Πέμπτη, 31 Ιανουαρίου 2019

Γαλίανα ή Γαλίαινα - #3

➤ τρίτο μέρος - πρώτο μέρος εδώ  / δεύτερο μέρος εδώ     
 τρίτο μέρος της περιήγησης μας που περιλαμβάνει τα χωριά Αρμενού, Σεϊτανάντων, Γεφύρ (οικισμός με χάνια), Κοτύλια και Λειβάδια (με οδηγό τον ιερέα Δημήτριο Μισαηλίδη)
➤ με την βοήθεια του blog "πατρίδα μας είναι ο Πόντος" βρήκαμε τις ονομασίες των χωριών της Γαλίαινας παλιό όνομα και νέο και έτσι μπορέσαμε να τα αποτυπώσουμε πάνω στον χάρτη - τα χωριά της Γαλίαινας 
 είναι πιθανό να υπάρχει κάποιο λάθος, κάποια παράληψη, τα οποία θα διορθώσουμε μόλις μας επισημανθεί
 ΠΕ, 1950, τεύχος 11

χωριό Λειβάδια Γαλίαινας
από το Google Earth - Panoramio


Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2019

Γαλίανα ή Γαλίαινα - #2

➤ δεύτερο μέρος - πρώτο μέρος εδώ
➤ συνεχίζουμε την περιήγηση μας στα χωριά της Γαλίαινας με οδηγό τον ιερέα Δημήτριο Μισαηλίδη,
➤ ΠΕ, 1950, τ. 10

Η τεχνητή λίμνη που δημιουργήθηκε στην συμβολή των δύο ποταμών,
εδώ ήταν το χωριό Διπόταμος.
Φώτο από το Google Earth - Panoramio


Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2019

Γαλίανα ή Γαλίαινα - #1

➤ μερικές περιοχές του Πόντου ευτύχισαν να έχουν λόγιους οι οποίοι κατέγραψαν στα παλαιά περιοδικά και σε βιβλία τις θύμισες τους από τις ιδιαίτερες τους πατρίδες
➤ ένας τέτοιος ήταν ο ιερέας Δ. Μισαηλίδης ο οποίος μα δίνει πληροφορίες για την Γαλίανα ή Γαλίαινα
➤ θα αναρτήσουμε σε 4 συνέχειες τα άρθρα του για να γνωρίσουμε αυτή την όμορφη περιοχή
➤ πρώτη ανάρτηση από την ΠΕ, 1950, τεύχος 7

η κοιλάδα του ποταμού της Γαλίαινας ή Γκαλιάν σού
από το Google Earth - Panoramio


Κυριακή, 27 Ιανουαρίου 2019

ιερέας Δημήτριος Μισαηλίδης

➤ μερικές περιοχές του Πόντου ευτύχισαν να έχουν λόγιους οι οποίοι κατέγραψαν στα παλαιά περιοδικά και σε βιβλία τις θύμισες τους από τις ιδιαίτερες τους πατρίδες
➤ ένας τέτοιος ήταν ο ιερέας Δ. Μισαηλίδης ο οποίος μας δίνει πληροφορίες για την Γαλίανα ή Γαλίαινα
βρήκαμε και αναρτούμε το παρακάτω άρθρο θέλοντας να τιμήσουμε αυτούς τους απλούς ανθρώπους που με την πένα τους μας έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες για τις αλησμόνητες πατρίδες μας
➤ έχουμε ήδη αναρτήσει πέντε άρθρα του για την Γαλίαινα, την ιδιαίτερή του πατρίδα
αυτά τα πέντε άρθρα θα ξανα-αναρτηθούν τις επόμενες μέρες.

