Δευτέρα, 31 Ιουλίου 2017

συνέντευξη Γιώργος Ανδρεάδης στις 28.5.2010

➤ από την τηλεοπτική εκπομπή "αληθινά σενάρια" της ΕΤ3 και είναι μία συνέντευξη με τον Γιώργο Ανδρεάδη
μεταδόθηκε στις 28.5.2010
διάρκεια video 16 λεπτά
➤ όλες οι αναρτήσεις μας για τον Γ.Α. στην ετικέτα με τ' όνομα του.

βιογραφίες : Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος (1878-1962)

➤ Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος (1878 - 1962)

από την ιστοσελίδα της ΕΠΜ
➤ ο Αρχιμανδρίτης Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος γεννήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1878 στο χωριό Καράκαγια (ανάρτησή μας εδώ ) της περιφέρειας Αργυρούπολης του Πόντου και βαπτίστηκε Αλέξανδρος. Ήταν ο μικρότερος γιος της οικογένειας Ιάκωβου Παπαδόπουλου. Ο πατέρας του, που χειροτονήθηκε ιερέας με το όνομα Αντώνιος, προς το τέλος της ζωής του μπήκε στη μονή Αγίου Γεωργίου Χουτουρά παίρνοντας μαζί του και το νεαρό Αλέξανδρο. Ο Αλέξανδρος αφού φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του χωριού Χουτουρά μετά μπήκε στο σχολαρχείο Αργυρούπολης.


➤ το 1897 ο Αλέξανδρος κείρεται μοναχός της μονής με το όνομα Άνθιμος και χειροτονείται διάκονος. Την επόμενη χρονιά τελειώνει τις γυμνασιακές του σπουδές στην Ροδοκανάκειο Ιερατική Σχολή Καισαρείας Καππαδοκίας. Μετά την αποφοίτησή του προσλαμβάνεται ως διάκονος και γραμματέας της μητρόπολης Ροδοπόλεως, υπό τον μητροπολίτη Γερβάσιο Σαρασίτη. Το 1905 έρχεται στην Αθήνα και γράφεται στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου από την οποία αποφοιτά αριστούχος στις 31 Μαρτίου 1910. Τέλος στις 13 Φεβρουαρίου 1933 αναγορεύεται διδάκτωρ της Σχολής με τον βαθμό "άριστα". το Σεπτέμβριο του 1910 αναλαμβάνει τη διεύθυνση του Ιεροδιδασκαλείου "Ανατολή" στη Σάμο, όπου και διδάσκει τα Αρχαία Ελληνικά. Μετά δύο χρόνια, το 1912, ύστερα από παράκληση του μητροπολίτη Χαλδίας Λαυρέντιου Παπαδόπουλου, αναδιοργανώνει το ιεροδιδασκαλείο του Πόντου της Πρασσάρεως Κερασούντας - ανάρτηση μας εδώ - και το διευθύνει για δύο χρόνια. Το 1914 βρίσκεται στην Αθήνα και αποκλεισμένος λόγω των πολεμικών γεγονότων διορίζεται συντάκτης του Ιστορικού Λεξικού της Νέας Ελληνικής, ενώ το 1932 γίνεται διευθυντής μέχρι το 1945. Το 1950 αναλαμβάνει πάλι τη διεύθυνση του Ιστορικού Λεξικού για δύο χρόνια, αλλά πριν τη λήξη της θητείας του για λόγους υγείας αποχωρεί οριστικά.

➤ το 1911 ο Άνθιμος Παπαδόπουλος χειροτονήθηκε από το μητροπολίτη Χαλκίδος Χρυσάνθου ιερομόναχος και κατόπιν ως αρχιμανδρίτης υπηρέτησε για σαράντα χρόνια ως εφημέριος και πνευματικός ηγέτης του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου Αθηνών.

