Πέμπτη, 29 Ιουνίου 2017

τα βουνά Άγιος Παύλος Μεσοχαλδίου & Κρώμνης

1η δημοσίευση στις 3.4.2016
 
➤ ο Άγιος Παύλος στον Πόντο ήταν ιδιαίτερα προσφιλής. Κάπου διαβάσαμε κάτι σχετικό αλλά δεν το βρίσκουμε τώρα. Σήμερα θα αναφερθούμε στα δύο μεγάλα βουνά της Χαλδίας που φέρουν τ’ όνομα του.

1. το ψηλότερο, έστω για μερικές εκατοντάδες μέτρα αλλά λιγότερο γνωστό από αυτό της Κρώμνης, ήταν ο Άγιος Παύλος της Μεσοχαλδίας. Το ύψος του είναι 3.305 μέτρα και βρίσκεται μεταξύ των χωριών Αυλίανα, Νίβενα και Δέρενα και το υψίπεδο της Σερρίενας νότια. Λίγες είναι οι περιγραφές που έχουμε για το βουνό αυτό. Τροφοδοτεί το ποτάμι Κάνι - Χαρσιώτη βόρεια και τον Ίρη και Λύκο νότια. Διαβάστε για το κάστρο στον Άγιο Παύλο εδώ
Αναφέρθηκε από κάποιους λόγιους ότι αυτό το βουνό είναι ο Θήχης τους Ξενοφώντα. - βλέπε ανάρτηση μας εδώ


2. το δεύτερο βουνό με υψόμετρο 3.060 μέτρα, βρίσκεται ΒΑ της Κρώμνης και Ίμερας. Είναι φημισμένο από τους πολυγραφότατους Κρεμέτες. Παρακάτω από την κορυφή βρίσκεται μια λίμνη (βλ. περιγραφή παρακάτω) στην οποία αποστραγγίζονται τα χιόνια που κρατάνε σχεδόν όλο τον χρόνο. Από το βουνό αυτό προέρχονται τα νερά των ποταμών της Παναγίας Σουμελά και Λαραχανής (βόρεια) και το Γιαγλίτερε δυτικά και νότια.

η απόσταση μεταξύ τους σε ευθεία γραμμή

➤ Άγιος Παύλος Μεσοχαλδίου
το αναφερόμενο ύψος 2.700 μ. είναι λάθος
ή δεν είναι της κορυφής
➤ Άγιος Παύλος Κρώμνης
φωτό από το δίκτυο
κείμενο από το βιβλίο Γεωργίου Π. Φιρτινίδη, Κρώμνη
από το βιβλίο του Jac. Ph. Fallmerayer, Ιστορία της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας

Τετάρτη, 28 Ιουνίου 2017

Χρήστος Καλαντίδης (1876-1946)

1η δημοσίευση
➤ ο Χρήστος Καλαντίδης γεννήθηκε στην παραλιακή πόλη του Πόντου Ρίζαι (Ριζούντα). Γιος εύπορου εμπόρου, αφού τελείωσε την Αστική Σχολή της γενέτειράς του και φοίτησε για ένα χρόνο στην περιώνυμο Μεγάλη Σχολή του Γένους στο Φανάρι, γράφτηκε στο Γυμνάσιο της Τραπεζούντας, το διάσημο Φροντιστήριο, από το οποίο απεφοίτησε το 1894. Μετά το τέλος των γυμνασιακών του σπουδών γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μάλιστα στην Ιατρική Σχολή.


➤ η φιλοπατρία και ο ενθουσιασμός του υπέρ των εθνικών ιδεών εκδηλώθηκε πολύ νωρίς, όταν από φοιτητής έσπευσε εθελοντής στον ατυχή πόλεμο του 1897, γεγονός που τον στέρησε από τη χαρά της επανόδου στην πατρίδα του στον Πόντο. Από τότε εγκαταστάθηκε μονίμως στην Αθήνα.