ΠΕ, 1957, τ. 92-93

άρθρα του ιερέα Δ. Μισαηλίδη στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ

Πέμπτη, 24 Ιανουαρίου 2019

Λαζοί & Λαζική

➤ πολύ κουβέντα έγινε στην Ποντιακή Εστία της 1ης περιόδου για τους Λαζούς
➤ δείτε παρακάτω τις δημοσιεύσεις. Εμείς αναρτούμε το πρώτο άρθρο από την ΠΕ, έτος 1957 γραμμένο από τον Φίλωνα Κτενίδη 
ανάρτηση για την Αθήνα του Πόντου εδώ
έχουμε πολλές αναρτήσεις για την Ριζούντα και τα κάστρα της, αναζητήστε με την ετικέτα Ριζούντα
παρακάτω ένα απόσπασμα της Λαζικής χώρας από χάρτη του 1890.


Τετάρτη, 23 Ιανουαρίου 2019

κόκκινοι ή ερυθινοί ή Κιζίλμπασηδες

➤ έθνος μουσουλμανοφανές το οποίο είχε καλές σχετικά διαθέσεις απέναντι στους Ρωμιούς ενώ "άσπονδον μίσος εχώριζε την φυλήν ταύτην από τους Τούρκους"
➤ αναρτούμε δύο σελίδες από το βιβλίο του Θ. Κουρτίδη "η επαρχία της Μελανθίας Πόντου" καθώς επίσης το σχετικό λήμμα από την εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού
➤ λίγες μέρες πριν αναρτήσαμε σε δύο συνέχειες άρθρο του Π. Μελανοφρύδη  με τίτλο "η γνώμη των Ποντίων για τα άλλα έθνη" εδώ
περισσότερα στην Wikipedia στα Αγγλικά & Τούρκικα

από το δίκτυο
από το άρθρο του Π. Μελανοφρύδη

από την εγκυκλοπαίδεια του Π.Ε.

Πέμπτη, 17 Ιανουαρίου 2019

συνέντευξη Πάνου Καϊσίδη

πρώτη δημοσίευση  10.7.2016

Ανεκτίμητη κληρονομιά του Ελληνισμού της Ανατολής
  • η συνέντευξη αυτή δόθηκε πολλά χρόνια πριν στην εφημερίδα Αυριανή - στις 30.9.1990
  • Ίσως τα γράμματα να είναι μικρά γι' αυτό βάζουμε σύνδεσμο για download εδώ

Τετάρτη, 16 Ιανουαρίου 2019

ΚΜΣ - αρχείο προφορικής παράδοσης

πρώτη δημοσίευση  19.1.2015

➤ Όπως γράψαμε στην προηγούμενη ανάρτηση μας - εδώ - , το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ) διαθέτει μάλλον το μοναδικό σε όλη την Ελλάδα αρχείο προφορικής παράδοσης δηλ. η βιωμένη ιστορία. Ήταν Μάϊος του 1997 όταν για περίπου δύο εβδομάδες καταγράφαμε τις μαρτυρίες ανθρώπων από τα χωριά των παππούδων μας.
Δείτε π.χ. τι αντιγράψαμε για το χωριό Τσάμαλαν της Σαμψούντας, χωριό του εκ μητρός παππού μου. Εκείνο τον καιρό δεν επιτρέπονταν οι φωτοτυπίες, οι φωτοφραφίες, τα σκαναρίσματα. Δεν γνωρίζω τι ισχύει τώρα μετά από 20 χρόνια. Δεν γνωρίζω εάν ξεκίνησαν την ψηφιοποίηση και διάθεση όλων στο δίκτυο. Έτσι πρέπει να γίνει τώρα. Να είναι προσβάσιμα από όλους μας και από κάθε γωνιά του πλανήτη...

     🔻 "το Τσάμαλαν είχε 400-500 κατοίκους Έλληνες. Τούρκους δεν είχαμε. Ήμασταν ντόπιοι εμείς. Δεν ακούσαμε από τους γέρους ότι ήρθαν οι παππούδες μας από αλλού. Εκεί γεννήθηκαν και οι παππούδες και οι προπαππούδες μας. Όλο το χωριό μας το αποτελούσαν 4-5 μεγάλα σόγια. Απ’ αυτά τα σόγια είναι όλες οι οικογένειες. Ήταν οι Κιαχαγιάντ', οι Κωνσταντίνογλαρου, οι Γαρακεχαγιάντ’, οι Ταγκουρλάντ’ και οι Πατμανάντ'.

