Κυριακή, 31 Μαρτίου 2019

Απέch ή Επέch ή Χαπέch

πρώτη δημοσίευση στις 12.1.2015

ξαναβάζουμε την ανάρτηση για το Απές με περισσότερα στοιχεία
➤ "...κείται εις τον Νομ. Σεβαστείας και εκατέρωθεν της οδικής αρτηρίας από Σεβαστείας εις Ερζερούμ, μεταξύ των υποδιοικήσεων Ζάρας και Σου-Σεχρί και προς δυσμάς του ορεινού όγκου του Κιουτέ-δαγ, διακλαδώσεως του Αντιταύρου και περί ής διεξοδικώς έγραψεν ο εκ Σερρών Σάββας Ιωακειμίδης εν τη Ποντ. Εστία (σελ. 891, 1582, 1704, 1858, 1997 και 2814)
➤ ιδρύθη κατά τα τέλη του 18ου αιώνα ή τας αρχάς του 19ου αιώνος από αποίκους εξελθόντας εξ Αργυρουπόλεως και των πέριξ χωρίων, μετά την μη επαρκή εργασίαν εν τη μητροπόλει των" (από το βιβλίο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη, γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν)

ΠΕ, 1951, τ. 16
ΠΕ, 1960 - τ. 123-124
Κιζίκ, το χωριό του Βασίλ Ουστά

Παρασκευή, 29 Μαρτίου 2019

Αυτουρασάν Κάβζας

➤ το χωριό Αυτουρασάν της Κάβζας [αναφέρεται και ως Αβντουρασάν και Αμπτουρχασάν]
➤ από την Ποντιακή Ηχώ του 1983, τεύχος 11

αριστερά το ανταρτοβούνι Ταφσάν Ντάγ
(στην ετικέτα αντάρτικο θα βρείτε σχετικές αναρτήσεις)

Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2019

το Κουντέν

 πρώτη δημοσίευση 22.1.2016

➤ το μεταλλειοφόρο βουνό του Κουντέν και οι έριδες των χωριών.
του Παντελή Μελανοφρύδη από τα ΧτΠ
➤ ετικέτα με 30 άρθρα για τον Παντελή Μελανοφρύδη εδώ

ΧτΠ, 1943, τ. 5
ΧτΠ, 1946, τ. 21-22
από την περιγραφή, μάλλον αυτή η περιοχή

Τετάρτη, 27 Μαρτίου 2019

το άλογο του γραμματέα...

πρώτη δημοσίευση  4.5.2017

➤ άρθρο του Γ. Φωτιάδη από το Άκ Νταγ Μαντέν
➤ από την Ποντιακή Εστία, 1977, τ.15 σ. 201

(*) λάθεψε φυσικά ο Φωτιάδης,
Κεμαλικοί το 1918-1919 δεν υπήρχαν ακόμη ...

βιογραφίες : Δημοσθένης Η. Οικονομίδης ( 1858-1938 )

πρώτη δημοσίευση 7.9.2017

➤ Γεννήθηκε στην Αργυρούπολη του Πόντου. Τα πρώτα του γράμματα έμαθε στο Φροντιστήριο Αργυρούπολης και στη συνέχεια παρακολούθησε μαθήματα στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας απ’ όπου και αποφοίτησε

Με τη χορηγία του Μητροπολίτη Χαλδίας Γερβασίου πήγε στην Κωνσταντινούπολη για να συνεχίσει τις σπουδές του στη Μεγάλη του Γένους Σχολή.


Κατόπιν με την προστασία του Σχολάρχου Γρηγορίου Παλαμά και των ευεργετών του έθνους Ζαννή και Παύλου Στεφάνοβικ σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Λειψίας και Μονάχου, όπου ειδικώς μελέτησε την ελληνική και λατινική γλώσσα και ιστορία της Φιλοσοφίας. Η διδακτορική του διατριβή με τον τίτλο Laudlehre des Pontischen (περί της φωνητικής της διαλέκτου του Πόντου) εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Λειψίας (1887) αξία παντός επαίνου και βραβεύτηκε από το Ινστιτούτο Γ. Κουρτίου.

