Κυριακή, 31 Μαρτίου 2019

Απέch ή Επέch ή Χαπέch

πρώτη δημοσίευση στις 12.1.2015

ξαναβάζουμε την ανάρτηση για το Απές με περισσότερα στοιχεία
➤ "...κείται εις τον Νομ. Σεβαστείας και εκατέρωθεν της οδικής αρτηρίας από Σεβαστείας εις Ερζερούμ, μεταξύ των υποδιοικήσεων Ζάρας και Σου-Σεχρί και προς δυσμάς του ορεινού όγκου του Κιουτέ-δαγ, διακλαδώσεως του Αντιταύρου και περί ής διεξοδικώς έγραψεν ο εκ Σερρών Σάββας Ιωακειμίδης εν τη Ποντ. Εστία (σελ. 891, 1582, 1704, 1858, 1997 και 2814)
➤ ιδρύθη κατά τα τέλη του 18ου αιώνα ή τας αρχάς του 19ου αιώνος από αποίκους εξελθόντας εξ Αργυρουπόλεως και των πέριξ χωρίων, μετά την μη επαρκή εργασίαν εν τη μητροπόλει των" (από το βιβλίο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη, γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν)

ΠΕ, 1951, τ. 16
ΠΕ, 1960 - τ. 123-124
Κιζίκ, το χωριό του Βασίλ Ουστά

μικρό λεξικό : 2ο μέρος

➤ πρώτη δημοσίευση στις 31.3.2015

➤ το 2ο μέρος του λεξικού από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη.
➤ 1ο μέρος : εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Παρασκευή, 29 Μαρτίου 2019

Αυτουρασάν Κάβζας

➤ το χωριό Αυτουρασάν της Κάβζας [αναφέρεται και ως Αβντουρασάν και Αμπτουρχασάν]
➤ από την Ποντιακή Ηχώ του 1983, τεύχος 11

αριστερά το ανταρτοβούνι Ταφσάν Ντάγ
(στην ετικέτα αντάρτικο θα βρείτε σχετικές αναρτήσεις)

μικρό λεξικό : 1ο μέρος

πρώτη δημοσίευση στις 29.3.2015

➤ θα παρουσιάσουμε σε τρεις συνέχειες, το πολύ καλό (συνοπτικό) λεξικό από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
ακολουθεί το πρώτο μέρος
δεύτερο μέρος : εδώ
τρίτο μέρος : εδώ
 
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ

Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2019

Ελευθέριος Ε. Ελευθεριάδης, Πόντος - επιστροφή στην Ιθάκη

➤ πρώτη δημοσίευση στις 26.1.2015
➤ ο πρώτος των πρώτων...
    • Ελευθέριος Ε. Ελευθεριάδης
    • Πόντος - επιστροφή στην Ιθάκη
    • εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη – Θεσσαλονίκη 2004
    • σελ. 255



➤ συνταρακτικό βιβλίο, ύμνος στην πατρίδα από τον Λαραχανέτα Ελ. Ελευθεριάδη
➤ γεννημένος εκεί το 1910. Πέθανε στην Τραπεζούντα κατά την διάρκεια του 3ου ταξιδιού στον Πόντο το 1988. Ενταφιάστηκε στην Παναγία Σουμελά του Βερμίου. Στο βιβλίο αυτό περιγράφει το πρώτο και δεύτερο ταξίδι του (1953 και 1979 αντίστοιχα)
➤ είναι ο πρώτος Έλληνας που επισκέπτεται τον ιστορικό Πόντο μετά την ανταλλαγή
ξήλωσε και έφερε με περιπετειώδη τρόπο τον σταυρό από το αγίασμα στην Παναγία Σουμελά. Τώρα αυτός ο σταυρός βρίσκεται εντοιχισμένος στο αγίασμα στην Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο - ανάρτησή μας εδώ
➤ ένα άλλο που θέλω να συμπληρώσω είναι η Ποντιακή διάλεκτος που μιλάνε με τους συντοπίτες του στο χωριό του την Λαραχανή, είναι για σπουδή, είναι για να διδάσκεται
παραθέτουμε τρία σημεία από το βιβλίο. Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στο 2ο, η γιαγιά του αποφασίζει να μείνει και να πεθάνει στον τόπο της... 
➤ βιβλίο θησαυρός να το έχεις και να το μελετάς...