     🔻 Μιλούσαμε ποντιακά. Ποντιακά τραγούδια τραγουδούσαμε και χορεύαμε ποντιακούς χορούς. Τα όργανα που παίζανε οι οργανοπαίχτες ήταν ο "κεπσές" (κεμεντζές), το ταούλ’, ο ζουρνάς.
Το Αγιούτεπεσι ήταν μισή ώρα από το χωριό μας (είναι βουνό του Φουντουτσάχ).
Η εκκλησία μας ήταν του Αγίου Γεωργίου. Είχαμε και ένα μικρό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου. Είχε σχολείο με κάτω μαγαζιά. Τρεις δασκάλους πλήρωνε το χωριό.
Γειτονικά χωριά ήτανε το Φουντουτσάχ (μισή ώρα απόσταση), το Τσιμενλί (μισή ώρα), το Γαράτουσλα (μία ώρα), το Τοϊγάρ (1-2 ώρες) και η Τέκια (2-3 ώρες).
Το 1916 έκαναν εξορία, έκαψαν το χωριό. Απ’ τα 1500 άτομα (μάλλον εννοεί 150 άτομα ή κάτι άλλο) του χωριού μας, 4 άτομα ζήσαμε. Αυτούς ξέρω. Όσοι πήγαν εξορία, πέθαναν. Ίσως να γλίτωσαν 2-3 άτομα από το χωριό μας, αλλά μέχρι τώρα (συνέντευξη δόθηκε στις 29.10.1962), δεν έμαθα τίποτε.
Μπήκαμε στο "Μαρία" και ήρθαμε στον Πειραιά πρώτα και από κει στην Ηγουμενίτσα. Ήμαστε 35-40 οικογένειες από το Τσάμαλαν αλλά ένας - ένας σκορπίσαμε".
 

     🔻 προφορική μαρτυρία Χαράλαμπου Κοσέογλου ή Καλαϊτζίδη, από Μπάφρα Ιωαννίνων. Γεννήθηκε το 1895.




Σημειώστε ότι υπάρχει αρχείο σε μορφή excel που αναφέρονται όλα τα χωριά για τα οποία υπάρχει καταγραφή.
στην σελίδα :

αρχείο προφορικής παράδοσης

Τρίτη, 15 Ιανουαρίου 2019

Ανέστη Παπαδόπουλου, αναμνήσεις & νοσταλγήματα από τον Πόντο μας

από τις πρώτες αναρτήσεις μας : 10 Μαρτίου 2015

➤ προλήψεις και δεισιδαιμονίες... : από το βιβλίο του Ανέστη Παπαδόπουλου, αναμνήσεις & νοσταλγήματα από τον Πόντο μας (Έδεσσα - 1962)
το βιβλίο το έχουμε σε φωτοτυπία, μάλλον κακής ποιότητας. Φρονώ ότι πρέπει να επανεκδοθεί εάν δεν έχει ήδη γίνει...
ο συγγραφέας "γεννήθηκε και γαλουχήθηκε" στην Άγουρσα της Ματσούκας.



νέα έκδοση χάρτη :  

Κυριακή, 13 Ιανουαρίου 2019

τον καθηγητή Κώστα Φωτιάδη, τιμά η Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης

από την σελίδα της εφημερίδας ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ εδώ
 

➤ Τον ομότιμο καθηγητή νεότερης ιστορίας του πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Κώστα Φωτιάδη, τιμά σε ειδική εκδήλωση, η Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης, για την προσφορά του στον Ποντιακό Ελληνισμό και ιδιαίτερα στο μεγάλο θέμα της ανάδειξης και αναγνώρισης της Γενοκτονίας, ένα θέμα που αφιέρωσε την ίδια του τη ζωή και την επιστημονική του δραστηριότητα.