Το 1888 εκλέχτηκε καθηγητής των λατινικών στην αρχή και των ελληνικών αργότερα στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, θέση την οποία διατήρησε μέχρι το 1914, δίδαξε παράλληλα στο Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο στο Φανάρι και στο Ζωγράφειο Γυμνάσιο του Πέραν.

Η μεγάλη του αγάπη προς την ιδιαίτερη πατρίδα του τον οδήγησε σε προγραμματισμένη περιοδεία στον Πόντο από το 1885 όπου περισυνέλλεξε και αποθησαύρισε ανεκτίμητο πλούτο γλωσσικού και λαογραφικού υλικού, το οποίο υπήρξε θέμα όλης της μετέπειτα επιστημονικής παραγωγής.

Στην Κωνσταντινούπολη υπήρξε αντιπρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου και του Διδασκαλικού Συνδέσμου καθώς και μέλος πολλών εκπαιδευτικών, φιλανθρωπικών και εθνικών οργανώσεων, με σκοπό την πολιτιστική πρόοδο του Ελληνισμού.

Το 1914 κλήθηκε ειδικώς από την Εφορευτική Επιτροπή του Ιστορικού Λεξικού της νέας Ελληνικής γλώσσας να εργαστεί ως συντάκτης. Εκεί εργάστηκε ως 1926 και από το 1931 ανέλαβε τη διεύθυνση του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών, θέση την οποία διατήρησε μέχρι το θάνατό του 22 Φεβρουαρίου 1938.

Υπήρξε ένας από τους ιδρυτές της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, έγραψε πολλά βιβλία αναφερόμενα στην ποντιακή διάλεκτο, την ιστορία και γενικώς την παιδεία του Ελληνισμού στον Πόντο. Το 1958 η Ακαδημία Αθηνών εξέδωσε την εργασία του "Γραμματική της ελληνικής διαλέκτου του Πόντου". Στο "Αρχείον Πόντου" δημοσίευσε στον τόμο 2 (1929) την πολύ σπουδαία εργασία του για την παραδοσιακή φορεσιά των Ελλήνων του Πόντου με τίτλο "Περί αμφιέσεως", σελ. 1-48, στις οποίες περιλαμβάνονται και σχετικές φωτογραφίες. Ο Οικονομίδης έθεσε τη σφραγίδα της συστηματικής και εξονυχιστικής έρευνας των ποντιακών γραμμάτων, για μια ολόκληρη 60ετία. Στις 16 Μαΐου 1937 εορτάσθηκε στην Αθήνα από την Επιτροπή η επιστημονική πεντηκονταετηρίς του, προεδρεύοντος του Μητροπολίτου Χρυσάνθου, και στη Θεσσαλονίκη οργανώθηκε εκδήλωση από την Εύξεινο Λέσχη προς τιμή του και την προσφορά του στην επιστήμη.
[από την σελίδα της ΕΠΜ]

Τρίτη, 26 Μαρτίου 2019

Οι Μπάφραληδες και η δεκαετία του '40

πρώτη δημοσίευση 11.3.2017

➤ εκτός από την ιστορία του Πόντου έχουμε εδώ και χρόνια ένα άλλο πάθος...
➤ την μελέτη της Ελληνικής ιστορίας της δεκαετίας του '40, δηλ.
  • Ελληνοϊταλικός πόλεμος (το έπος του 40),
  • τριπλή κατοχή / αντίσταση (Γερμανο.Ιταλο.Βούλγαροι)
  • εμφύλιος 1946-1949
➤ ένα σχετικό βιβλίο, επιχειρεί να εξηγήσει την πολιτική συμπεριφορά των Μπαφραλήδων κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1940
επιλογές από αυτό το βιβλίο στην ανάρτησή μας για τον Γερμανό Καραβαγγέλη εδώ
➤ στο εξώφυλλο εικονίζονται δύο καπετάνιοι όχι Πάφραληδες αλλά Σαμψούντιοι. Ο Ιστύλ Αγάς (Στυλιανός Κοσμίδης) και ο Ιορδάνης Χασερής ή Χασαρής.