➤ ως γιατρός ειδικεύτηκε στον πρωτοφανή τότε κλάδο της Ακτινοθεραπείας. Ο Χρήστος Καλαντίδης ήταν ο πρώτος ιδρυτής Ακτινολογικού Ιατρείου στην Ελλάδα με τα τελειότερα σύγχρονα μηχανήματα. Σε σύντομο χρονικό διάστημα τον κάλεσαν να αναλάβει το ακτινολογικό τμήμα του θεραπευτηρίου "Ευαγγελισμός", το οποίο διηύθυνε για πολλά χρόνια. Άρτια μορφωμένος επιστήμονας παρακολουθούσε αόκνως τις εκάστοτε προόδους της ιατρικής επιστήμης, εξασφαλίζοντας τιμητική θέση σε διεθνή συνέδρια και επιστημονικές εταιρείες και προέβη σε σοβαρές ανακοινώσεις. Δίδαξε πολλούς νέους ακτινολόγους, κατήρτισε δικό του θεραπευτήριο και θεράπευσε αφιλοκερδώς πλήθος αρρώστων.

➤ αργότερα αναμίχθηκε σε όλες τις εθνικές κινήσεις. Υπήρξε πρόεδρος της οργανώσεως υπέρ των δικαίων του Πόντου, την στέγασε στα γραφεία του, την συντήρησε, την ενίσχυσε υλικώς και ηθικώς με το κύρος των αρετών και της ακεραιότητός του. Και όταν κατέρρευσαν τα όνειρα και ακολούθησε η τραγική εθνική συμφορά, κατηύθυνε όλη τη δραστηριότητα προς περισυλλογή και αναστύλωση των ερειπίων συνεργαζόμενος στο Ταμείο Ανταλλαξίμων για να εφοδιάσει τους προσφυγικούς συνοικισμούς με σχολεία και εκκλησίες και μορφωτικά μέσα και ως Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών για να συμβάλει στη διάσωση των γλωσσικών και λαογραφικών μνημείων του Πόντου.

(από το αρχείο της ΕΠΜ)

➤ υπάρχει ένα άρθρο για τον Χ.Κ. στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ - στα ΧτΠ, τεύχος 21-22 με τίτλο "ζωή και κίνηση"


τον αναφέρει συχνά στο ημερολόγιο του ο Χρυσόστομος Καραϊσκος (θα επανέλθουμε) όπως π.χ. "... Επεκοινώνει μυστικώς (ο Καραϊσκος) μετά του εν Αθήναις προέδρου της Επιτροπείας των Ποντίων κ. Χρ. Καλαντίδου, ο οποίος εξ ετέρου πολύ φιλοτίμως παραβλέπων πάσαν ιδιωτικήν και ατομικήν του ενασχόλησιν, ήρχετο εις σχέσεις μετά των αρμοδίων και ανταπεκρίνετο, δι όλων των δυνατών μέσων, δια τον ταχύτερον ανεφοδιασμόν και την καλυτέραν εξάρτησην των εν Πόντω μαχομένων ανδρείων υπερασπιστών".

Κυριακή, 25 Ιουνίου 2017

Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

Θεμίσκυρα - Τσαρτσαμπάς ...

➤ ανατολικά της Σαμψούντας, πάνω στον Ίρη ποταμό βρίσκεται η πόλη της Θεμίσκυρας (Τσαρτσαμπάς),
➤ πάμε να την γνωρίσουμε μέσα από τις σελίδες της εγκυκλοπαίδειας του Ποντιακού Ελληνισμού αλλά και από ένα παλαιό άρθρο της ΠΕ, 1952, τ.30-31 χωρίς όνομα του συντάκτη,
να προσθέσουμε ότι κατά την διάρκεια του αντάρτικου και μετά από το κάψιμο όλων των χωριών, τα Τούρκικα χωριά του κάμπου τροφοδότησαν τους αντάρτες και τον άμαχο πληθυσμό. άλλες φορές με συνεννόηση και τις περισσότερες με μάχες και κάψιμο των χωριών τους.