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, την οποία εκ μέρους του διοικητικού συμβουλίου, υπογράφεται από τον πρόεδρο Παναγιώτη Ε. Ακριτίδη και τον γενικό γραμματέα Μιχάλη Ε. Καραβέλα, θα πραγματοποιηθεί «στις 10 Φεβρουαρίου 2019, ημέρα Κυριακή και ώρα 11:30 π.μ., εκδήλωση προς τιμήν του κ. Κωνσταντίνου Φωτιάδη, Καθηγητή Νεοελληνικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, για την προσφορά του στον Ποντιακό Ελληνισμό και ιδιαίτερα στο μεγάλο θέμα της ανάδειξης και αναγνώρισης της Γενοκτονίας».


Ο Κώστας Φωτιάδης γεννήθηκε στο Άνω Ζερβοχώρι της Νάουσας το 1948, από γονείς πρόσφυγες. Το ακαδημαϊκό έτος 1966 - 1967 πέρασε με υποτροφία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Στο Πανεπιστήμιο του Tubingen σπούδασε επί δέκα συνολικά εξάμηνα ιστορία, επί οκτώ εξάμηνα Empirische Kulturwissenschaft - εμπειρική και σύγχρονη λαογραφία, κοντά στο διακεκριμένο καθηγητή και ιδρυτή του τμήματος κ. H. Bausinger και για ένα εξάμηνο πολιτικές επιστήμες. Το Δεκέμβριο του 1989 εκλέχτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ. λέκτορας της ιστορίας του ελληνισμού της Ανατολής από τον 15ο αιώνα και εξής.

➤➤➤ δείτε όλο το άρθρο στον σύνδεσμο που δίνουμε στην αρχή της ανάρτησης
η σελίδα μας μέχρι τώρα έχει 7 αναρτήσεις με θέματα - άρθρα του Κ. Φωτιάδη, ετικέτα Κ. Φωτιάδης εδώ

Σάββατο, 12 Ιανουαρίου 2019

οι στράτες επικοινωνίας : Κρώμνη - Λαραχανή - Τσεβιζλούκ, #2

πρώτη δημοσίευση Μάρτιος 2015

η νεώτερη απ' όλες τις στράτες. Έγινε με προσωπική εργασία των κατοίκων της Κρώμνης και της Λαραχανής περίπου το 1905
➤ την καλλίτερη περιγραφή γι' αυτήν έχουμε από τον Γ. Π. Φιρτινίδη και το πολύ καλό & ογκώδες έργο του "Κρώμνη"
➤ συστήνουμε ανεπιφύλακτα το βιβλίο του Γεωργίου Π. Φιρτινίδη, Κρώμνη (εκδ. 1994 - σελίδες 542). Είναι έκδοση της Αδελφότητας Κρωμναίων Καλαμαριάς
το πρώτο μέρος της ανάρτησης "στράτες" εδώ 
πτήση μας με την Air Pontus εδώ

Η φώτο επάνω δεν είναι στα τάγματα εργασίας 
όπως πολλοί την αναπαράγουν στις σελίδες και στα βιβλία τους !!!

Ο συγγραφέας Γ. Φιρτινίδης γεννήθηκε (το 1896)
και μεγάλωσε στον Πόντο.

Δεν κάνει υποθέσεις, δεν του τα είπανε,
δεν τα διάβασε κάπου,
τα έζησε, τα γνωρίζει από πρώτο χέρι.

[στα αμελέ ταμπουρού ΔΕΝ υπήρχαν φωτογράφοι,
δεν βγάζανε σέλφις και αναμνηστικές,
έλεος... ]

Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου 2019

οι στράτες επικοινωνίας : Τραπεζούντα – Τσεβιζλούκ με την Χαλδία, #1

πρώτη δημοσίευση Μάρτιος 2015 

αρχείο ΕΠΜ - το δάσος του Γοργόρογλη.
Η στράτα αυτή είναι πιθανότατα αυτή που περιγράφεται στην ανάρτηση μας

➤ οι πηγές μας :
•    Κωνσταντίνου Ν Παπαμιχαλόπουλου, περιήγησις εις τον Πόντον - 1903
•    Γεωργίου Π. Φιρτινίδη, Κρώμνη - 1971
•    Γεωργίου Κανδηλάπτου – Κάνεως, γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν - 1931
•    Ανέστη Παπαδόπουλου, αναμνήσεις και νοσταλγήματα από τον Πόντο μας - 1962
•    Ποντιακά Φύλλα, τόμος 1937 – τεύχος 14 και 15, τα Κέτζια για την Κρώμνη
•    Ποντιακά Φύλλα, τόμος 1937 – τεύχος 21, από τα ιστορικά βουνά του Πόντου