Υπήρξε μέλος πολλών κοινωνικών, εθνικών και επιστημονικών σωματείων και συλλόγων. Μεταξύ αυτών και την Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, της οποίας υπήρξε ιδρυτικό μέλος, γεν. γραμματέας και πρόεδρος από το 1949 ως την ημέρα του θανάτου του, στις 2 Φεβρουαρίου 1962. Διεύθυνε το περιοδικό της Επιτροπής, το "Αρχείον Πόντου" ως το 1952, οπότε και ασθενής παραιτήθηκε, ενώ τη διεύθυνση ανέλαβε τότε ο γεν. γραμμ. Οδ. Λαμψίδης. Στο "Αρχείον Πόντου" δημοσιεύονται δύο ανεκτίμητα έργα του, η "Ιστορική Γραμματική της Ποντικής Διαλέκτου", παρ.1 (1955) και το "Ιστορικό Λεξικό της Ποντικής Διαλέκτου", παρ. 3, τόμος πρώτος Α-Λ (1958-60) και τόμος δεύτερος Μ-Ω (1961) - ανάρτηση μας εδώ

Η Ακαδημία Αθηνών στις 24 Μαρτίου 1953 του απένειμε τιμητική διάκριση για τη μακροχρόνια εθνική και επιστημονική του δράση. Ο Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος προσέφερε πολλά στην Εκκλησία, το Έθνος, την Επιστήμη, στον Ποντιακό Ελληνισμό.

Κυριακή, 30 Ιουλίου 2017

Τσιμενλί ...

➤ ίσως το πιο γνωστό χωριό του Δ. Πόντου. Γνωστό από τον πρωτοποριακό δίσκο "στον δρόμο για το Τσιμενλί" - εδώ -, γνωστό από τους αγώνες του ενάντια στον Τούρκο δυνάστη,
➤ βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την κορυφή του Αγιού Τεπέ και μαζί με τα γειτονικά χωριά υπήρξαν τα λημέρια των ανταρτών της περιοχής του,
αναφέρεται από πολλούς συγγραφείς (Ψαθάς, Δημ. Κελεκίδης, Παντέλ Αγάς, Σαμουηλίδης ...)
➤ από εκεί ήταν ο πρωτοκαπετάνιος του Αγιού Τεπέ Τιμίτ Τσιμενλής - Δημήτρης Χαραλαμπίδης. Από εκεί ήταν και ο Παντέλ Αγάς (ανάρτηση μας εδώ ).


➤ ο Μιχάλης Καϊκουνίδης βρέθηκε πριν δύο μέρες εκεί και μας έστειλε μερικές φωτογραφίες.

Σάββατο, 29 Ιουλίου 2017

βιογραφίες : Λεωνίδας Ιασονίδης (1884-1959)

➤ Λεωνίδας Ιασονίδης (1884-1959)

➤ σαν σήμερα 29.7 του 1959 έφυγε από την ζωή ο Λεονίδας Ιασονίδης.
➤ η σελίδα μας παρουσιάζει το βιογραφικό του από το ιστολόγιο της ΕΠΜ καθώς και ένα βίντεο - αφιέρωμα. Είναι από μια παλαιά βιντεοσκόπηση προγράμματος της ΕΤ3 η οποία προβλήθηκε στις 14.8.2003
➤ στην εκπομπή ομιλούν ο κ. Διαμαντής Λαζαρίδης και άλλοι. (δυστυχώς δεν είχαμε το σύνολο της εκπομπής).

1. video :



2. βιογραφικό από την ιστοσελίδα της ΕΠΜ

➤ γεννήθηκε στην Ορδού το 1884, αλλά όπως αναφέρει ο ίδιος σε μία εργασία του, η Πουλαντζάκη είναι η πατρίδα του. Καταγόμενος από πατριαρχική οικογένεια τα πρώτα γράμματα έμαθε στην Πουλαντζάκη και την Κερασούντα, για να συνεχίσει τις σπουδές του στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας από το οποίο και αποφοίτησε το 1902. Συνέχισε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης και πήρε το δίπλωμα το 1912. Κατόπιν πήγε στο Παρίσι όπου το 1914 πήρε πτυχίο στις πολιτικές και κοινωνικές επιστήμες.

➤ από νωρίς άρχισε να ασχολείται με τα κοινά. Ήδη το 1905 συμμετέχει στην "Τετραμελή επί των σχολών Εποπτεία" της Πουλαντζάκης, γεγονός που μαρτυρεί την άμετρη αγάπη προς την ιδιαίτερη πατρίδα του.

