Δευτέρα, 23 Ιανουαρίου 2017

το Ποντιακό αντάρτικο και η γενοκτονία του Σταύρου Γ. Καρκαλέτση

Σταύρος Γ. Καρκαλέτσης, δεν γνωρίζουμε τον συγγραφέα αυτού του βιβλίου. Μάλλον δεν είναι Πόντιος αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Πολύ αμφιβάλουμε εάν ο κύριος αυτός διάβασε παραπάνω από πέντε βιβλία για τον Πόντο. Έτσι έγινε "ειδικός" και του ζήτησαν οι εκδότες, (μπορεί να είναι εκδότης ο ίδιος, δεν γνωρίζουμε) να γράψει κάτι σχετικό για να το πουλήσουν τον μήνα Μάϊο, μπορεί να ζητηθεί και για ένθετο από τις εφημερίδες ...


Ξεχωρίσαμε δύο σημεία από ένα γρήγορο σκανάρισμα, δεν αξίζει για κάτι περισσότερο.

1. Αναφέρεται στην ιστορία με την λύκαινα και τον Κοτζά Αναστάς. Λες και ήταν εκεί, αυτόπτης μάρτυρας, θρίλερ… (σελίδα 56)


2. Ποιος είναι αυτός ο Ουστασίδης ρε παιδιά...
 

Φυσικά ο Βασίλης Ουστασίδης είναι ο Βασίλ Ουστά ή Βασίλης Ανθόπουλος. Όσον αφορά την λεζάντα της φωτογραφίας... Εάν όντως είναι στον Καστρότοιχο της Κρώμνης, τα παλικάρια δεν είναι αντάρτες, είναι σίγουρα μέρος της παρέας του Βιόπουλου, οι πρώτοι μουχαπετλήδες !!!

αναρτήσεις μας για τον Βασίλ Ουστά εδώ και εδώ       

ΕΠΜ - υπόμνημα στο χάρτη του Πόντου

αναγνωρίζουμε τα αρχικά, Χρήστος Γ. Ανδρεάδης

Κυριακή, 22 Ιανουαρίου 2017

Κισά Μπατζάκ - Κυριάκος Παπαδόπουλος

➤ 1η δημοσίευση 30.7.2015

η θεματολογία αυτής της σελίδας, είναι γνωστή, είναι ο Πόντος. Τίποτα περισσότερο - τίποτα λιγότερο. Με βάση το παραπάνω, δημοσιεύουμε τις πρώτες σελίδες από ένα βιβλίο που αναφέρεται στον Κισά Μπατζάκ (Κυριάκος Παπαδόπουλος). Την αντιστασιακή του δράση στον Πόντο. Στην Ελλάδα ο καπετάνιος εγκαταστάθηκε στον χωριό Κούκος Πιερίας.





σχόλια μας :
  • τα παραπάνω είναι από το βιβλίο του Γεωργίου Ξανθόπουλου, Κισάμπατζακ - ο τραντέλλενας της Μακεδονίας. (Αφορά την δράση του καπετάνιου εδώ στην Ελλάδα την δεκαετία του '40).
  • τα πλάγια γράμματα στο παραπάνω κείμενο, είναι μάλλον από το βιβλίο του Π. Τανιμανίδη - Γ. Αντωνιάδη "το αντάρτικο του Πόντου".
  •  Ο συγγραφέας Γεώργιος Αντωνιάδης (*) είναι γνωστός Πάφραλης ο οποίος έκανε μεγάλες προσπάθειες ανάδειξης της ιστορίας και της λαογραφίας της περιφέρειας της Πάφρας. Μερικές φορές μάλλον παρασύρθηκε από τον φιλοτοπικισμό του στην προσπάθεια του αυτή. Ο καπετάνιος Αντών Πασάς της Πάφρας, από πουθενά δεν προκύπτει ότι ήταν ο "γενικός αρχηγός" του αντάρτικου του Δ. Πόντου. Το κακό είναι ότι δεν υπήρχε τέτοιος.
  • κατά τον ίδιο τρόπο, ο Κισά Μπατζάκ δεν ήταν αρχηγός στην μάχη του Τσαγκσούρ όπως αναφέρεται παραπάνω. Δείτε επίσης την σχετική μας ανάρτηση εδώ
(*)
δάσκαλος, γεννημένος το 1926 (απεβίωσε το 2014) στην Νέα Μπάφρα Σερρών. Έγραψε αρκετά βιβλία.