"... κοκκίνισε η θάλασσα από τα φέσια"

➤ το γράψαμε σε παλιά ανάρτησή μας "... ξέχασαν ή δεν γνώριζαν ή κάνανε delete από την μνήμη τους την σκηνή που ο παππούς τους όπως κι’ ο δικός μου παππούς πέταξαν το φέσι μεσοπέλαγα το 1923, όταν πια ήταν σίγουροι ότι όλα τελείωσαν",
➤ από την Οινόη του Πόντου στην Οινόη Καστοριάς, ο παπά Ηλίας Ελευθεριάδης διηγείται ...
➤ από την Έξοδο Ε' του ΚΜΣ

Δευτέρα, 19 Ιουνίου 2017

τα χωριά του Κιρίκ ή Γουρούχ

1. εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, τόμος 3ος
🔻 ορεινή περιοχή, σε υψόμετρο 800 μ. ανατολικά (*) της Κερασούντας. Κατάφυτη από πυκνά δάση ελάτου και οξιάς, με κλίμα εξαιρετικά υγιεινό. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν τρία (**) Ελληνικά χωριά, η Σίλλη, το Γιατμούς και το Ενεγιάτ που αξιοποιήθηκαν με το δημόσιο δρόμο "Γενή-γιόλ", που συνδέει την Κερασούντα με τη Νικόπολη ......
(*) νότια για την ακρίβεια ...
(**) είναι πολύ περισσότερα από τρία χωριά ...

2. οδηγός Ανατολικός Πόντος της Infognomon
🔻 τα χωριά του Κιρίκ που ήταν στο σύνολό τους ελληνόφωνα και ανήκαν εκκλησιαστικά στο τμήμα του Κουλάκκαγια της μητρόπολης Κολωνείας (Γαράσαρης), απομονωμένα καθώς ήταν στα βουνά και τα όρη της περιοχής κατά την περίοδο 1916 – 1923 υπέστησαν τα πάνδεινα από του "ατάκτους" του Τοπάλ Οσμάν. Ήταν τέτοια η καταστροφή την οποίαν υπέστησαν, που υπολογίζεται ότι μόνον το 10 – 15 % των Ελλήνων κατοίκων τους διασώθηκαν, για να καταφύγει στη Ρωσία και στην Ελλάδα ...

3. Γιάννης Νικολαΐδης, Ακριτών Γενεά, Σύλλογος Ποντίων Νεολαίας νομού Ροδόπης "Η Τραπεζούντα"
🔻 το μεταναστευτικό αυτό ρεύμα είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία των δέκα ελληνικών χωριών της επαρχίας Γουρούχ Κερασούντας : 
Πασλάχ, Κιούρτιν, Ενεέτ, Γάαλαν, Σιούνλιου, Κουλακκαγιά, Σπαχού, Γιάτμου, Κιόπλη, Παΐράμ-Τανουσμάν
🔻 τον πληθυσμό τους προστέθηκαν αργότερα μετανάστες από το χωριό Λαχανά της Τρίπολης του Πόντου, αλλά και από άλλες περιοχές, κυρίως, της Αργυρούπολης
🔻 η περιοχή του Γουρούχ ήταν ως τότε ακατοίκητη και καλύπτονταν από μεγάλα δάση με πλούσια βοσκοτόπια και άφθονα νερά. Αφού κατοικήθηκε από Έλληνες, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν μεταξύ αυτών και λίγες τούρκικες οικογένειες με τις οποίες οι Έλληνες διατηρούσαν αδερφικές σχέσεις
🔻 λέγεται μάλιστα ότι κι αυτοί κατάγονταν από την περιοχή της Άρδασας και έτσι ένιωθαν πατριώτες
🔻 οι οικογένειες των Γουρουχλήδων που έχουν εγκατασταθεί στο Θρυλόριο προέρχονται κυρίως από τα χωριά Γιατμούς, Γάαλαν, Κιόπλη και Σιούνλιου. Ήταν όλοι τους ελληνόφωνοι και μιλούσαν ένα ιδίωμα της ποντιακής διαλέκτου χαρακτηριστικό για την ιδιομορφία της μουσικότητάς του και το λεξιλόγιό του. Οι Γουρουχλήδες φημίζονται για την εργατικότητά τους αλλά και την ιδιορρυθμία του έκρυθμου χαρακτήρα τους.