➤ κατά τη διάρκεια του α’ παγκοσμίου πολέμου ο Ιασονίδης έφυγε από τη Γαλλία και διαμέσου της Ρουμανίας έφτασε στο Ροστόβ της Ρωσίας για να εμψυχώσει τις ελληνικές κοινότητες του Καυκάσου. Εκεί ίδρυσε και την "Ευξεινοπόντειον Ένωσιν" το 1917. Είναι επίσης από τους ιδρυτές της "Κεντρικής Ενώσεως των Ποντίων" στο Αικατερινοντάρ, 1918. Από το 1917 τόσο στην περιοχή του Καυκάσου όσο και της Κριμαίας κατέφθαναν Πόντιοι πρόσφυγες προκειμένου να σωθούν από τις σφαγές των Τούρκων, ενώ χιλιάδες έφταναν στο Βατούμ ψηφίσματα Ποντίων από όλη τη Νότια Ρωσία για να διακηρύξουν την πίστη τους στην ανεξαρτησία του Πόντου. Έτσι το 1919 συμμετέχει στην Εθνοσυνέλευση των Ποντίων του Βατούμ, της οποίας εχρημάτισε και τελευταίος πρόεδρος, με σκοπό την αποκατάσταση του Πόντου και τη δημιουργία ανεξάρτητης-αυτόνομης Δημοκρατίας. Το 1920 έρχεται στην Αθήνα συμμετέχοντας στις προσπάθειες της κυβέρνησης Βενιζέλου, επισκέπτεται το Παρίσι και το Λονδίνο αργότερα, επικεφαλής της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης και αγωνίζεται με κάθε τρόπο για την ανεξαρτησία του Πόντου. Για όλες αυτές τις προσπάθειες καταδικάστηκε ερήμην στον "δι’ αγχόνης" θάνατο από τα δικαστήρια ανεξαρτησίας της Αμάσειας (20-9-1921).

➤ το Σεπτέμβριο του 1922 έρχεται πρόσφυγας στην Ελλάδα όπου γίνεται θερμός προστάτης των προσφύγων που κατέφυγαν εδώ μετά τη μικρασιατική καταστροφή (1922) και τη συνθήκη της Λωζάνης (1923). Ασχολείται ενεργά με την πολιτική και από το 1923 εκλέγεται συνεχώς Βουλευτής Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας όπου για 32 ολόκληρα χρόνια στάθηκε στο πλευρό των προσφύγων, ενώ χρημάτισε και Υπουργός Πρόνοιας επί κυβερνήσεως Φιλελευθέρων από το 1930-1932.

➤ το 1936 κατέφυγε στην Αγγλία, αποστρεφόμενος τη δικτατορία που επιβλήθηκε στη χώρα μας, όπου ερευνώντας πολλές βιβλιοθήκες και μάλιστα του Παν/μίου της Οξφόρδης, διαρκώς αρθρογραφούσε σε διάφορες εφημερίδες για τα δίκαια της Ελλάδας εμψυχώνοντας τους Έλληνες στον αγώνα τους εναντίον των δυνάμεων της γερμανικής κατοχής.

➤ μετά το τέλος του πολέμου και την επιστροφή του στην Ελλάδα πολιτεύθηκε και πάλι, επανεκλέγει Βουλευτής και τέλος διετέλεσε Υπουργός Βορείου Ελλάδος.

➤ υπήρξε απλός και ταπεινός στη ζωή του, αμερόληπτος στις κρίσεις του και δίκαιος, τίμιος στο χαρακτήρα και ευθύς, αλλά πάνω από όλα φλογερός Πόντιος. Παροιμιώδης θα μείνει η φράση του "Ξηρανθήτω ημίν ο λάρυγξ, εάν επιλαθώμεθά σου ω πάτριος Ποντία γη!". Υπήρξε επίσης ένας από τους ιδρυτές της Επιτροπής μας.

3. Λεωνίδας Ιασονίδης, η προσευχή μου προς τον Πόντον (ΧτΠ, 1946, τ. 21-22)


Παρασκευή, 28 Ιουλίου 2017

επιστολές στα ΧτΠ

➤ αναγνώστης των ΧτΠ συγχαίρει τον Ηλία Τσιρκινίδη, "τον Σταυρέτεν, τη Τσιρκίν' τον Λίαν" με ένα δικό του τρόπο ...
ΧτΠ, 1945, τ. 14

Τσάμαλαν Αμισού - Çamalan

➤ πηγή : Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ) - αρχείο προφορικής παράδοσης
πληροφορητής : Χαράλαμπος Κοσέογλου, γεν. στο Τσάμαλαν Αμισού το 1895, κάτοικος Μπάφρας Ιωαννίνων
 

