Πέμπτη, 31 Μαΐου 2018

Ρωμάνα επαρχάρευε…

το απόλυτο βουκολικό τραγούδι του Πόντου

➤ όταν το ακούω, βρίσκομαι εκεί, "αναπνέω" καθάριο αέρα πατρίδας, "καπνίζνε" τ' ομμάτε' μ...

     • "εκάπνιξαν τ΄ομμάτα ΄τ = ο καπνός ο ερεθίζων τους οφθαλμούς προκαλεί δάκρυα, όθεν μεταφορικά δι ΄άνθρωπον δακρύοντα εξ επιθυμίας να ίδη προσφιλές πρόσωπον"


Ποντιακά Φύλλα, έτος 1937 - τεύχος 15
--------------------
στο πρώτο τραγούδι αναφέρει "σον Καύκασον",
σίγουρα δεν εννοεί το βουνό του Καυκάσου
αλλά τον Κασκαμάτ (ορεινός όγκος
μεταξύ Λαραχανής και Κρώμνης)
 


και η νέα του έκδοση
Ρωμάνα επαρχάρευε
κουντούρ'  σ'α  λιβαδ(ί)α
σ'ου Μύρη και σ'ου Κοβλακά
και σ' άσπρα τα πλακία

Ρωμάνα τρώει τ' ανθόγαλαν
τη μαντζίραν, το στύπον,
φτερία στρών' και κοί'ται  'κα
κοιμάται 'λαφρόν ύπνον

Η δείσα έκατσεν σ'α ραχιά
θολούνταν τα παρ'χάρια
Ρωμάνα άλλο 'κι είδα 'σε
έχασα και τη χνάρια

Ρωμάνες πάτε σ'ον παρ'χάρ'
καλά δουλείας ποί'στεν
'σο μέλ' κι ασό ανθόγαλαν
το μερτικό μ' κρατείστεν

--------------------------------------------

Ρωμάνα ξαν ρωμάνα
του παρ'χαρί η μάνα
τιδέν 'κι φοβερίζει ατέν
απές σ' άγρα τ' ορμάνια.

   
   • ακούστετο με τους Αχιλλέα Βασιλειάδη - Κώστα Σιαμίδη εδώ 
   • Νίκου Λαπαρίδη, τα παρχάρια της Ματσούκας
   • έκδοση Αφοί Κυριακίδη / Θεσσαλονίκη 1998 / σελ. 64

η κατσίκα του γείτονα...

➤ ο χειρότερος μήνας, ο πιο τραγικός και φονικός υπήρξε ο Ιούνιος του 1921
χιλιάδες Ρωμιών είναι στις στράτες σε βουνά και σε κάμπους και σέρνουν τις ταλαιπωρημένες ψυχές και σώματα...
κάποιοι από αυτούς καταλήγουν στην πόλη της Έρπαα
εκεί βρίσκουν κάποια ησυχία και προσπαθούν να επιζήσουν
εκεί όμως "κουβαλούν" και τ' αρνητικά της φυλής, τον φθόνο, την προδοσία...

από το βιβλίο του Ιωακείμ Δ. Σαλτσή, χρονικά Κοτυώρων

Τετάρτη, 30 Μαΐου 2018

Ξενοφώντα Άκογλου, λαογραφικά Κοτυώρων #3

➤ τρίτη ανάρτηση μας από το βιβλίο του Ξ. Άκογλου
πρώτη εδώ / δεύτερη εδώ
θέμα : διοικητική και εκκλησιαστική εξάρτηση.



Κυριακή, 27 Μαΐου 2018

το αντάρτικο στον Πόντο... [περιοδικό Ποντιακά]

➤ από το περιοδικό Ποντιακά, έτος 2008, τεύχος 8
➤ δύο σελίδες για το αντάρτικο "βασισμένο στα γραφτά του Γιώργου Αντωνιαδή" και χωρίς τις φιοριτούρες του...
➤ δύο μικρά σχόλια :
     • σημεία 1 και 2 στο κείμενο : τελικά στην Κρώμνη είχαμε ή δεν είχαμε "σημαντικό αντάρτικο κίνημα" ;
     • σημείο 3 : "περιοχή (Ζήλα) κοντά στην Πάφρα". Σε ευθεία γραμμή απέχουν 132 χιλιόμετρα. Όχι και τόσο κοντά...