4. χάρτης ευρύτερης περιοχής Κερασούντας - download εδώ

Νίκος Καπετανίδης

Ποντιακή Στοά, τ.1972-1974

Σάββατο, 17 Ιουνίου 2017

4 σελίδες ανέκδοτα ...

ΠΕ, 1951, τ.13



χάρτης για download #1 : Τραπεζούντα - Αργυρούπολη

➤ αρχείο : εικόνα σε .jpg
➤ σελίδες : μία
pixels : 6672 Χ 5648
μέγεθος αρχείου : 17,4 ΜΒ
πηγή : Internet το γεωγραφικό υπόβαθρο - επεξεργασία δική μας
κλίμακα : 1 : 200.000
αρχικός χάρτης : έκδοση 1941
download : εδώ
δείγμα : Ζύγανα και τα πέριξ

Παρασκευή, 16 Ιουνίου 2017

χάρτης για download #2 : Κερασούντα - 2η έκδοση

2η έκδοση του χάρτη της ευρύτερης περιοχής Κερασούντας
  • αρχείο : εικόνα σε .jpg
  • σελίδες : μία
  • pixels : 6300 Χ 4521
  • μέγεθος αρχείου : 14,6 ΜΒ
  • πηγή : Internet το γεωγραφικό υπόβαθρο - επεξεργασία δική μας
  • κλίμακα : 1 : 200.000
  • αρχικός χάρτης : έκδοση 1941
  • download : εδώ
  • δείγμα : 

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017

ανέκδοτακι ...

ΠΦ, τ. 32

χάρτης για download #3 : περιφέρειες Σαμψούντας - Πάφρας - Έρπαα

➤ χάρτης με τοπωνύμια και δράση αντάρτικων τμημάτων
  • ενημέρωση : Σεπτέμβριος 2016
  • αρχείο : εικόνα σε .jpg
  • σελίδες : μία
  • pixels : 6628 Χ 5380
  • μέγεθος αρχείου : 16,8 ΜΒ
  • πηγή : Internet το γεωγραφικό υπόβαθρο - επεξεργασία δική μας
  • κλίμακα : 1 : 200.000
  • αρχικός χάρτης : έκδοση 1941
  • download : εδώ
  • δείγμα :

ταξιδεύουμε στην πατρίδα ...

➤ επειδή κάποιοι από εσάς τους τυχερούς ετοιμάζεστε για ένα προσκυνηματικό ταξίδι στην πατρίδα, η σελίδα μας θα σας προτείνει μερικούς χρήσιμους ταξιδιωτικούς οδηγούς,
➤ θα σας παρουσιάσουμε αυτούς που διαθέτουμε εμείς. είναι πέντε οδηγοί. οι τέσσερις πρώτοι είναι της Infognomon και ο πέμπτος των εκδόσεων Explorer,
➤ επίσης να θυμίσουμε τους δικούς μας χάρτες τους οποίους μπορείτε να κατεβάσετε σε μεγάλη ανάλυση. Θα (ξανα)δοθούν σε επόμενη ανάρτηση.
➤ και πρώτα οι αποστάσεις ...

με το Google maps μπορείτε να βρείτε διαδρομές - εναλλακτικές διαδρομές, αποστάσεις κλπ.

Τρίτη, 13 Ιουνίου 2017

σου Φεχμή την καβέν ...

- πως είπες ατο Λευτέρμπεη ;
- ατό ξύγαλαν ’κ’ έλεγαμ’ ατο, μαντζίρα έλεγαμ’ ατο
- την πίστη σ’, την καλατσίν εμουν πα ενέσπαλλες !
- ετάραξες ατό με τα Φράγκικα !...

