. Κοντολογίς, είναι ένα βιβλίο που και μόνο για τις 24 αυθεντικές συνεντεύξεις αξίζει και το προτείνουμε. 
  • Θεόδωρος Παυλίδης, ο Ελληνισμός του Δυτικού Πόντου
  • εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη
  • έτος έκδοσης 2009
  • σελίδες 367 + 40 σελίδες το ένθετο

(*)

Οι 7 συνεντεύξεις δόθηκαν στον Γεώργιο Αντωνιάδη και περιλαμβάνονται σ’ αυτό το βιβλίο.

(**)

μερικές φορές οι μαρτυρίες αυτές διακρίνονται από μια υπερβολή. Να ένα παράδειγμα "εμείς ήμασταν 30-35.000 αντάρτες στα βουνά …" που μας λέει ο καπετάν Λαζίκ. Το νούμερο είναι υπερβολικό. Θέλει μ’ αυτό όμως να τονίσει ο καπετάνιος την μαζικότητα της αντίστασης, την συμμετοχή, τον αυθορμητισμό του κόσμου κλπ. κλπ. Επίσης σε μερικά σημεία ο συγγραφέας όταν αναφέρεται στον Αντών Πασά, του ξεφεύγει το "επιχειρήθηκε", "αρχιστράτηγος". Στο αντάρτικο φυσικά και δεν υπάρχουν στρατηγοί, υποστράτηγοι, ταξίαρχοι κλπ. Τότε δεν είναι αντάρτικο. Δείτε επίσης τι λέει ο Λαζίκ παρακάτω : "σκότωνε ο ένας τον άλλο για την αρχηγία". Αυτό είναι το αντάρτικο. Δεν έχει κανόνες, δεν έχει δομές, δεν έχει την πειθαρχία ενός στρατεύματος ...

να θυμίσω το βιβλίο του Αχ. Ανθεμίδη με τον άστοχο τίτλο
"τα απελευθερωτικά στρατεύματα ..."
"δεν είναι άγνωστο ..."
και δεν μας λέει ο συγγραφέας από που είναι γνωστό.
η θέση μας στον σύνδεσμο εδώ

Δευτέρα, 21 Νοεμβρίου 2016

η ευγηρία στον Πόντο

Δεν γνωρίζω εάν είναι φυσιολογικό όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος να έχει μεγαλύτερη έγνοια και φροντίδα προς ηλικιωμένους, γονείς και εν γένει γέροντες. Αυτό συμβαίνει σε μένα αγαπητοί φίλοι. Φροντίζω όσο μπορώ κάθε μεγάλο σε ηλικία, κάθε γέροντα. Έχω πει σε φιλικές κουβέντες ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν θέλουν, δεν περιμένουν πολλά από εμάς. Λίγο να νοιαστούμε γι’ αυτούς, λίγο να τους ακούσουμε να μας πουν τις ιστορίες τους, λίγο να τους καταλάβουμε. Πρέπει να επιδείξουμε την δέουσα υπομονή μπρος στις παραξενιές τους γιατί οι παραξενιές αυτές νομίζω ότι είναι ένα είδος γεροντικής ασθένειας. Παρακάτω αναρτούμε ένα άρθρο το οποίο τα προηγούμενα χρόνια θα το προσπερνούσα. Σήμερα όμως στάθηκα εδώ και σας καλώ να το διαβάσετε. Αφορά αυτούς που μας μεγάλωσαν, που μας νανούρισαν, που μας κουβάλησαν στην πλάτη. Είναι αυτοί που μας έμαθαν να αγαπούμε τον Πόντο, μας δίδαξαν χορό και γλώσσα …

ΠΕ, 1983, τ. 52

Πέμπτη, 17 Νοεμβρίου 2016

βιβλίο για τον Κοτζά Αναστάς

➤ πρώτη ανάρτηση 3.10.2015 

πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα μικρό βιβλίο "το αντάρτικο στον Πόντο και ο Κοτζά Αναστάς (Αναστάσιος Παπαδόπουλος)" του Θεοφάνη Μαλκίδη – εκδόσεις Γόρδιος, σελ. 144
 


λίγα λόγια για το βιβλίο
Χωρίζεται σε 4 ενότητες. Η 3η είναι αυτή που αναφέρεται στον Κοτζά Αναστάς. Προτείνεται στους αναγνώστες που δεν έχουν καμία γνώση για τον μεγάλο καπετάνιο και την εν γένει αντάρτικη δράση της περιοχής Έρπαα, δηλ. τα ανταρτολημέρια του Τόπτσαμ (ή Γιαϊλατζίκ) και του Μπουγαλή Ντάγ.


➤ ανάρτηση μας με την Air Pontus εδώ


σε μερικά σημεία έχουμε τις παρακάτω ενστάσεις :
 

1. έχουμε ξαναδιαβάσει για την μεγάλη σύναξη όλων των καπετάνιων (Ιούνιο του 1916, όχι Απρίλιο όπως γράφεται σ' αυτό το βιβλίο) στην Τραπεζούντα, υπό τον Ρώσο στρατηγό Λιαχώφ …