Σάββατο, 26 Μαΐου 2018

το Τιβάν Κερασούντας

➤ Τιβάν, κεφαλοχώρι της Κερασούντας με σχεδόν 2000 άτομα.
➤ από το βιβλίο του Σάββα Ασλανίδη "η ωραία Κερασούντα" η αναφορά στο χωριό Τιβάν

ο παραπάνω χάρτης υπάρχει σε πολύ μεγάλη ανάλυση για download εδώ

➤ επιπλέον στοιχεία ...

➤ ρωτήθηκα από τον κατά το ήμισυ Τιβανότα ανεψιό μου εάν σήμερα υπάρχει ακόμα το χωριό Τιβάν. Κατά πάσα πιθανότητα δεν υπάρχει σήμερα οργανωμένος οικισμός του Τιβάν. Ενδεχομένως να υπάρχουν μερικά σπίτια ή εξοχικά, εκεί που παλιά ζούσαν Ρωμιοί.
➤ παραθέτουμε σελίδα από το βιβλίο του Χρήστου Σαμουηλίδη "οδοιπορικό στον Πόντο" και επίσης σελίδα από τον οδηγό της Infognomon "Ανατολικός Πόντος". Ακολουθούν δύο τμήματα της περιοχής Κερασούντας από σύγχρονους χάρτες. Από αυτούς τους χάρτες καθώς και από τον οδηγό της Infognomon βγάνει το συμπέρασμα για μη ύπαρξη σύγχρονου Τιβάν.



Air Pontus # 21 : η Κερασούντα και τα χωριά της

➤ πετάμε πάνω από την Κερασούντα και τα χωριά της
➤ υψηλή ανάλυση, διάρκεια : 4 λεπτά


➤ από το βιβλίο του Χρήστου Σαμουηλίδη, "οδοιπορικό στον Πόντο"
➤ το ταξίδι του συγγραφέα έγινε το καλοκαίρι του 1963
➤ διαβάστε για την πορεία από τον παλαιό δρόμο μέχρι το Κουλάκ Καγιά στην ανάρτηση μας εδώ 

Παρασκευή, 25 Μαΐου 2018

Χρονικά του Πόντου (ΧτΠ)

➤ πρώτη δημοσίευση στις 16.1.2016

μετά τα Ποντιακά Φύλλα (ΠΦ), που υπήρξε η πρώτη περιοδική έκδοση των Ποντίων, ακολούθησαν τα Χρονικά του Πόντου
➤ ήταν μια έκδοση του συλλόγου Αργοναύται-Κομνηνοί της Καλλιθέας Αττικής
➤ διευθυντής του περιοδικού ήταν ο Ξενοφών Κ. Άκογλους (ψευδώνυμο Ξένος Ξενίτας)
κυκλοφόρησε σε μια δύσκολη εποχή για την χώρα μας, από το 1943 μέχρι το 1946 
➤ είκοσι τέσσερα τεύχη μερικά από τα οποία διπλά. Όλα τα τεύχη βρίσκονται στο ψηφιακό αρχείο της ΕΠΜ ( εδώ ) και μπορείτε να τα διαβάσετε - μελετήσετε
πρόσφατα που βρέθηκα στα γραφεία των Αργοναυτών στην Καλλιθέα είδα να υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα προς πώληση μερικά σετ
➤ δεν υπάρχουν όμως σε ψηφιακή μορφή τα περιεχόμενα των 2 τόμων. Τα σκανάραμε και θα τα βρείτε στην νέα σελίδα ΧτΠ εδώ