οι στράτες, τα μονοπάτια, τα ποτάμια και τα ρυάκια ήταν και είναι οι αρτηρίες της γης. Μέσα από αυτά επικοινωνούν όλοι. Με τα πόδια, με άλογα και μουλάρια, με κάρα, με καραβάνια. Οι γείτονες, τα σόγια μεταξύ τους, οι έμποροι με τα καραβάνια τους, ο στρατός με τα φουσάτα του, οι πασάδες και οι σουλτάνοι πηγαίνοντας ή επιστρέφοντας από τα πασαλίκια τους, οι μητροπολίτες όταν επισκέπτονται το ποίμνιο τους, τα κέτζια. Στην περιοχή του Πόντου που αναφερόμαστε μέχρι την ανταλλαγή υπήρχαν τρεις στράτες επικοινωνίας των κάτω με τους πάνω ή όπως τότε λέγονταν οι ανηφορίτες και οι κατηφορίτες.

 1η στράτα : ο πάνω δρόμος ή βασιλικός ή του Καρά-καπάν ή του Γοργόρογλη : ήταν η πρώτη στράτα από εποχής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ίσως και παλαιότερα

2η στράτα : ο αμαξιτός δρόμος κατά μήκος της κοιλάδας προς Χαμψίκιοϊ – Ζύγανα. Πρέπει να έγινε κατά το 1870. Την αναφέρει ο Θεόφιλος Ντέϋρολ (βλέπε τις σχετικές αναρτήσεις μας - βλ. σχετική ετικέτα)

 3η στράτα : Κρώμνη – Άε Ζαχαρέας – Λαραχανή – Τσεβιζλούκ : έγινε το 1905 με την εθελοντική εργασία των κατοίκων της Κρώμνης και της Λαραχανής.


1η στράτα : παλιός δρόμος ή επάνω δρόμος ή του Γοργόρογλη
Η αρχαιότερη, η πρώτη στράτα, ήταν αυτή που ξεκινούσε από το Τσεβιζλούκ και έφθανε μέχρι την Αργυρούπολη και από εκεί για Παϊπούρτ, Ερζερούμ και Περσία. Την έλεγαν παλιό δρόμο ή επάνω δρόμο του Καρά-καπαν. Ήταν σε χρήση από την εποχή της Ρωμαϊκής κατάληψης της περιοχής και των Βυζαντινών. Από εκεί περνούσαν τα φουσάτα των σουλτάνων για πολέμους, φορολογίες κλπ. Επρόκειτο για μια στράτα 2-3 μέτρων πλάτους και είχε την εξής διαδρομή (σημείο 1 στον χάρτη).
Ξεκινούσε από το Τσεβιζλούκ προς Χαμψίκιοϊ, σε ένα-δύο χιλιόμετρο έστριβε αριστερά και έπιανε την ανηφόρα. Διέσχιζε σχεδόν την κορυφογραμμή, άφηνε στα δεξιά της το Άνω Χορτοκόπι. Από εκεί φαίνονται όλα τα χωριά προς τ’ αριστερά, (Λιβερά κλπ.) και δεξιά, Δανίαχα, Θέρσα, Χαμουρή και ψηλότερα στο βάθος δεξιά το Χαψίκιοϊ και η Ζύγανα. Ακολουθεί και συναντά ένα μικρό ερημικό παρεκκλησάκι, την Αγία Κυριακή. Μετά είναι τα χάνια του Γοργόρ-ογλή. Σημείο αναφοράς αυτής της στράτας. Σημείο διανυκτέρευσης και ανάπαυσης των καραβανιών, των ταξιδευτών. Εδώ οι ταξιδιώτες θα φάνε τυροκλωστή, ότι πρέπει γι’ αυτά τα ψηλώματα. Η στράτα συνεχίζεται και φτάνει στο στενό πέρασμα του Καρά-καπάν.Εδώ ο δρόμος είναι επικίνδυνος. Βράχοι απότομοι, γκρεμοί και σκοτεινοί παραμονεύουν τους ταξιδιώτες και τα υποζύγια τους. Δεν είναι λίγα τα δυστυχήματα που συνέβησαν εδώ. Προχωρώντας φτάνουν στο δεύτερο σημείο αναφοράς, το Χοτζά μεζαρί. Τα χάνια ήταν περίπου δεκαπέντε. Τικάνια (μαγαζιά) δεξιά και αριστερά του δρόμου. Αν το δείτε στο Google Earth, ακόμη και σήμερα φαντάζει σαν μικρή πολιτεία. Την στράτα αυτή την προτιμούσανε όταν είχε πολύ καλό καιρό, ακόμη και όταν κατασκευάστηκε αυτή της Λαραχανής. Ο λόγος ήτανε ότι λόγω υψομέτρου της στράτας, λόγω των δασών και των παρχαριών σ’ αυτό το υψόμετρο, καθιστούσε το ταξίδι πιο δροσερό.
 