Λιβερά Ματσούκας

Λιβερά, σύγχρονη ονομασία Yazlık

Το πιο ιστορικό, ίσως, κεφαλοχώρι της Ματσούκας, με 260 οικογένειες, στη συντριπτική πλειοψηφία φανερούς χριστιανούς και τέσσερις ή πέντε οικογένειες εξισλαμισμένων Ελλήνων. Η Λιβερά ήταν χωρισμένη σε τρεις συνοικισμούς-ενορίες, τη Φάλενα, του Σαγκσενού και την κυρίως Λιβερά, που είχε έξι γειτονιές.

Στη Λιβερά λειτουργούσε πλήρης αστική σχολή με 200 μαθητές, στην οποία επί μια πενταετία διευθυντής ήταν ο ποιητής Στέλιος Σπεράντζας, ο οποίος οργάνωσε τη λειτουργία των σχολείων της περιοχής.

Στη γραφική κωμόπολη, που ήταν πατρίδα της Μαρίας-Γκιούλ μπαχάρ, γυναίκας του σουλτάνου Βαγιαζήτ και μητέρας του σουλτάνου Σελίμ του Α΄, εκτός από το μητροπολιτικό ναό του Αγίου Γεωργίου λειτουργούσε και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Σημειώνεται ότι η Λιβερά υπήρξε η έδρα της μητροπόλεως Ροδοπόλεως, για όσο διάστημα λειτούργησε το 19ο και τον 20ο αι. Μετά την Ανταλλαγή οι Λιβερίτ’ εγκαταστάθηκαν στον Τετράλοφο Κοζάνης, στο Ροδοχώρι Νάουσας, στην Ασβεστόπετρα Πτολεμαΐδας, στην Καστανιά και Λιβερά Λακωνίας κ.α.

[κείμενο & φωτό από το Pontos news]

ΠΕ, 1950, τ. 6


➤ και από μία παλαιότερη ανάρτηση μας :
οι κοιλάδες του Τσεβιζλούκ ...
σχολιάζουμε αυτήν την πολύ ωραία φωτογραφία που βρήκαμε στο δίκτυο ...

Λιβερά, το χωριό μπροστά

(1) η κοιλάδα από Τσεβιζλούκ προς Π. Σουμελά χωρίζεται στα δύο στο ύψος του Κουσπιδή. Από το σκέλος (2) πάει για Π. Σουμελά και από το σκέλος (3) πάει Λαραχανή, συνεχίζει προς Αε Ζαχαρέα, Κρώμνη. Η κοιλάδα (4) είναι αυτή που περνάει από τα χωριά του Χαμψίκιοϊ, Άνω Ματσούκα, συνεχίζει προς Ζύγανα, Τορούλ, Αργυρούπολη κλπ. Η κοιλάδα (5) είναι αυτή που πάει προς χωριά Μουλάκας, Σπέλια. Η μπλέ συνεχόμενη γραμμή (6) είναι ο παλιός δρόμος που συνέδεε το Τσεβιζλούκ με την Χαλδία και περνούσε πάνω από τα βουνά, χάνια Γοργόρογλη, Καρακαπάν, Χοτζά μεζαρί, Αε Σερ. Για τις στράτες αυτές κάναμε σχετικές αναρτήσεις και πτήσεις.

Παρασκευή, 20 Ιανουαρίου 2017

σκέψεις πάνω στο ζήτημα των κρυπτοχριστιανών …

τις τελευταίες μέρες βάλαμε αρκετές αναρτήσεις με θέμα τους κρυπτοχριστιανούς. Όλες οι γραφές (βιβλία-περιοδικά) αφορούσαν κάποιες συγκεκριμένες περιοχές όπως Κρώμνη, Σταυρίν, Αργυρούπολη, Σάντα, Τραπεζούντα και τα σιμοχώρια και φυσικά Όφις και Τόνυα. Είναι βέβαιο ότι υπήρξαν κρυπτοχριστιανοί και σε άλλα μέρη όμως δεν έχουμε διαβάσει κάτι σχετικό. Εκείνο που μας έκανε εντύπωση είναι ότι πουθενά δεν διαβάσαμε για κρυπτοχριστιανούς στα χωριά της Μούζενας τα οποία είναι δίπλα στο Σταυρίν.