Αριστείδης & Κωνσταντίνος Ιεροκλής

➤ δύο αδέλφια με καταγωγή από την Κρώμνη, με σπουδές στην Τραπεζούντα, Αθήνα αλλά και στην Ευρώπη
καθηγητής στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας ο πρώτος αλλά και γυμνασιάρχης στο γυμνάσιο της Σαμψούντας
περίεργη η συμπεριφορά των Τραπεζούντιων απέναντι στον δεύτερο ο οποίος αποσύρθηκε από τον δημόσιο βίο και "βρήκε καταφύγιο" στη μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα
άρθρα από την εγκυκλοπαίδεια του ΠΕ και φωτό (γυμνάσιο Σαμψούντας) από την ΠΕ, 1976, τ.10




Παπαδόπουλος Χαράλαμπος, αδελφός του νονού μου
Βασίλη Παπαδόπουλου, από την Όξε Σαμψούντας.
Αργότερα σπούδασε γιατρός στην Ελλάδα
πριν την ανταλλαγή.
Σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή των Γερμανών
Ναζί ή Ιταλών στην Θεσσαλονίκη
την περίοδο της επίθεσης εναντίον της Ελλάδας
(Απρίλιος 1941)

άρθρα του Αριστείδη Ιεροκλή - ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ

Σάββατο, 23 Μαρτίου 2019

η θεία Ευλαλία - οι νέες Αμαζόνες...

πρώτη δημοσίευση 22.10.2016

➤ οι Ρομάνες, οι νέες Αμαζόνες...
➤ ένα άρθρο που ξαναβάζουμε. Δημοσιεύτηκε στην Ποντιακή Εστία, έτος 1950, τεύχος 3
➤ γραμμένο από τον Ιορδάνη Ελευθεριάδη από τον Καταχά Πιερίας. Δεν βρήκαμε περισσότερα στοιχεία για τον συγγραφέα. Δεν τον έχει η εγκυκλοπαίδεια του Π.Ε. 
➤ διαβάστε το, "δείτε" την εικόνα. Άλλο ένα περιστατικό για ταινία μικρού μήκους
το μέρος που διαδραματίζονται τα περιγραφόμενα είναι το παρχάρ Μετζίτ (βλ. χάρτη)
➤ δείτε τα Ποντιακά που μιλούνε. μάθημα...
➤ δείτε πως "καθαρίζουν" στον Πόντο τον "εχθρό" και συγκρίνετε με τα σημερινά...
- Κορίτζα, ντο στέκεστεν και τερείτεν, εκούξεν τη Σεϊτανίνας η Παρθένα. Ντο θαμάζετε άμον παγωμέν' ! Ο Καράομαν-ογλής ξαν' ετσαφίεν η ραχ' ατ, ξαν θελ' να παιρ' το μάθεμαν 'ατ. Ντο στέκομε ! άς εφτάμε εκείνο ντο πρέπ !


  • Μετζίτ = το ψηλότερο παρχάρ της Κρώμνης
  • Βαθύν Ορμίν = πιθανότατα το ρέμα προς την περιοχή του Άγ. Παύλου
  • Γιαλονομύτ = κορυφή βουνού, από εκεί ψηλά φαινότανε ο γιαλός
  • Λιμνίν = πάνω στην κορυφή του Αγ. Παύλου υπάρχει λίμνη. Μάλλον αυτήν εννοούνε.

Πέμπτη, 21 Μαρτίου 2019

Χρήστου Γ. Ανδρεάδη, Ιστορικό σχεδίασμα της δράσεως των Ελλήνων ανταρτών του Πόντου

➤ το Ποντιακό αντάρτικο

➤ κατά την γνώμη μου είναι η πιο εμπεριστατωμένη παρουσίαση του Ποντιακού αντάρτικου σε μόλις 12 σελίδες
➤ υπάρχει και μία πιο αναλυτική παρουσίαση του ίδιου θέματος από τον ίδιο συγγραφέα, με πλήρη τεκμηρίωση στο Αρχείον Πόντου της ΕΠΜ, τόμος 44ος (1992-93) σελίδες 153 έως 301 δηλ. το παρακάτω κείμενο των 12 σελίδων σε μία ανάπτυξη 150 σελίδων (6 σελίδες είναι η βιβλιογραφία).