➤ "το Τσάμαλαν είχε 400-500 κατοίκους Έλληνες. Τούρκους δεν είχαμε. Ήμασταν ντόπιοι εμείς. Δεν ακούσαμε από τους γέρους ότι ήρθαν οι παππούδες μας από αλλού. Εκεί γεννήθηκαν και οι παππούδες και οι προπαππούδες μας. Όλο το χωριό μας το αποτελούσαν 4-5 μεγάλα σόγια. Απ’ αυτά τα σόγια είναι όλες οι οικογένειες. Ήταν οι Κιαχαγιάντ', οι Κωνσταντίνογλαρου, οι Γαρακεχαγιάντ’, οι Ταγκουρλάντ’ και οι Πατμανάντ'. Μιλούσαμε ποντιακά. Ποντιακά τραγούδια τραγουδούσαμε και χορεύαμε ποντιακούς χορούς. Τα όργανα που παίζανε οι οργανοπαίχτες ήταν ο "κεπσές" (κεμεντζές), το ταούλ’, ο ζουρνάς. Το Αγιούτεπεσι ήταν μισή ώρα από το χωριό μας (είναι βουνό του Φουντουτσάχ). Η εκκλησία μας ήταν του Αγίου Γεωργίου. Είχαμε και ένα μικρό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου. Είχε σχολείο με κάτω μαγαζιά. Τρεις δασκάλους πλήρωνε το χωριό. Γειτονικά χωριά ήτανε το Φουντουτσάχ (μισή ώρα απόσταση), το Τσιμενλί (μισή ώρα), το Γαράτουσλα (μία ώρα), το Τοϊγάρ (1-2 ώρες) και η Τέκια (2-3 ώρες). Το 1916 έκαναν εξορία, έκαψαν το χωριό. Απ’ τα 1500 άτομα του χωριού μας, 4 άτομα ζήσαμε. Αυτούς ξέρω. Όσοι πήγαν εξορία, πέθαναν. Ίσως να γλίτωσαν 2-3 άτομα από το χωριό μας, αλλά μέχρι τώρα (συνέντευξη περίπου το 1965), δεν έμαθα τίποτε. Μπήκαμε στο "Μαρία" και ήρθαμε στον Πειραιά πρώτα και από κει στην Ηγουμενίτσα. Ήμαστε 35-40 οικογένειες από το Τσάμαλαν αλλά ένας - ένας σκορπίσαμε". 


Α. οικογένειες από το Τσάμαλαν που είναι εις γνώσιν μας και μετά την ανταλλαγή εγκαταστάθηκαν σε διάφορα χωριά:
1. Καλλίφυτος Δράμας: Οικογένειες Λεοντόπουλου, Καλαϊτζίδη, Μοσκοφίδη, Ταχτσίδη, Τσαχουρίδη (Τσαχούρτς) - Παπαδόπουλου
2. Φελώνη Ξάνθης: Οικογένεια Χάϊτα
3. Προποντίδα (;) Καβάλας: Οικογένεια Αμοιρίδη
4. Μαυρούδα Θεσσαλονίκης: Οικογένεια Αμοιρίδη ή Ελευθεριάδη


Β. αναφορές στο χωριό Τσάμαλαν :
1. Οικουμενικό Πατριαρχείο 1919 : Η Μαύρη Βίβλος (εκδ. ΑΡΣΕΝΙΔΗ)
2. Γεωργίου Κ. Βαλαβάνη : Σύγχρονος γενική ιστορία του Πόντου (εκδ. Αδελφών ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ)
3. Δημ. Σ. Κουστογιανοπούλου : Ανάμεσα στους αντάρτες του Πόντου (Θεσ/νικη, 1936)
4. Δημήτρη Ψαθά : Η γη του Πόντου
5. Χρήστου Σαμουηλίδη : Μαύρη Θάλασσα
6. Χρήστου Σαμουηλίδη : Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού (εκδ. ΑΛΚΥΩΝ)
7. Γιάννη Π. Καψή : 1922 Η Μαύρη Βίβλος (εκδ. ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ Αθήνα, 1992) κεφαλ. Παντέλ Αγά
8. Γ. Κ. Χατζόπουλου : Μέσα απ΄το χαλασμό (Δράμα, 1992)
9. Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού (εκδ. ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ-ΠΑΙΔΕΙΑ)
10. Περιοδικό ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΕΣΤΙΑ (του Χρήστου Αντωνιάδη)
     • Νοε-Δεκ 1981 σελ. 422 : Της Σαμψούντας τα χωριά
     • Ιαν -Μαρ 1989 σελ. 13 : Το αντάρτικο του Πόντου
11.Περιοδικό ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΛΥΡΑ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ, άρθρα Χρήστου Αντωνιάδη.