ψηφιακό αρχείο ΕΠΜ

Πέμπτη, 24 Μαΐου 2018

Ξενοφώντα Άκογλου, λαογραφικά Κοτυώρων #2

➤ από την 1η Μαΐου του 2015 κάναμε μια πρώτη ανάρτηση με μία υπόσχεση... εδώ
έπρεπε λοιπόν κάποτε να το ξεκινήσουμε...
με φόβιζε ο όγκος του, 1ος τόμος, 526 σελίδες - 2ος τόμος 436 δηλ. συνολικά 960 σελίδες...
είναι θησαυρός και το εννοώ, είναι αυτό που λέει ο τίτλος του, λαογραφικό 100% και μάλλον όχι μόνο των Κοτυώρων
ο 1ος τόμος δεν έχει πίνακα περιεχομένων, τον έκανα εγώ. δείτε τα περιεχόμενα και θα καταλάβετε τι υλικό υπάρχει, δείτε για παράδειγμα το πλήθος των σελίδων στο κεφάλαιο "Κρωμέτκα τραγωδίας" στην σελίδα 347
ένα (πιστεύω) απαραίτητο βιβλίο για τους καλλιτέχνες μας, (μουσικοί - στιχουργοί - θεατράνθρωποι) ξαναλέω, θησαυρός λαογραφίας.


1. περιεχόμενα :

2. πρώτο θέμα : σκωπτικές και πειραχτικές εκφράσεις



Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Ξενοφών Άκογλου (1895-1961)

πρώτη δημοσίευση στις 28.11.2016
➤ Ξενοφών Άκογλου, ψευδώνυμο Ξένος Ξενίτας (1895-1961)

1. ο Ξενοφών Άκογλου, του Κοσμά και της Αφροδίτης, το γένος Γρηγοριάδη, γνωστός και με το ψευδώνυμο "Ξένος Ξενίτας", γεννήθηκε στη Σαμψούντα (Αμισό) το 1895. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στα Κοτύωρα (Ordu), όπου τελείωσε την αστική σχολή, και ύστερα φοίτησε στο γυμνάσιο της Αμισού. Το 1915 διέφυγε από την Τουρκία και πήγε στη Θεσσαλονίκη, όπου τον επόμενο χρόνο κατατάχθηκε εθελοντής στο στρατό της Εθνικής Άμυνας. Μετά το 1918 εκπαιδεύτηκε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών, από την οποία αποφοίτησε με το βαθμό του ανθυπολοχαγού. Έλαβε κατόπιν μέρος στις επιχειρήσεις της μικρασιατικής εκστρατείας. Μονιμοποιήθηκε και παρέμεινε στο στρατό μέχρι το 1935, οπότε αποστρατεύθηκε με το βαθμό του ταγματάρχη. Επαναστρατεύτηκε, ωστόσο, το 1940-1941 και από το αλβανικό μέτωπο έστελνε ανταποκρίσεις στα Νεοελληνικά Γράμματα, τις οποίες αναδημοσίευσε συμπληρωμένες το 1945 στην Αθήνα με τον τίτλο Το θαύμα της Αλβανίας απ’ τη σκοπιά της ΙΙΙ Μεραρχίας.

εργογραφία και συλλογή λαογραφικού υλικού 
ο Άκογλου δημοσίευσε μεγάλο αριθμό άρθρων σε διάφορα περιοδικά (Αρχείον Πόντου, Μικρασιατικά Χρονικά, Ποντιακή Εστία, Νεοελληνικά Γράμματα και ιδιαίτερα στα Χρονικά του Πόντου, των οποίων υπήρξε διευθυντής καθ’ όλη τη διάρκεια της έκδοσής τους) και τέσσερα βιβλία, χρησιμοποιώντας συνήθως το ψευδώνυμο "Ξένος Ξενίτας". Εκτός από το θαύμα της Αλβανίας απ’ τη σκοπιά της ΙΙΙ Μεραρχίας εξέδωσε ένα λογοτεχνικό έργο, τα Διηγήματα ηθογραφικά, από τη ζωή της ταβέρνας και των ψαράδων (Αθήνα 1939), και το θεατρικό Ακρίτας, γραμμένο στην ποντιακή. Το έργο αυτό (ιστορικό δράμα σε πέντε πράξεις και μια εικόνα), για το οποίο ο Άκογλου πήρε έπαινο από τον Καλοκαιρίνειο διαγωνισμό το 1945, αφορά τη δράση των Πόντιων οπλαρχηγών και των αντάρτικων σωμάτων τους την περίοδο 1914-1923. Ο συγγραφέας στόχευε αρχικά στη σύνταξη μελέτης, αλλά ελλείψει των απαιτούμενων πηγών αναγκάστηκε να συνθέσει το δράμα αυτό, το οποίο, μάλλον λόγω βαρύτητας, δε φαίνεται να σημείωσε μεγάλη επιτυχία επί σκηνής.