➤ σημειώνουμε πάλι ότι στα βιβλία και τα περιοδικά της 1ης περιόδου που διαβάσαμε δεν είδαμε σχετικές αναφορές.

➤ την ίδια και μεγαλύτερη εντύπωση μας έκανε ότι πουθενά δεν υπάρχει αναφορά (εξ όσων διαβάσαμε ξαναλέμε …) στον Δ. Πόντο (Σαμψούντα, Πάφρα, Σινώπη, Αμάσεια, Βεζίρκιοπρου, Έρπαα κλπ.) και στον κεντρικό Πόντο (Τρίπολις, Κερασούντα, Κοτύωρα, Φάτσα, Οινόη, Γαράσαρη κλπ.). Μόνο της περιφέρειας Πάφρας είναι γνωστή η διατήρηση της θρησκείας και η επιλογή της Τουρκοφωνίας.

δείτε παρακάτω και θαυμάστε, τέτοιες κασκαρίκες μόνο οι "αφορεσμέν" οι Κρεμέτ επείναν ...

από το βιβλίο "οι Πόντιοι ανά τους αιώνας" τόμος 1ος, 1972
τρισέλιδο άρθρο που θα αναρτήσουμε αργότερα
το υπογράφει ο Ιωάννης Αβραμάντης.
το Ταλταπάν είναι ο οικισμός της νέας Αργυρούπολης. 

Ποντιακά δημοτικά τραγούδια

Ποντιακά Φύλλα, έτος 1937 - τεύχος 22

Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

τη γραιϊτσας τα μουράτια

➤ ποίημα της Μαίρης Κωνσταντινίδου, μάλλον η ίδια που αναφέρεται στην ανάρτηση μας "ο δάσκαλος από την Κορόνιξα" εδώ

ΠΕ, 1979, τ. 30

Δευτέρα, 16 Ιανουαρίου 2017

τα μεταλλεία της Χαλδίας, του Διαμαντή Λαζαρίδη

➤ δεύτερο άρθρο από το πολυσέλιδο ένθετο της σειράς "επτά ημέρες" της εφημερίδας Καθημερινή με ένα αφιέρωμα στον Πόντο. Ο τίτλος του είναι "τα μεταλλεία της Χαλδίας" και είναι γραμμένο από ένα δικό μου άνθρωπο, τον μακρινό μου ξάδελφο Διαμαντή Λαζαρίδη από την Φάτσα. Άπειρα χρόνια γραμματέας και αντιπρόεδρος της ΕΠΜ. Περισσότερα σε ένα ειδικό αφιέρωμα.



δείτε επίσης την ανάρτηση μας
"το Καν και οι αποικήσεις - μετοικεσίες εδώ

Σάββατο, 14 Ιανουαρίου 2017

το κρυπτοχριστιανικό πρόβλημα, του Κώστα Φωτιάδη

Το 1997 η εφημερίδα Καθημερινή εξέδωσε ένα πολυσέλιδο ένθετο της σειράς "επτά ημέρες" με ένα αφιέρωμα στον Πόντο. Από το πρώτο (από 4) μέρος με τίτλο "Ιστορικός Πόντος" θα αναρτήσουμε τρία άρθρα. Το πρώτο είναι του καθηγητή Κώστα Φωτιάδη με τίτλο "το κρυπτοχριστιανικό πρόβλημα".

Μικρό βιογραφικό & βιβλιογραφία του καθηγητή Κώστα Φωτιάδη εδώ 
Να συμπληρώσω ότι είναι ο καλλίτερος γνώστης του κρυπτοχριστιανικού ζητήματος. Και όπως λέει ο Στάθης Πελαγίδης στο σχετικό βιβλίο του "είναι γνωστή η διδακτορική διατριβή του Κώστα Φωτιάδη, η οποία παραμένει μοναδική και αξεπέραστη".