    κουβέντα με τον Τοπάλογλη
    στο "μνήμα" της γιαγιάς του
    ... αποχαιρετά την Τραπεζούντα

    το Κουντέν

     πρώτη δημοσίευση 22.1.2016

    ➤ το μεταλλειοφόρο βουνό του Κουντέν και οι έριδες των χωριών.
    του Παντελή Μελανοφρύδη από τα ΧτΠ
    ➤ ετικέτα με 30 άρθρα για τον Παντελή Μελανοφρύδη εδώ

    ΧτΠ, 1943, τ. 5
    ΧτΠ, 1946, τ. 21-22
    από την περιγραφή, μάλλον αυτή η περιοχή

    Τετάρτη, 27 Μαρτίου 2019

    το άλογο του γραμματέα...

    πρώτη δημοσίευση  4.5.2017

    ➤ άρθρο του Γ. Φωτιάδη από το Άκ Νταγ Μαντέν
    ➤ από την Ποντιακή Εστία, 1977, τ.15 σ. 201

    (*) λάθεψε φυσικά ο Φωτιάδης,
    Κεμαλικοί το 1918-1919 δεν υπήρχαν ακόμη ...

    βιογραφίες : Δημοσθένης Η. Οικονομίδης ( 1858-1938 )

    πρώτη δημοσίευση 7.9.2017

    ➤ Γεννήθηκε στην Αργυρούπολη του Πόντου. Τα πρώτα του γράμματα έμαθε στο Φροντιστήριο Αργυρούπολης και στη συνέχεια παρακολούθησε μαθήματα στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας απ’ όπου και αποφοίτησε

    Με τη χορηγία του Μητροπολίτη Χαλδίας Γερβασίου πήγε στην Κωνσταντινούπολη για να συνεχίσει τις σπουδές του στη Μεγάλη του Γένους Σχολή.


    Κατόπιν με την προστασία του Σχολάρχου Γρηγορίου Παλαμά και των ευεργετών του έθνους Ζαννή και Παύλου Στεφάνοβικ σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Λειψίας και Μονάχου, όπου ειδικώς μελέτησε την ελληνική και λατινική γλώσσα και ιστορία της Φιλοσοφίας. Η διδακτορική του διατριβή με τον τίτλο Laudlehre des Pontischen (περί της φωνητικής της διαλέκτου του Πόντου) εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Λειψίας (1887) αξία παντός επαίνου και βραβεύτηκε από το Ινστιτούτο Γ. Κουρτίου.

    Το 1888 εκλέχτηκε καθηγητής των λατινικών στην αρχή και των ελληνικών αργότερα στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, θέση την οποία διατήρησε μέχρι το 1914, δίδαξε παράλληλα στο Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο στο Φανάρι και στο Ζωγράφειο Γυμνάσιο του Πέραν.

    Η μεγάλη του αγάπη προς την ιδιαίτερη πατρίδα του τον οδήγησε σε προγραμματισμένη περιοδεία στον Πόντο από το 1885 όπου περισυνέλλεξε και αποθησαύρισε ανεκτίμητο πλούτο γλωσσικού και λαογραφικού υλικού, το οποίο υπήρξε θέμα όλης της μετέπειτα επιστημονικής παραγωγής.

    Στην Κωνσταντινούπολη υπήρξε αντιπρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου και του Διδασκαλικού Συνδέσμου καθώς και μέλος πολλών εκπαιδευτικών, φιλανθρωπικών και εθνικών οργανώσεων, με σκοπό την πολιτιστική πρόοδο του Ελληνισμού.

    Το 1914 κλήθηκε ειδικώς από την Εφορευτική Επιτροπή του Ιστορικού Λεξικού της νέας Ελληνικής γλώσσας να εργαστεί ως συντάκτης. Εκεί εργάστηκε ως 1926 και από το 1931 ανέλαβε τη διεύθυνση του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών, θέση την οποία διατήρησε μέχρι το θάνατό του 22 Φεβρουαρίου 1938.

    Υπήρξε ένας από τους ιδρυτές της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, έγραψε πολλά βιβλία αναφερόμενα στην ποντιακή διάλεκτο, την ιστορία και γενικώς την παιδεία του Ελληνισμού στον Πόντο. Το 1958 η Ακαδημία Αθηνών εξέδωσε την εργασία του "Γραμματική της ελληνικής διαλέκτου του Πόντου". Στο "Αρχείον Πόντου" δημοσίευσε στον τόμο 2 (1929) την πολύ σπουδαία εργασία του για την παραδοσιακή φορεσιά των Ελλήνων του Πόντου με τίτλο "Περί αμφιέσεως", σελ. 1-48, στις οποίες περιλαμβάνονται και σχετικές φωτογραφίες. Ο Οικονομίδης έθεσε τη σφραγίδα της συστηματικής και εξονυχιστικής έρευνας των ποντιακών γραμμάτων, για μια ολόκληρη 60ετία. Στις 16 Μαΐου 1937 εορτάσθηκε στην Αθήνα από την Επιτροπή η επιστημονική πεντηκονταετηρίς του, προεδρεύοντος του Μητροπολίτου Χρυσάνθου, και στη Θεσσαλονίκη οργανώθηκε εκδήλωση από την Εύξεινο Λέσχη προς τιμή του και την προσφορά του στην επιστήμη.
    [από την σελίδα της ΕΠΜ]