 
Γ. με αναφορές στην ευρύτερη περιοχή :
1. Παντελή Χ. Βαλιούλη : Σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου 1921-1924 (Αθήναι 1957)
2. Ιάκωβου Κουλοχέρη : Η Αμισός και τα πάθη της (Θεσσαλονίκη 1991)
3. Δημοσθένη Κελεκίδη : Απομνημονεύματα από το αντάρτικο του Πόντου (έκδοση. Αδελφότητας Ποντίων ΠΑΝΑΓΙΑ ΓΟΥΜΕΡΑ)
4. Γ. Ν. Λαμψίδη : Τοπάλ Οσμάν (εκδ. ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ, 6η έκδοση)
5. Αχιλλέα Σ. Ανθεμίδη : Τα απελευθερωτικά στρατεύματα του Ποντιακού Ελληνισμού 1912-1924 (Ανταρτικά Σώματα στον Πόντο) (εκδ. Ευστ. Γιαλτουρίδη, Θεσ/νικη 1998)
6. Αντιγόνη Μπέλλου-Θρεψιάδη : Μορφές Μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού
Καραβαγγέλη (εκδ. ΤΡΟΧΑΛΙΑ)
7. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΝΤΟΥ (τόμος 44) Ιστορικό σχεδίασμα της δράσεως των Ελλήνων ανταρτών του Πόντου (του Χρήστου Γ. Ανδρεάδη)
8. Περιοδικό ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΕΣΤΙΑ (1ης περιόδου) άρθρα του Στέλιου Ατακτίδη (σε διάφορα τεύχη)


Δ. πληροφορητές - Ζωντανές μαρτυρίες :
1. ΚΜΣ :
πληροφορητής : Χαράλαμπος Κοσέογλου, Μπάφρα Ιωαννίνων (γεν. στο Τσάμαλαν Αμισού)
πληροφορητής : Γρηγοριάδης Θεόδωρος (γεν. στο Καράπερτσιν το 1899)
πληροφορητής : Συμεωνίδης Θεμιστοκλής (γεν. στο Καράπερτσιν το 1896)
πληροφορητής : Παντελής Αναστασιάδης (Παντέλ Αγάς), Ποντολίβαδο Καβάλας γεν. στο Τσιμενλί το 1896

2. Πολυξένη Κατουρτζόγλου, Καλλίφυτος Δράμας (γεν. στο Τσάμαλαν Αμισού, πέθανε το 1998)



βιογραφίες : Χρύσανθος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών ο από Τραπεζούντος (1881-1949)

➤ η ιστοσελίδα της ΕΠΜ έχει αρκετές βιογραφίες Ποντίων ιεραρχών, διανοουμένων και λογίων οι οποίοι διαδραμάτισαν κάποιο ρόλο κυρίως την περίοδο πριν από την ανταλλαγή.
➤ από αυτές τις σελίδες - εδώ - θα αναρτήσουμε αρκετές βιογραφίες.

➤ Χρύσανθος (1881 - 1949)


Ο Χρύσανθος, κατά κόσμον Χαρίλαος Φιλιππίδης, γεννήθηκε το 1881 στην Κομοτηνή. Τις πρώτες σπουδές έκανε στα σχολεία της Κομοτηνής και Ξάνθης και το 1897 εισήχθη στη Θεολογική Σχολή Χάλκης, οπότε και απεφοίτησε αριστεύσας το 1903. Αφού χειροτονήθηκε διάκονος και από Χαρίλαος μετονομάστηκε Χρύσανθος προσλήφθηκε στη διακονία του Μητροπολίτη Τραπεζούντας Κωνσταντίου Καρατζοπούλου αναλαμβάνοντας και τα καθήκοντα ιεροκήρυκα και καθηγητή των θρησκευτικών στο περιώνυμο Ελληνικό Φροντιστήριο Τραπεζούντας.