δείτε επίσης και κάτι σχετικό από την σελίδα του ΚΦ στο fb :
"ΝΑ ΖΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΟΝΕΜΑΣ ΑΜΟΝ ΤΑ ΨΗΛΑ ΠΑΡΧΑΡΟΜΥΤΙΑ.
Αυτή ήταν η καλύτερη ευχή των προγόνων μας, να ζήσεις όλη τη ζωή σου, χωρίς να αναγκαστείς απο τις σκληρές συνθήκες της Οθωμανοκρατίας να αλλάξεις το όνομα σου, δηλαδή να αλλαξοπιστήσεις. Είναι καλό να θυμόμαστε ακόμη και μέσα από τις ευχές τις άγνωστες σελίδες της ιστορίας μας, γιατί η μνήμη είναι δύναμη ..."



το μυστικόν τη Βέβαια

1η δημοσίευση 5.5.2016
 
Γράφει, ποιος άλλος ; ο Φίλων Κτενίδης, αυτός που (μάλλον) δημιούργησε τον τύπο του Βέβαια. Αυτός που σίγουρα "εφορτώθεν το σεμέρ ..." μαζί με άλλους μπροστάρηδες και έτσι έχουμε όλον αυτόν τον θησαυρό ...

Δημιουργήσαμε μια νέα ετικέτα με τον τίτλο "εύθυμοι τύποι" και μ’ αυτό εννοούμαι τους πραγματικούς ή τους φανταστικούς εύθυμους τύπους των πόλεων και των χωριών του ιστορικού Πόντου. Κλασικοί τέτοιοι τύποι είναι ο Πέντε – Πέντες, Βούζιον, ο Βέβαιας και άλλοι. Στην ετικέτα αυτή ήδη ενσωματώσαμε τις σχετικές αναρτήσεις μας.

ΠΕ, 1950, τ. 10

Παρασκευή, 13 Ιανουαρίου 2017

περί της ερμηνείας των λέξεων κλωστοί & Αεσέρ

Ακόμη ένα άρθρο για την ερμηνεία του Αεσέρ - προηγούμενη ανάρτηση μας εδώ -
του Ιωάννη Αβραμάντη από την ΠΕ, 1955, τ. 62

από το Google Earth - Panoramio
δείτε τον τίτλο που δίνει ο φωτογράφος

Τετάρτη, 11 Ιανουαρίου 2017

Ο Βούζιον ...

από τους τύπους της Τραπεζούντας : ο Βούζιον
του Μιχάλη Μεταλλείδη - ανάρτηση μας εδώ


ΠΕ, 1950, τ. 9, σελ. 510

Τρίτη, 10 Ιανουαρίου 2017

ο πέντε πέντες ...

➤ "θεμά σε πόζο ..."
διαβάστε πόσο παραστατικά τον περιγράφει ο Φίλων Κτενίδης και πως τελειώνει το άρθρο του. Το 2ο είναι του Ξεν. Λυπηρίδη. Οι θεατράνθρωποι μας μάλλον θα έπρεπε να ασχοληθούν με τους εύθυμους τύπους και να ανεβάσουν σχετικά μονόπρακτα.
➤ βλέπε ετικέτα εύθυμοι τύποι

ΠΕ, 1950, τ. 4, σελ. 216

ΠΕ, 1950, τ. 4, σελ.374

οι Πόντιοι μεταξύ των εμπολέμων ...

Ρωσο - Τουρκικός πόλεμος του 1916
στις δύο τελευταίες μας αναρτήσεις, πρώτα για τον Άϊ Γιάννη Νίβενας ( εδώ ) και μετά για το Φιτικιάρ ( εδώ ) διαβάζουμε :

1. στον Άϊ Γιάννε – το κατέχουν οι Ρώσοι

λέει ο Ορφανίδης που δίνει την συνέντευξη : "… σε τρεις ώρες θα προχωρήσουν οι Ρώσοι και πάλι θα γυρίσουμε" {τους εκτοπίζουν από τα χωριά τους για να προχωρήσουν οι Ρώσοι} και παρακάτω "… ακόμα ψήνεται και βράζει εκείνος ο τσορμπάς!... σαράντα χρόνια πέρασαν κι ακόμα ψήνεται!..." , δεν γύρισαν ποτέ.