το σημαντικότερο όμως έργο του υπήρξε το δίτομο Από τη ζωή του Πόντου, λαογραφικά Κοτυώρων. Καρπός μακράς και επίπονης διαδικασίας συλλογής λαογραφικού υλικού από Κοτυωρίτες διεσπαρμένους ανά την Ελλάδα (Αθήνα, Πειραιάς και προάστια, Θεσσαλονίκη, Κατερίνη, Κιλκίς), το βιβλίο χαρακτηρίστηκε ένα από τα πληρέστερα του είδους. Ο Άκογλου, εκτός του ότι δίνει μια ολοκληρωμένη και λεπτομερή περιγραφή της ζωής στα Κοτύωρα (κύκλος ζωής, κοινοτική και οικονομική οργάνωση, έθιμα και δοξασίες) που πληροί τις προδιαγραφές της κλασικής λαογραφίας, καταβάλλει προσπάθεια να είναι αντικειμενικός, πράγμα εξαιρετικά σπάνιο σε τέτοιου είδους συλλογές. Τα Λαογραφικά Κοτυώρων δε συνθέτουν μία ειδυλλιακή εικόνα της ιδιαίτερης πατρίδας του: έστω και αποσπασματικά, αναφέρονται στις ενδοκοινοτικές συγκρούσεις, στις ταξικές διαφορές, στην περιορισμένη καλλιτεχνική κίνηση του τόπου. Με λίγα λόγια δίνουν, πολύ περισσότερο από τα αναλόγου περιεχομένου έργα άλλων συλλεκτών, την αίσθηση στον αναγνώστη ότι έχει να κάνει με μια πραγματική, ζωντανή κοινωνία και όχι με μια ουτοπική ανασύνθεση της χαμένης πατρίδας.

ο Άκογλου πέθανε στην Αθήνα το Δεκέμβριο του 1961.
πηγή : pontos-news

2. Άκογλου Ξενοφών (Ξένος Ξενίτας), 1895 Αμισός – 1961 Αθήνα.
λαογράφος και λογοτέχνης. Φοίτησε στο γυμνάσιο Αμισού. Κατέβηκε στη Θεσσαλονίκη το 1915 και το 1916 κατατάχτηκε εθελοντής στο στρατό Εθνικής Άμυνας και τραυματίστηκε στη μάχη του Σκρα. Το 1918 φοίτησε στη σχολή υπαξιωματικών, ενώ το 1919 αποσπάστηκε με το βαθμό του εφέδρου υπολοχαγού στο τάγμα εθελοντών του Πόντου. Αποστρατεύτηκε το 1935 με το βαθμό του ταγματάρχη.
 

σε όλη τη ζωή του ασχολήθηκε με τη λαογραφία και τη λογοτεχνία. Ανάμεσα στα έργα του έγραψε και το μνημειώδες έργο "λαογραφικά Κοτυώρων Α’ τόμος" το 1939, το οποίο βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Τα "Λαογραφικά Κοτυώρων Β’ τόμος" εκδόθηκαν μετά το θάνατό του το 1964. Υπήρξε άριστος συλλέκτης και ως γνώστης βυζαντινής μουσικής συγκέντρωσε πολλές μελωδίες δημωδών ασμάτων και χορών των Ποντίων των Κοτυώρων.
πηγή : ΕΠΜ

3. αναρτήσεις μας :
• από την ζωή του Πόντου – Λαογραφικά Κοτυώρων εδώ
• Χρονικά του Πόντου  εδώ
• για την επιβίωση των παραδόσεών μας εδώ
• Χριστού 1941 τη χρονίας εδώ 

• ανέκδοτα Κοτυώρων και Σταυρίν εδώ

ΠΕ, 1961, 143-144

Ζήλα ή Ζήλε

➤ από την Ποντιακή Λύρα, έτος 1989, τ. 31 - γράφει ο Κων/νος Χιονίδης
μερικές φορές διαπίστωσα ότι υπάρχει σύγχυση με τα Ζήλα και ειδικά όταν αναφέρεται ο επίσκοπος Ζήλων Ευθύμιος Αγριτέλης. Είδα για παράδειγμα κάπου μέσα σε φράση "του Ζήλωνος Ευθυμίου Αγριτέλη..."



Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

οικογένεια Ψωμιάδη Κοτυώρων

➤ πριν λίγο καιρό, στα γραφεία του ΧΟΠ Σέρρα γνώρισα και πιάσαμε κουβέντα με ένα νέο άνθρωπο, αυτός που έκανε την βιντεοσκόπιση της ομιλίας μου. Μιλήσαμε για τις ρίζες μας, τον ρώτησα και μου είπε ότι εκ μητρός είναι από τα Κοτύωρα και το επώνυμο είναι Ψωμιάδη. Τον ρώτησα το αυτονόητο, εάν είναι από την γνωστή οικογένεια Ψωμιάδη των Κοτυώρων. Καταφατική η απάντηση και τον παρακάλεσα να μου κάνει ένα άρθρο το οποίο αναρτώ παρακάτω. Είναι ο Σωτήρης Μπέτσος, εκ μητρός Ψωμιάδης.

➤ μια από τις πλέον γνωστές και πλούσιες οικογένειες των Κοτυώρων ήταν η οικ. Ψωμιάδη. Ο Κωστάκης Σ. Ψωμιάδης υπήρξε μεγάλος ευεργέτης της πατρίδας του, διαβάστε παρακάτω. Ο Πολύκαρπος Ψωμιάδης, μητροπολίτης, ανιψιός του παραπάνω, και αυτός στα χνάρια του θείου του.

όσα αναρτούμε παρακάτω προέρχονται :
   • βιβλίο Ξ. Άκογλου (Ξένου Ξενίτα), λαογραφικά Κοτυώρων - 1ος τόμος
   • βιβλίο Ιωακείμ Σαλτσή, χρονικά Κοτυώρων
   • εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού
   • ταξ. οδηγός Ανατολικός Πόντος της Infognomon
   • στο τέλος το κείμενο και οι φωτό του φίλου μας Σωτήρη. Σ' ευχαριστώ και σε συγχαίρω αγαπητέ φίλε για την προσήλωση σου στα ιερά και όσια της φυλής μας.



άρθρο και φωτό του Σωτήρη Μπέτσου :


Αι οικγένειαι Ψωμιάδων ήσαν οι μεγελύτεροι ευεργέται των Κοτυώρων, οι ιδρυταί της Ψωμιαδείου Σχολής αρρένων και θηλέων και άλλων φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων, τα οποία συντηρούσαν οι ίδιοι.


Κατωτέρω σας παραθέτω την δραματικήν ιστορία του Παύλου Ψωμιάδη.

Κοτύωρα. Αρχές φθινοπόρου 1918 καμμίαν κατάπληξιν δεν είχε προξενήσει η σύλληψις του Παύλου Ψωμιάδη και του 17ετούς υιού του Αναστασίου εις τους Κωτυωρίτες από την Τουρκικήν Αστυνομίαν, διότι εγνώριζαν ότι είναι ένα από τα ενεργητικότερα στελέχη της κινήσεως της Ανεξαρτησίας του Πόντου. Μόνον ανησυχούσαν μήπως ακολουθήσουν και άλλαι συλλήψεις βρίσκοντας επάνω των τον κατάλογον των μελών που ήσαν μυημένα εις τον αγώνα. Πράγματι ο αείμνηστος Παύλος Ψωμιάδης κατά την μεταφορά του εις το τμήμα εις τον δρόμον με τρόπον έδωσε τον κατάλογον εις τον υιόν του με εντολήν να κάμη τα φύλλα σβολαράκια  και να τα καταπίνη. Όταν τον κλείσανε στην απομόνωση μέχρι ότου ανακρίνουν τον πατέρα του ο Αναστάσιος Ψωμιάδης κατάπιε τα φύλλα. Αι πληροφορίες τους όμως ήσαν τόσον θετικές που συνεκρότησαν αμέσως δικαστήριον και κατεδίκασαν πατέρα και υιόν εις θάνατον δι’αγχόνης, παρουσία όλου του ομογενούς στοιχείου προς εκφοβισμόν. Συνάμα δε υποχρέωσαν την σύζυγόν του Παμφίλην να παραστή εις την εκτέλεσιν μετά των πέντε τέκνων της, εκ των οποίον ο μικρότερος ήτο βρέφος 6 μηνών, ο  Όμηρος Ψωμιάδης ο οποίος τώρα κατοικεί στο Κερατσίνι, έμπορος ηλεκτρικών ειδών.