    Τρίτη, 26 Μαρτίου 2019

    Οι Μπάφραληδες και η δεκαετία του '40

    πρώτη δημοσίευση 11.3.2017

    ➤ εκτός από την ιστορία του Πόντου έχουμε εδώ και χρόνια ένα άλλο πάθος...
    ➤ την μελέτη της Ελληνικής ιστορίας της δεκαετίας του '40, δηλ.
    • Ελληνοϊταλικός πόλεμος (το έπος του 40),
    • τριπλή κατοχή / αντίσταση (Γερμανο.Ιταλο.Βούλγαροι)
    • εμφύλιος 1946-1949
    ➤ ένα σχετικό βιβλίο, επιχειρεί να εξηγήσει την πολιτική συμπεριφορά των Μπαφραλήδων κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1940
    επιλογές από αυτό το βιβλίο στην ανάρτησή μας για τον Γερμανό Καραβαγγέλη εδώ
    ➤ στο εξώφυλλο εικονίζονται δύο καπετάνιοι όχι Πάφραληδες αλλά Σαμψούντιοι. Ο Ιστύλ Αγάς (Στυλιανός Κοσμίδης) και ο Ιορδάνης Χασερής ή Χασαρής.

    Αριστείδης & Κωνσταντίνος Ιεροκλής

    ➤ δύο αδέλφια με καταγωγή από την Κρώμνη, με σπουδές στην Τραπεζούντα, Αθήνα αλλά και στην Ευρώπη
    καθηγητής στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας ο πρώτος αλλά και γυμνασιάρχης στο γυμνάσιο της Σαμψούντας
    περίεργη η συμπεριφορά των Τραπεζούντιων απέναντι στον δεύτερο ο οποίος αποσύρθηκε από τον δημόσιο βίο και "βρήκε καταφύγιο" στη μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα
    άρθρα από την εγκυκλοπαίδεια του ΠΕ και φωτό (γυμνάσιο Σαμψούντας) από την ΠΕ, 1976, τ.10




    Παπαδόπουλος Χαράλαμπος, αδελφός του νονού μου
    Βασίλη Παπαδόπουλου, από την Όξε Σαμψούντας.
    Αργότερα σπούδασε γιατρός στην Ελλάδα
    πριν την ανταλλαγή.
    Σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή των Γερμανών
    Ναζί ή Ιταλών στην Θεσσαλονίκη
    την περίοδο της επίθεσης εναντίον της Ελλάδας
    (Απρίλιος 1941)

    άρθρα του Αριστείδη Ιεροκλή - ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ

    Δευτέρα, 25 Μαρτίου 2019

    Κοτυλάβα #2

    πρώτη δημοσίευση

    ➤ παραθέουμε δύο σελίδες όπου η Κοτυλάβα περιγράφει την εγκατάσταση τους στην Καλλίφυτο Δράμας...
    κάπου γράφει "...πρόσφυγες έρχονταν στο χωριό συνέχεια..." και μέσα σ' αυτούς ήταν και οι δύο δικές μου οικογένειες. Η εκ πατρός από την Φάτσα και η εκ μητρός από τα χωριά του Αγιού τεπέ Σαμψούντας... όσοι δηλ. επέζησαν...
    είπαμε, υπάρχουμε στην ζωή συγκυριακά... 

    1. παλιά εκκλησία Αγ. Παντελεήμονα, τώρα δεν υπάρχει, η νέα είναι σε άλλο σημείο
    2. με βάση την περιγραφή, το σπίτι της Κοτυλάβας
    3. το πατρικό μου...
    4. πέρα μαχαλάς



    25η Μαρτίου 1821 - εις μνήμην των αφανών ηρώων

    ➤ "Μακρυά από την ελεύθερη πατρίδα ο Πόντιος Ελληνισμός δεν είχε την δυνατότητα να χαίρεται και να γιορτάζει όπως θα ήθελε, την ανάμνηση της ημέρας που σήμανε του Έθνους την ανάσταση.