2. στο Φιτικιάρ – το κατέχουν οι Τούρκοι

μιλάει ο Τσαχουρίδης "… μας σήκωσαν τρία χωριά, το Φιτικάρ, τη Χόψα, τη Γολή …" και παρακάτω "…είχαν κάψει όλα τα ξύλα, πόρτες, παράθυρα, πατώματα …" και "…μετά το 1916, δεν ξαναπήγε κανείς στο χωριό".

αυτά υπέφεραν οι Πόντιοι ανάμεσα στους αντιμαχόμενους, εχθρούς και φίλους ...

Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2017

8.1.2017 ετήσιο μνημόσυνο Γεωργίου Ανδρεάδη

ήταν το 1997 όταν ο φίλος μου Γιώργος Ανδρεάδης προλόγισε ένα μικρό μου βιβλιαράκι ...


Αντί προλόγου, θα ήθελα να συγχαρώ τον αγαπητό ΧΚ, για την προσπάθεια του να καταγράψει το γενεαλογικό του δένδρο και έτσι να παραδώσει στην Ιστορία μας, άλλο ένα τεκμήριο της ύπαρξης του Ελληνισμού εκεί στην Μαύρη Θάλασσα, ή την καθ’ ημάς Ανατολή, όπως συχνά πυκνά συνήθιζε να την ονομάζει ο σεβαστός και τελευταίος Μητροπολίτης μας Τραπεζούντας και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρύσανθος.

Τέτοια γενεαλογικά δένδρα, πιστεύω ότι όφειλαν να γράψουν, όλα τα παιδιά που γεννήθηκαν από εκείνους, που εγκατέλειψαν εστίες τριών χιλιάδων χρόνων και ήρθαν στην Ελλάδα σαν στραπατσαρισμένα καράβια. Τουλάχιστον έπρεπε να γράψουν όλα τα παιδιά που αξιώθηκαν έστω και μια στοιχειώδη εκπαίδευση. Διότι σιγά σιγά θα συνειδητοποιήσουμε όλοι ότι αυτό που έγινε τότε με την ανταλλαγή δεν ήταν κάτι το συνηθισμένο. Εμείς, τα παιδιά αυτών των προσφύγων, είμαστε είδος σπάνιο, γιατί τέτοιοι ξεριζωμοί δεν γίνονται κάθε μέρα και τουλάχιστον αυτός που έγινε εις βάρος των γονιών μας ήταν ένα κακό που όμοιο του δεν ξανάζησε η φυλή των Ελλήνων. Άρα ήμασταν από την μοίρα οι μόνοι μάρτυρες που παραλάβαμε την σκυτάλη της προφορικής ιστορίας από εκείνους τους φυγάδες της πατρώας γης με την υποχρέωση να την παραδώσουμε στις επόμενες γενιές. Δυστυχώς οι πολλοί, απασχολημένοι με την επιβίωση τους, ξέχασαν το καθήκον αυτό. Ευτυχώς ο ΧΚ είναι από τους λίγους που έστω και αργά το πρόλαβαν. Πότε άλλοτε θα βρεθεί λαός με αναφορές σε προγόνους 90 και πλέον γενιών που δεν αναπαύονται στην γή που ο ίδιος ζει; Διότι πράγματι εκεί στην Μαύρη Θάλασσα ο καθένας μας άφησε νεκρούς πάνω από 90 γενιές στα 3.000 χρόνια παρουσίας του Ελληνισμού στα μέρη εκείνα. Ο Χ. έκαμε το καθήκον του και μου θυμίζει τα όσα είπε ο προφήτης Ιωήλ:

"Υπέρ αυτών τοις τέκνοις υμών διηγήσασθε
και τα τέκνα υμών τοις τέκνοις αυτών
και τα τέκνα αυτών εις γενεάν ετέραν" 

Παραπονείται ο αγαπητός Χ. για το σφάλμα του ότι πολύ αργά το σκέφτηκε και έτσι χάθηκαν οι πηγές που ενδεχομένως θα του έδιναν περισσότερο πολύτιμο υλικό. Ποτέ δεν είναι αργά και αυτό που έκαμε είναι άξιο για να υπενθυμίσω τα όσα είπε ένας μεγάλος Έλληνας, που κατά την γνώμη μου είναι ο μεγαλύτερος τον οποίον διαθέτει το γένος μας σήμερα. 