➤ για όσους δεν γνωρίζουν τον Ελ. Ελευθεριάδη, ανάρτηση μας εδώ 

περιοδικό Ποντιακά, 2008, τ. 14

αφιέρωμα (#3) στον Ιστύλ Αγά - Στυλιανός Κοσμίδης

1η δημοσίευση

➤ τρίτη ανάρτηση του αφιερώματος μας στον Ιστύλ Αγά - προηγούμενες  εδώ  και  εδώ
➤ δύο σπάνιες φωτογραφίες που μας έστειλε ο φίλος Στέλιος Κενανίδης, μάλλον από το αρχείο του συλλόγου Ποντίων της Κομοτηνής
➤ τιμή στους καπετάνιους - από το περιοδικό ΠΟΝΤΙΑΚΑ, έτος 2010, τεύχος 29
μια φωτογραφία από το ένθετο Ιστορικά της εφ. Έθνος


στην τελευταία παράγραφο αναφέρει ότι θα δημοσιευθούν τα 56 ονόματα ...
Από όλη την σειρά του περιοδικού μου λείπει μόνο ένα τεύχος, το #32.
Ίσως δημοσιεύθηκαν σ΄αυτό ...
Όποιος φίλος έχει τα στοιχεία ας μας τα στείλει με μήνυμα ή σε σχόλιο.

Δευτέρα, 12 Ιουνίου 2017

τα Λιμνία ...

1η δημοσίευση

➤ "σπουδαιότατη στρατηγική θέση και στρατιωτικός σταθμός. Στα Λιμνία έμεναν για αρκετούς μήνες κάθε χρόνο οι αυτοκράτορες της Τραπεζούντας. Έρχονταν στο φρούριο της περιοχής συνήθως με τη συνοδεία στόλου, ο οποίος, όπως πιστεύεται, ναυλοχούσε στο λιμάνι της Φαδίσανης …" - εγκυκλοπαίδεια τΠΕ

➤ ο Χρ. Σαμουηλίδης στο βιβλίο του «ιστορία του ΠΕ» γράφει ότι "… ανάμεσα στην Οινόη, τη Φάτσα και το Ιασώνιο άκρο υψώνονταν 13 φρούρια και πόλεις, που περιφρουρούσαν την παραλιακή έκταση της Χαλυβίας …"

➤ ψάξαμε τους χάρτες και το Google Earth. Σε σύγχρονους χάρτες φαίνονται δύο κάστρα με τα ονόματα Bolaman-Πολεμώνιον (#2) kalesi και το δεύτερο Kurtulus kalesi (#3). Δεν βρήκαμε όμως φωτογραφίες στο Google Earth – Panoramio ούτε εντοπίσαμε το ακριβές σημείο του Kurtulus kalesi (#3). Στο σημείο #1 μάλλον είναι τα λουτρά Γκάβζα που αναφέρονται στο σημείωμα του Κοκκινίδη (*) στην δεύτερη σελίδα της ανάρτησης.

το Πολεμώνιο κάστρο (Bolaman kalesi) βρίσκεται σχεδόν μέσα στην πόλη της Φάτσας και συγκεκριμένα στις συντεταγμένες 41°02′12″N 37°35′28″E. Είναι λάθος η θέση που εμφανίζεται στον παρακάτω χάρτη. Από το κάστρο αυτό έχει μείνει ένα μόνο τμήμα το οποίο χρησιμοποιείται ως υπόβαθρο μιας κατασκευής, ίσως κάποιο κονάκι, wikipedia εδώ

(*)

ο Κοκκινίδης διορθώνει τρόπον τινά τον Κανδηλάπτη ο οποίος λόγω της ύπαρξης λουτρών τα εξέλαβε ως την πολίχνη Κάβζα, μεταξύ Σαμψούντας και Αμάσειας. Εκείνα τα λουτρά τα οποία υπήρξε τόπος μαρτυρίου για τους Αμισινούς στα σεφκιέτ).

από το βιβλίο του Χρ. Σαμουηλίδη
ΠΦ, 1937, τ 14
το σημείωμα του Κοκκινίδη είναι από την ΠΕ, τ. 32-33 - σελ. 1581
το Πολεμώνιο κάστρο
- είναι τόσο αστείο που πραγματικά
αμφιβάλουμε εάν είναι ότι απέμεινε από αυτό ...