Ο προϊστάμενός του Κωνστάντιος γρήγορα διείδε την διοικητική του ικανότητα και γι΄ αυτό φεύγοντας για την Κωνσταντινούπολη τον άφησε αρχιερατικό επίτροπο. Τον Δεκέμβριο του 1906 η Μεγάλη Εκκλησία αποφάσισε να εφαρμόσει το κοινοβιακό σύστημα στην πατριαρχική μονή Σουμελά. Ο Κωνστάντιος, αντί να πάει ο ίδιος στη μονή για την εφαρμογή της πατριαρχικής απόφασης, έστειλε ως αντιπρόσωπό του τον Χρύσανθο, ο οποίος εξετέλεσε επιτυχώς την αποστολή. Επέβαλε το κοινοβιακό σύστημα, έλεγξε την οικονομική διαχείριση και κατέγραψε την ακίνητη και κινητή περιουσία συμπεριλαμβανομένων και των πολύτιμων κειμηλίων, με βάση λεπτομερή και ακριβή κώδικα, τον οποίο είχε καταρτίσει προηγουμένως ο επόπτης της μονής Μητροπολίτης Ροδοπόλεως Γερβάσιος Σαρασίτης.

Κατά την πενταετή εκκλησιαστική, εκπαιδευτική και διοικητική υπηρεσία του ο νεαρός διάκονος Χρύσανθος απέκτησε αμέριστη την εκτίμηση της Ελληνικής κοινωνίας της Τραπεζούντας για το σεμνό και άψογο ήθος, τον σοβαρό χαρακτήρα και την διοικητική του ικανότητα. Δύο μεγάλοι στυλοβάτες της κοινότητας, ο Γεώργιος Φωστηρόπουλος και ο Κωνσταντίνος Θεοφύλακτος, τον βοηθούν χρηματικώς για να συνεχίσει επί τετραετία τις σπουδές του στα πανεπιστήμια της Λωζάνης και της Λειψίας.

Όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη το 1911 διορίστηκε από τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄ αρχειοφύλακας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και διευθυντής και αρχισυντάκτης της «Εκκλησιαστικής Αλήθειας», του επίσημου εβδομαδιαίου δημοσιογραφικού οργάνου του Πατριαρχείου.

Το 1912 το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον έστειλε ως έξαρχο στη Βενετία για να ερευνήσει την κατάσταση της εκεί ορθοδόξου Ελληνικής κοινότητας και να υποβάλει σχετική έκθεση.

Στις 18 Μαΐου 1913 το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον εκλέγει Μητροπολίτη Τραπεζούντας, ο οποίος αναδείχθηκε μέσα στα επόμενα δύσκολα χρόνια, όχι μόνο υπέροχος ιεράρχης αλλά και εθνάρχης. Συγκεκριμένα :

Όταν ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος μετάβαλε την Τραπεζούντα και τον Πόντο γενικότερα σε περιοχή πολεμικής δράσης και άτακτα στίφη τουρκικού όχλου άρχισαν να περιέρχονται τη χώρα και να επιδίδονται σε λεηλασίες και να πράττουν ποικίλες κακοποιήσεις των Ελλήνων, ο Χρύσανθος προκειμένου να περιοριστεί το κακό, προσπάθησε να πείσει την τουρκικές αρχές περί της απόλυτης νομιμοφροσύνης των Ελλήνων. Και πρώτος έσπευσε να εγγυηθεί ο ίδιος με προσωπική του ευθύνη προς τον γεν. διοικητή του νομού Τζεμάλ Αζμή Βέη.  Ταυτόχρονα όμως έσπευσε να συνεννοηθεί και με τα ελληνικά κέντρα των γειτονικών επαρχιών Ροδοπόλεως και Χαλδίας και να δώσει τις κατάλληλες οδηγίες προκειμένου να αποφευχθούν τα χειρότερα. Η ενέργεια αυτή ετελεσφόρησε και επήλθε σχετική ησυχία των Ελλήνων. Έτσι πάντα με τις ενέργειες του Χρυσάνθου μετριάζονταν οι πιέσεις κατά των χριστιανών.