"Είμεθα ολίγοι και αναρίθμητοι
Είμεθα ασθενείς και πανίσχυροι
Είμεθα οικείοι προς πάντας
διότι μεταφέρουμε το μήνυμα Εκείνου 
που αγαπά, ευλογεί και συγχωρεί τους πάντας"

Ο Κωνσταντινουπόλεως και Ν. Ρώμης
Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ο Α’


Γιώργος Ανδρεάδης
συγγραφέας
20 Αυγούστου 1997

Τετάρτη, 4 Ιανουαρίου 2017

Ποντιακοί σύλλογοι ...

➤ δεν έχει πολύ ώρα που προμηθεύτηκα το παρακάτω βιβλίο-λεύκωμα από τα γραφεία των Αργοναυτών. Στάθηκα στην σελίδα με τα συσσίτια που είχε καθιερώσει αυτός ο σύλλογος, "ο τρανός, ο μέγας", στις δύσκολες εποχές για την πατρίδα μας. Κάτι ανάλογο θα έπρεπε να κάνουν ΟΛΟΙ οι Ποντιακοί σύλλογοι ΣΗΜΕΡΑ. Οι καιροί είναι δύσκολοι και είναι γνωστό σε όλους. Υπάρχουν άνεργοι νέοι, γέροι ανήμποροι με πενιχρή σύνταξη, περήφανοι συνάνθρωποί μας για τους οποίους πρέπει να νοιαστούν και οι σύλλογοι μας. Δεν πρέπει να τα περιμένουμε όλα από κάποιους άλλους. Αυτόν τον καιρό δεν χρειάζονται φανφάρες, αλληλεγγύη χρειάζεται.

Τρίτη, 3 Ιανουαρίου 2017

Αερεμίτ'σα Ίμερας

Άρθρο από την Ποντιακή Εστία, έτος 1950 τ. 7.
Υπογραφή Α. Φωστηρόπουλος. Πρέπει να είναι ο Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος (1895-1985) γεν. στην Ίμερα. Εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Ίσως να είναι της ίδιας οικογένειας των τραπεζιτών Φωστηρόπουλων της Ίμερας.

η εικονιζόμενη εκκλησία είναι ο Άγιος Θεόδωρος
Σαράντων στην Κρώμνη
(διόρθωση από Στέλιο Γκαλά

http://kromni.blogspot.gr/ )

το σχόλιο του Δ. Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτης) για την Αερεμίτσα από το βιβλίο του "αρχείο Σταυρί"

Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

η γιαγιά μου η μάνα ...

1η δημοσίευση 30.11.2015

Βάζουμε ένα άρθρο του Φίλωνα Κτενίδη (Ποντιακή Εστία, έτος 1958, τεύχος 100) το οποίο μας είναι ιδιαίτερα αγαπητό για τον παρακάτω λόγο. Το άρθρο έχει τίτλο "η μάνα μου" και εννοεί την γιαγιά του. Έτσι λέγαμε κι' εμείς, δώδεκα πρωτοξάδελφα από το σόι της μητέρας μου, μάνα λοιπόν λέγαμε την γιαγιά μας μέχρι το 1995 που έφυγε. Μάνα την λέγανε και τα δισέγγονα της, μάνα οι πάντες, όλο το χωριό. Μόνο λίγοι την φωνάζανε με τ' όνομα της. Έχουμε ξαναγράψει για την μάνα μας εδώ και εδώ


Χρόνια στο Αγιού τεπέ, την είχε μαζί του ο Χάμπος, ο μεγάλος αδελφός της, αντάρτης ο ίδιος από το Κογιουμτζάντων (του Τσαλ) στα ριζά του Αγιού Τεπέ.