    Την ημέρα αυτή, διπλή εορτή, έπρεπε να προσέχει πολύ στις εκδηλώσεις της χαράς και του ενθουσιασμού του και να κρύβει τα αισθήματά του, στο μεγαλύτερο τους μέρος, στα κατάβαθα της ψυχής του, που αιώνες μακρούς είχε νανουρισθή με το μαγικό όνειρο της ελευθερίας, όπως κάθε ελληνική ψυχή..."

    ➤ ΠΕ, 1954, τ. 51


    Κυριακή, 24 Μαρτίου 2019

    Κοτυλάβα #1

    πρώτη δημοσίευση

    ➤ έχει περίπου ένα μήνα που διάβασα το βιβλίο…
    άλλη μια καταγραφή της τραγικής μοίρας των Ρωμιών στην πατρίδα...

    συνοπτικά : είναι η ιστορία μιας οικογένειας από το Ακ Ντάγ Ματέν. Ο Κότυλας (σημαίνει αυχένας), γόνος πλούσιας οικογένειας που ζει αρχοντικά στον Ρωμέϊκο μαχαλά Γατσάκ του Ακ Ντάγ, κλέβει την 12χρονή κοπελίτσα από το χωριό της Κέϊσερι την οποία αργότερα παντρεύεται και έτσι γίνεται Κοτυλάβα. Αποκτούν τρία παιδιά. Ο Κότυλας πεθαίνει νέος από ασθένεια. Ο μεγάλος της γιος, ο Στέλιος, στα 19 του χρόνια τους εγκαταλείπει και φεύγει για την Ελλάδα προκειμένου να αποφύγει τα αμελέ ταμπουρού. Η Κοτυλάβα με τα δυο μικρά παιδιά της ζει τραγικές στιγμές στην πόλη και στο χωριό της που επιστρέφει όπου τα πράματα χειροτερεύουν κάθε μέρα. Αποφασίζει να φύγει και αυτή από το Ακ Ντάγ και να πάει στον Μπερεκετλί Ματέν όπου έχουνε γνωστούς. Σε λίγα χρόνια φεύγουν και από εκεί για την Ελλάδα. Η Κοτυλάβα προσδοκά επίσης να βρει και τον μεγάλο της γιό. Τους κατεβάζουν στην Καβάλα και από εκεί η επιτροπή τους στέλνει για μόνιμη εγκατάσταση στο χωριό μου, την Ραβίκα (Καλλίφυτος Δράμας). Εκεί ζήσανε μέχρι το 1947 και μετά φύγανε για μόνιμη εγκατάσταση στην Δραπετσώνα Πειραιώς.

    σχόλια μας : η μητέρα μου θυμάται την Κοτυλάβα στο χωριό μας / ο συγγραφέας του βιβλίου είναι εγγονός της Κοτυλάβας και γεννήθηκε στην Καλλίφυτο / δεν μαθαίνουμε αν τελικά βρέθηκε ο Στέλιος, ο μεγάλος γιος της
    είναι ένα βιβλίο ευκολοδιάβαστο το οποίο δίνει μια πολύ καλή εικόνα των γεγονότων που έλαβαν χώρα στις πατρίδες μας. Θα ακολουθήσει δεύτερη ανάρτηση με μερικές επιλεγμένες σελίδες από το βιβλίο. Το προτείνουμε ανεπιφύλακτα.





    οι μεταμφιεσμένοι δερβίσιδες...

    ➤ άρθρο σχετικό με την 25η Μαρτίου του 1821 στον μαρτυρικό Πόντο
    ➤ δείτε πως οι μεταμφιεσμένοι σε περιοδεύοντες μουσουλμάνους ιεροκήρυκες μετέφεραν στην Ανατολή, όπου υπήρχε Ελληνισμός, τον ξεσηκωμό του γένους.
    ➤ παρουσιάζονται στον Μητροπολίτη Χαλδίας και... "...να αποκαλύπτονται βγάλοντας τα ιδιότυπα σαρίκια των, και να πλησιάζουν με σεβασμόν τον Μητροπολίτην και με μεγάλην κατάνυξιν να κύπτουν τα γόνατά των και να προσκυνούν ευλαβικά την δεξιάν του Αρχιερέως και να επικαλεσθούν τας ευχάς και ευλογίας του, εις καθαρώς Ελληνικής διάλεκτον"
    ➤ άρθρο του Ανανία Ν. Νικολαϊδη στην Ποντιακή Εστία, 1952, τεύχος 34-35