  • προσέξτε στην 1η σειρά τις ημερομηνίες : "Τον Απρίλιο του 1916 ο Κοτζά Αναστάς παίρνει μέρος ..." στην συγκέντρωση που έγινε στην Τραπεζούντα.
  • από το βιβλίο του Θεοφάνη Δεληγιαννίδη "αντάρτης στα Ποντιακά βουνά" δηλ. τα έζησε ο ίδιος. Να τι γράφει στην σελίδα 98 : "Το 1920 που είχε αναλάβει την αρχηγία ο Κοτσάναστας ..." τονίζουμε το 1920 ...
  • επίσης στην σελίδα 94 (Θ. Δεληγιαννίδης) : "Το 1916 τον κάλεσε (τον Κοτζά Αναστάς) η τούρκικη κυβέρνηση ..." δηλ. επιστρατεύθηκε, τον στείλανε σε τούρκικα σπίτια στρατιωτικών για βοηθητικές δουλειές.
  • το 1916, καπετάνιος στην περιοχή της Έρπαα ήταν ο Ιακώβ με δεύτερο τον Αναστάσιο Αράπογλου
  • συνεπώς έχουμε τον Κοτζάναστας : το 1916 να βρίσκεται στην σύναξη των καπετάνιων στην Τραπεζούντα και ταυτόχρονα να βρίσκεται σε χωριό της Έρπαας ως βοηθητικός αλλά στρατευμένος στον Τούρκικο στρατό. Όπως επίσης ότι ανέλαβε την αρχηγία της περιοχής το 1920

Δεν ξέρουμε ποιος πρωτοέγραψε γι' αυτή την μάζωξη. Ίσως ο Γ. Αντωνιάδης. Κάναμε μια αναφορά στην ανάρτηση μας εδώ
 

Πως δεν έγραψε κανείς άλλος για την κορυφαία αυτή μάζωξη στην Τραπεζούντα είναι ένα τεράστιο ερωτηματικό. Πως ορίστηκε από τον Λιαχώφ ο Πάφραλης Αντών Πασάς "γενικός αρχηγός των αντάρτικων τμημάτων του Δυτικού Πόντου" είναι ένα τεράστιο ερωτηματικό. Και δεν ενέκριναν ως γενικό αρχηγό τον Βασίλ Ουστά ο οποίος είχε απελευθερώσει ένα Ρώσο στρατηγό στην Σεβάστεια ; Να συμπληρώσουμε επίσης ότι η μετακίνηση των καπετανάτων από την Σαμψούντα, Πάφρα, Έρπαα κλπ. μέχρι την Τραπεζούντα, μέσα από τις εχθρικές γραμμές του στρατού, των τσετών αλλά και απλών πολιτών οι οποίοι αμέσως ενημέρωναν τις αρχές για αυτές τις μετακινήσεις, ήταν παρακινδυνευμένο έως αδύνατο.
Είναι λοιπόν κατά την γνώμη μας μια ιστορική ανακρίβεια, μια κατασκευασμένη – τοπικιστική επινόηση (*). Σε τίποτα το παραπάνω δεν αμφισβητεί την γενναιότητα και την παλικαριά του Αντών Πασά. Αμφισβητεί την γενική αρχηγεία. Το ατύχημα είναι ότι δεν υπήρχε κεντρική διοίκηση των ανταρτών. Το αναφέρει και ο Χρήστος Γ. Ανδρεάδης, - ανάρτηση μας εδώ

 


Ο συγγραφέας του βιβλίου δεν μας λέει (παρ' ότι το βιβλίο βρίθει από παραπομπές), από πού προκύπτει αυτό για την μάζωξη στην Τραπεζούντα.

άλλες αναρτήσεις για το ίδιο θέμα :
εδώ-1
εδώ-2

2. η λύκαινα ... 

η ιστορία του Κοτζά Αναστάς με την λύκαινα :



Το παραπάνω ο Θ. Μαλκίδης το αναπαράγει από αυτό το βιβλίο "το Ποντιακό αντάρτικο και η γενοκτονία" του Σταύρου Γ. Καρκαλέτση - ανάρτηση μας εδώ

(*)
Όποιος έχει υλικό που να τεκμηριώνει (τονίζω την λέξη : τεκμηριώνει, όχι το έγραψε ο Αντωνιάδης, ο Ανθεμίδης κλπ. κλπ.) την μάζωξη στον Τραπεζούντα, τον παρακαλώ να μου στείλει τα στοιχεία που διαθέτει στο koempoli@gmail.com και φυσικά θα ανασκευάσω.

Τρίτη, 15 Νοεμβρίου 2016

τα ανταρτολημέρια του Δ. Πόντου Σαλτούχ και Κοτσά Ντάγ

1η δημοσίευση 25.6.2015

Τα ανταρτολημέρια του Δ. Πόντου Σαλτούχ και Κοτσά Ντάγ τα είχαμε υπόψη μας αλλά μέχρι τώρα δεν μπορούσαμε να τα εντοπίσουμε στον χάρτη. Με προσεκτική μελέτη των κειμένων και πολύ ψάξιμο του παλιού χάρτη που διαθέτουμε, τα εντοπίσαμε.
  • Κοτσά Ντάγ : βρίσκεται βόρειο – δυτικά του Καβάκ. Εκτός από λημέρι ήταν και πέρασμα στις μετακινήσεις των μαχητών και των αμάχων από το Αγιού τεπέ προς Νεπιέν Ντάγ και αντιστρόφως. Το ύψος του είναι 910 μέτρα.
  • Σαλτούχ : βρίσκεται νότια – δυτικά του Αγιού τεπέ. Αναφέρεται και ως δάσος Σαλτούχ. Παραθέτουμε εικόνα από το Google Earth που φαίνεται ότι ακόμη και σήμερα είναι ένα τεράστιο δάσος. Το ύψος του είναι 1.150 μέτρα. Θα επανέλθουμε με ανάρτηση μας για την μάχη του Σαλτούχ.

Σαλτούχ : το δάσος, πλάτος 5 χιλιόμετρα