Κατά την διετή ρωσική κατοχή της Τραπεζούντας η δράση του επεκτάθηκε και στην κοινωνική πρόνοια χωρίς διάκριση φυλής ή θρησκείας. Υπό την καθοδήγησή του η Φιλόπτωχος Αδελφότητα Τραπεζούντας περιέθαλψε δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες, Έλληνες, Αρμένιους και Τούρκους, χάρη στη γενναία δωρεά την Ποντίων που ζούσαν στην Ρωσία και των εκατοντάδων χιλιάδων ρουβλίων της ρωσικής κυβέρνησης. Αντίθετα στις περιοχές του Πόντου εκτός των ορίων της ρωσοκρατούμενης περιφέρειας, η τουρκική κυβέρνηση εκτελούσε μέγα κακούργημα με την εκρίζωση του Ποντιακού Ελληνισμού. Όταν πάλι η περιφέρεια της Τραπεζούντας πέρασε στη διοίκηση της τουρκικής κυβέρνησης, ο διοικητής της τρίτης στρατιάς της οθωμανικής αυτοκρατορίας γράφει επιστολή στην ελληνική την οποία υπογράφει ιδιοχείρως : «Σεβασμιώτατε, είναι ημίν τελείως αλησμόνητος η όλως πατρική και πρόφρων μέριμνα και προστασία της Υμετέρας Σεβασμιότητος απέναντι του Οθωμανικού στοιχείου κατά την αποχώρησιν των αυτοκρατορικών στρατευμάτων και είσοδον των Ρωσικών εις Τραπεζούντα.....»

Τον Οκτώβριο του 1918 έγινε ανακωχή του πρώτου παγκοσμίου πολέμου και οι Έλληνες του Πόντου νόμισαν ότι θα πραγματοποιηθούν οι υποσχέσεις των Συμμάχων και οι προκηρύξεις του Αμερικανού προέδρου Wilson περί αυτοδιαθέσεως των λαών. Έτσι στην αρχή του 1919  ο εθνάρχης μετέβη στο Παρίσι, στην διάσκεψη της ειρήνης, προκειμένου να ενεργήσει για την εκπλήρωση των εθνικών πόθων του υπόδουλου γένους. Ο Χρύσανθος υπέβαλε υπόμνημα, όπου προσπαθούσε να πιστοποιήσει την ελληνικότητα του Πόντου και την σύμπνοια και πρόθυμη συνεργασία του Ελληνικού και Μουσουλμανικού πληθυσμού. Όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη προσπάθησε να πραγματοποιήσει όλα έλεγε το υπόμνημα και συνεργάστηκε με έγκριτους Τούρκους και Ποντίους περί αυτονομίας του Πόντου με ισοπολιτεία Ελλήνων και Τούρκων. Τότε τέθηκαν οι πρώτες βάσεις αυτής της αυτόνομης ισοπολιτείας.

Το Δεκέμβριο του 1919 ο Χρύσανθος, και αφού είχε επιστρέψει στην Τραεζούντα, μετέβη στην Τιφλίδα πρωτεύουσα της Γεωργίας, όπου εργάστηκε για την επανασύσταση της αυτοκέφαλης ορθόδοξης εκκλησίας της χώρας. Από εκεί μετέβη στο Εριβάν, πρωτεύουσα της νεοσύστατης Αρμένικης δημοκρατίας, όπου διαπραγματεύθηκε τη σύσταση Ποντοαρμενικής Ομοσπονδίας με την Αρμενική κυβέρνηση. Αφού καθορίστηκαν οι βάσεις συνεργασίας, πολιτικής και στρατιωτικής, έγινε η συμφωνία τον Ιανουάριο 1920 στο Παρίσι μεταξύ της Ελληνικής και Αρμένικης αποστολής. Αλλά αυτοί οι οραματισμοί διαλύθηκαν ως όνειρα υπό την επανάσταση του Μουσταφά Κεμάλ, τον οποίο βοήθησαν οι Σύμμαχοι για να επικρατήσει στην Ανατολή. Και ο Ελληνισμός του Πόντου αναγκάστηκε να συμπτυχθεί αριθμητικώς και γεωγραφικώς. Εκριζώθηκε από την γεννέθλια γη του. Ο ίδιος εκτεθειμένος στην οργή των Κεμαλικών Τούρκων για τις πολιτικές του ενέργειες, μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, που διατελούσε υπό συμμαχική κατοχή,  για ασφάλεια. Κατά το χρόνο της εκεί παραμονής του καταδικάστηκε σε θάνατο στις 20 Σεπτεμβρίου 1921 από το διαβόητο δικαστήριο της ανεξαρτησίας, το οποίο με ίδια απόφαση έστειλε με μια μονοκονδυλιά στην κρεμάλα 69 προκρίτους Έλληνες κυρίως από την Αμισό. Το δικαστήριο αυτό συστήθηκε από τον Κεμάλ στην Αμάσεια για να προβεί σε δικαστικές δολοφονίες με το πρόσχημα της προδοσίας.