Προ της εκτελέσεων ο αείμνηστος Παύλος αγκάλιασε τα παιδιά του και τα φίλησε, τους έδωσε την ευχή του και τ’αποχαιρέτησε. Μετά αγκάλιασε την σύζηγον του Παμφίλη και της εψιθύριζε.

«Παμφίλη, κάνε την καρδιά σου πέτρα και μην κλαίς, ούτε και να δακρύσεις για να μην χαρούν οι εχθροί μας. Δεν είμαι ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος. Αποθνήσκω ευχαριστημένος διότι έπραξα το καθήκον μου. Η τελευταία μου επιθυμία είναι να κοιτάξεις τον εαυτό σου, και πρώτα απ’ όλα τα παιδιά! Να τα μορφώσεις Χριστιανικά και Ελληνοπρεπώς και με τας οικογενειακάς παραδώσεις. Καλήν αντάμωσιν και μη ξεχνάς αυτά που σου είπα»
Μετά την φίλησε και πριν παραδώσει το κεφάλι στην θηλιά της κρεμάλας αποχαιρέτησε με κίνημα των χεριών του όλους τους ομογενείς.
Κατά τον απογχονισμόν ο αξιωματικός, ο επικεφαλής του αποσπάσματος ο οποίος ίστατο παραπλεύρος της αείμνηστου Παμφίλης, όταν την είδε να παρακολουθή την εκτέλεσην με στωϊκότητα και ψυχραιμία της είπε.

«Ούλαμ Χάϊν βε αντεψίς καρί»
Δηλαδή, βρε σκληρόκαρδη και αφιλότιμη γυναίκα εδώ κρεμνάν τον άνδρα σου και εσύ δεν κλαίς ούτε και δακρύζεις; Η Παμφίλη τον κύταξε περιφρονητικά και του είπε στα τούρκικα:

«Εσείς να εντραπήτε διότι θα μείνετε στον αιώνιον ανάθεμα όλου του πολιτισμένου κόσμου δια τα σφαγάς των Αρμενίων και των Χριστιανών. Και απατώντας του αυτά έφτυσε το πρόσωπο του αξιωματικού.

Τον υιόν του Αναστάσιον λόγο της νεαράς του ηλικίας δεν τον εκτέλεσαν αλλά τον έστειλαν εις την εξορίαν με διαταγήν όπως εκτελεσθή οπωσδήποτε και οι συνοδεύοντες αυτόν χωροφύλακες τον γκρέμισαν σε ένα βάραθρο. Ευτυχώς έπεσε στα μαλακά, (ένα δέντρο συγράτησε την πτώση του), αλλά έσπασε το πόδι του και έμεινε ανάπηρος.

Ύστερα από πολλάς περιπλανήσεις εις τα βουνά και τα τουρκοχώρια όπου υπέφερε τα πάνδεινα, κατόρθωσε να επιζήσει και με την Ανταλλαγήν ήλθε εις την Ελλάδα, όπου βρήκε την μητέρα και τους αδερφού του.
Αυτή είναι η δραματική ιστορία της οικογένειας Ψωμιάδων. Αφού από τα εννέα αδέρφια που ήταν μόνο δυο ήλθαν στην Πατρίδα μας και αυτοί σακατεμένοι. Οι υπόλοιποι επτά εξηφανήσθησαν, ή εκτελέστηκαν από τους Τούρκους, τα δε παιδιά του αειμνήστου Παύλου Ψωμιάδη είναι καλά αποκατεστημένα και πάντα πρωτοπόροι εις τα ποντιακάς εκδηλώσεις.
 



Γεώργιος Ψωμιάδης, ο παππούς του Σωτήρη Μπέτσου