το άρθρο είναι από μία έκδοση του συλλόγου
ΑΡΓΟΝΑΥΤΑΙ - ΚΟΜΝΗΝΟΙ,
ομιλίες για τον Ελληνισμό του Πόντου 1988-1989











Τετάρτη, 20 Μαρτίου 2019

Στέλιος Πυξίτης

➤ βλέπαμε τα περιεχόμενα του τεύχους 7-8 των ΠΦ και μας έκανε εντύπωση το επώνυμό του...
Στέλιος Πυξίτης, σίγουρα ψευδώνυμο και πιθανά Ματσουκάτες
δεν βρήκαμε πολλά άρθρα του στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ παρά μόνο τα παρακάτω
δεν τον αναφέρει η ΕτΠΕ, μάλλον ένας περιστασιακός αρθρογράφος.





Τρίτη, 19 Μαρτίου 2019

η επανάσταση των νεοτούρκων στην Θεσσαλονίκη

➤ άρθρο του Γιώργου Ζωγραφάκη από το Μακεδονικόν Ημερολόγιον του 1984
 δείτε τι γράφει στο τέλος : "όμως οι διευθύνοντες το όλο κίνημα παραμένουν αθέατοι. Κανείς δεν ξέρει ούτε ποιοί, ούτε που συνεδριάζουν"
 οι Ρωμιοί στον Πόντο διασκεδάζουν μαζί τους χθεσινούς δυνάστες τους, έπεσε ο Χαμίτ, οι νεότουρκοι και ο Μουσταφά Κεμάλ έρχονται, αλίμονο...
 άρθρο στην βικιπαίδεια εδώ




καθηγητής Δημήτριος Χρυσουλίδης ( xxxx - 1938 )

➤ "ο Δημήτριος Χρυσουλίδης του Ευσταθίου γεννήθηκε και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Τραπεζούντα του Πόντου. Σπούδασε ελληνική φιλολογία στην Κωνσταντινούπολη, στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, και δίδαξε στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας από το 1905 ως το 1922. Έφερε τον τίτλο του ισόβιου καθηγητή στο σπουδαιότερο, τότε, σχολείο του Πόντου, το οποίο διηύθυνε με σοφία και σταθερό χέρι. Με τον ξεριζωμό αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Ελλάδα αφήνοντας πίσω το αγαπημένο του Φροντιστήριο. Εγκαταστάθηκε στην Καλαμαριά και συνέχισε το διδακτικό έργο του στο Πρακτικό Λύκειο της Θεσσαλονίκης. Ήταν βαθιά μορφωμένος Έλληνας της διασποράς, αυστηρός αλλά ακριβοδίκαιος δάσκαλος και ευσεβής άνθρωπος. Στο ένα χέρι κρατούσε την Ιλιάδα και στο άλλο την Καινή Διαθήκη. Με αυτά νουθέτησε για περισσότερο από μισό αιώνα χιλιάδες μαθητές. Πολλοί από αυτούς έγιναν σημαντικά μέλη της ελληνικής κοινωνίας. Μεταξύ τους ο θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Ψαθάς, που τον μνημονεύει με σεβασμό και αγάπη ως ένα σοφό φιλόλογο και ως τη σημαντικότερη μορφή του Φροντιστηρίου. Πέθανε στην Καλαμαριά στις 18-2-1938 και στην κηδεία του συνωστίσθηκαν ορφανεμένοι οι περισσότεροι Πόντιοι πρόσφυγες της πρώτης γενεάς. Για εκείνους ήταν ένας διδάσκαλος του Γένους. Για μένα είναι o προπάππος μου, πηγή τιμής και ευθύνης." από το δίκτυο

τρεις οι καθηγητές που "άφησαν εποχή" στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας : Χρυσουλίδης, Ισραήλ Βασιλειάδης (ανάρτηση μας εδώ ) και Νικόλαος Λιθοξόος - εδώ 

και οι τρεις πέθαναν μέσα σ' ένα χρόνο, εδώ στην Ελλάδα

από το βιβλίο των Κωνσταντινιδαίων "οι Ρίζες μας" είναι η παρακάτω περιγραφή.