Ο Χρύσανθος ήλθε στην Αθήνα το 1922 και το 1926 ορίστηκε αποκρισάριος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το 1927 εστάλη στην Αλβανία για να τακτοποιήσει την ανώμαλη κατάσταση που επικρατούσε από χρόνια στην εκεί ορθόδοξη Ελληνική εκκλησία. Ανέλαβε επίσης 3 αποστολές στο Άγιο Όρος και μία στη Δαμασκό για επίλυση εκκλησιαστικών ζητημάτων.

Το Δεκέμβριο του 1938 εκλέχτηκε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος. Όταν τον Απρίλιο του 1941 οι Γερμανοί κατέλαβαν την Αθήνα και τον κάλεσαν να μετάσχει επίσημα ως πρόεδρος επιτροπής για την παράδοση της πόλης των Αθηνών στους Γερμανούς, ο ίδιος είπε «ο Αρχιεπίσκοπος δεν δέχεται να μετέχη εις επιτροπήν δια την παράδοσιν της πόλεως εις τον εχθρόν, έργον του Αρχιεπισκόπου είναι όχι να υποδουλώνη, αλλά να ελευθερώνη». Όταν υπεδείχθη ότι διακινδυνεύει τη θέση του με την άκαμπτη στάση του, εκείνος απάντησε απτόητος «όχι μόνον τον θρόνον αλλά και την ζωήν είμαι έτοιμος να θυσιάσω δια το καθήκον μου». Έτσι ο Χρύσανθος εκθρονίστηκε στις 2 Ιουλίου 1941, οπότε και αποσύρθηκε στο σπιτάκι του στην Κυψέλη, οδός Σουμελά. Εκεί έμεινε εγκάθειρκτος σε όλη τη διάρκεια της κατοχής και ζούσε με στερήσεις και πάμφτωχος, συντηρούμενος από τη γενναιοδωρία των φίλων. Αλλά και μετά την απελευθέρωση, πράος εξ ιδιοσυγκρασίας, παρέμεινε σε πλήρη αφάνεια. Δεν επεδίωξε να επανέλθει στον θρόνο για να μην δημιουργηθούν εσωτερικές ανωμαλίες σε καιρούς χαλεπούς για το έθνος. Αρκέστηκε απλώς να υποβάλει και τυπική παραίτηση από τον αρχιεπισκοπικό θρόνο και πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του στο ερημητήριό του της οδού Σουμελά μέχρι το θάνατό του (28 Σεπτεμβρίου 1949). Δύο μέρες πριν το επισκέφτηκαν η Α.Μ. η βασίλισσα μαζί με την πριγκίπισσα Ελένη του Νικολάου για να του απονείμουν τον μεγαλόσταυρο του Σωτήρος.

Όσο για την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, όταν του ανακοίνωσαν την σκέψη ιδρύσεώς της, εκείνος επεκρότησε ενθουσιασμένος και δέχτηκε πρόθυμα την προεδρία λέγοντας «έχω συνδέσει το όνομά μου με την Τραπεζούντα, εφόσον λέγομαι Μητροπολίτης Τραπεζούντος, και δεν δύναμαι ν΄ αρνηθώ τας υπηρεσίας μου εις ό,τι αφορά τον Ποντιακόν Ελληνισμόν». Έτσι συστάθηκε η Επιτροπή, η οποία άρχισε αμέσως την έκδοση του δικού της περιοδικού, του «Αρχείου Πόντου». Αυτό υπήρξε, αν όχι το μόνο, από τα σπουδαιότερα ελατήρια που τον παρότρυναν στη συγγραφή του μεγάλου έργου του «Εκκλησία Τραπεζούντος», το οποίο αποτελεί και τον 4ο-5ο τόμο του «Αρχείου Πόντου». Για το σπουδαιότατο αυτό έργο του βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών και το χρηματικό έπαθλο το προσφέρει στο «Αρχείον Πόντου». Η Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών τον ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα και η Ακαδημία Αθηνών τον εξέλεξε Ακαδημαϊκό.

Ο από Τραπεζούντος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος έμεινε στην αιωνιότητα ως παράδειγμα άριστου ανθρώπου, πατριώτη, βαθυστόχαστου επιστήμονα και μεγάλου αρχιερέα.