εδώ μια παρένθεση από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Ν Παπαμιχαλόπουλου, περιήγησις εις τον Πόντον :
Ο συγγραφέας κάνει το ταξίδι αυτό το 1901. Ένα από τα θέματα που θέλει να ερευνήσει είναι η πορεία των μυρίων του Ξενοφώντος, το σημείο που είδανε την θάλασσα και γενικά ότι στοιχεία θα μπορούσε να συλλέξει. Επισκέπτεται μια φορά την περιοχή (όπως αναφέρει) χωρίς να βρει κάτι ή να δει μακριά λόγω της ομίχλης. Η συνέχεια παρακάτω από το βιβλίο :



η στράτα πλέον ήταν στα ψηλά οροπέδια του Κουλάτ με μέσο υψόμετρο 2.400 μέτρα. Στην συνέχεια περνάει από μία νέα συστάδα χανιών, αυτά του Τουρνάκελη και ακολούθως στο Σταυρί πογάζ ή Κουλάτ πογάζ. Οι προοριζόμενοι για την Κρώμνη στρίβουν αριστερά με κατεύθυνση τον Αε Ζαχαρέα. Οι του Σταυρίν, Αργυπούπολη, Ερζερούμ, παίρνουν την κατηφόρα και περνάνε από τις Ποντιακές Πύλες ή Pylae Ponti. Να τι γράφει ο Δ. Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) στα Ποντιακά Φύλλα, τόμος 1937, τεύχος 21, στην μελέτη του "από τα ιστορικά βουνά του Πόντου" ανάρτηση μας εδώ


έτσι η στράτα κατεβαίνει τις κοιλάδες του Σταυρίν και του Γιαγλίτερε στο χωριό Στύλος και στην συνέχεια Χάραβα, Πέντε εκκλησιές και προς τον δρόμο για Αργυρούπολη. - είναι πιθανό μερικοί να πηγαίνανε από το βουνό Γορόch, ανάρτηση μας εδώ 

αυτός ήταν ο δρόμος των καραβανιών, τμήμα του δικτύου του "δρόμου του μεταξιού" με προορισμό την Κωνσταντινούπολη. Ήταν ο δρόμος του στρατού των Ρωμαίων, των Βυζαντινών που έλεγχαν τις περιοχές τους και τις φρουρές τους με τα πολυάριθμα κάστρα. Ήταν ο δρόμος που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμιοί, οι πάνω με τους κάτω. Να θυμίσουμε ότι ήταν ο πρώτος δρόμος, δεν υπήρχε ακόμη ο δρόμος της Ζύγανας. Δεν υπήρχε φυσικά ούτε και ο μεταγενέστερος όλων, αυτός της Κρώμνης προς Τσεβιζλούκ μέσω Λαραχανής. Και με τους δυο στην ανάρτηση μας εδώ

πτήση με την Air Pontus πάνω από τις στράτες εδώ